Parva.Adhyaya 3.222

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

उपासीनेषु विप्रेषु पाण्डवेषु महात्मसुद्रौपदी सत्यभामा च विविशाते तदा समम्जाहस्यमाने सुप्रीते सुखं तत्र निषीदतुः

upāsīneṣu vipreṣu pāṇḍaveṣu mahātmasudraupadī satyabhāmā ca viviśāte tadā samamjāhasyamāne suprīte sukhaṃ tatra niṣīdatuḥ

चिरस्य दृष्ट्वा राजेन्द्र तेऽन्योन्यस्य प्रियंवदेकथयामासतुश्चित्राः कथाः कुरुयदुक्षिताम्

cirasya dṛṣṭvā rājendra te'nyonyasya priyaṃvadekathayāmāsatuścitrāḥ kathāḥ kuruyadukṣitām

अथाब्रवीत्सत्यभामा कृष्णस्य महिषी प्रियासात्राजिती याज्ञसेनीं रहसीदं सुमध्यमा

athābravītsatyabhāmā kṛṣṇasya mahiṣī priyāsātrājitī yājñasenīṃ rahasīdaṃ sumadhyamā

केन द्रौपदि वृत्तेन पाण्डवानुपतिष्ठसिलोकपालोपमान्वीरान्यूनः परमसंमतान्कथं च वशगास्तुभ्यं न कुप्यन्ति च ते शुभे

kena draupadi vṛttena pāṇḍavānupatiṣṭhasilokapālopamānvīrānyūnaḥ paramasaṃmatānkathaṃ ca vaśagāstubhyaṃ na kupyanti ca te śubhe

तव वश्या हि सततं पाण्डवाः प्रियदर्शनेमुखप्रेक्षाश्च ते सर्वे तत्त्वमेतद्ब्रवीहि मे

tava vaśyā hi satataṃ pāṇḍavāḥ priyadarśanemukhaprekṣāśca te sarve tattvametadbravīhi me

व्रतचर्या तपो वापि स्नानमन्त्रौषधानि वाविद्यावीर्यं मूलवीर्यं जपहोमस्तथागदाः

vratacaryā tapo vāpi snānamantrauṣadhāni vāvidyāvīryaṃ mūlavīryaṃ japahomastathāgadāḥ

मम आचक्ष्व पाञ्चालि यशस्यं भगवेदनम्येन कृष्णे भवेन्नित्यं मम कृष्णो वशानुगः

mama ācakṣva pāñcāli yaśasyaṃ bhagavedanamyena kṛṣṇe bhavennityaṃ mama kṛṣṇo vaśānugaḥ

एवमुक्त्वा सत्यभामा विरराम यशस्विनीपतिव्रता महाभागा द्रौपदी प्रत्युवाच ताम्

evamuktvā satyabhāmā virarāma yaśasvinīpativratā mahābhāgā draupadī pratyuvāca tām

असत्स्त्रीणां समाचारं सत्ये मामनुपृच्छसिअसदाचरिते मार्गे कथं स्यादनुकीर्तनम्

asatstrīṇāṃ samācāraṃ satye māmanupṛcchasiasadācarite mārge kathaṃ syādanukīrtanam

अनुप्रश्नः संशयो वा नैतत्त्वय्युपपद्यतेतथा ह्युपेता बुद्ध्या त्वं कृष्णस्य महिषी प्रिया

anupraśnaḥ saṃśayo vā naitattvayyupapadyatetathā hyupetā buddhyā tvaṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā

यदैव भर्ता जानीयान्मन्त्रमूलपरां स्त्रियम्उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद्वेश्मगतादिव

yadaiva bhartā jānīyānmantramūlaparāṃ striyamudvijeta tadaivāsyāḥ sarpādveśmagatādiva

उद्विग्नस्य कुतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम्न जातु वशगो भर्ता स्त्रियाः स्यान्मन्त्रकारणात्

udvignasya kutaḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukhamna jātu vaśago bhartā striyāḥ syānmantrakāraṇāt

अमित्रप्रहितांश्चापि गदान्परमदारुणान्मूलप्रवादैर्हि विषं प्रयच्छन्ति जिघांसवः

amitraprahitāṃścāpi gadānparamadāruṇānmūlapravādairhi viṣaṃ prayacchanti jighāṃsavaḥ

जिह्वया यानि पुरुषस्त्वचा वाप्युपसेवतेतत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः क्षिप्रमसंशयम्

jihvayā yāni puruṣastvacā vāpyupasevatetatra cūrṇāni dattāni hanyuḥ kṣipramasaṃśayam

जलोदरसमायुक्ताः श्वित्रिणः पलितास्तथाअपुमांसः कृताः स्त्रीभिर्जडान्धबधिरास्तथा

jalodarasamāyuktāḥ śvitriṇaḥ palitāstathāapumāṃsaḥ kṛtāḥ strībhirjaḍāndhabadhirāstathā

पापानुगास्तु पापास्ताः पतीनुपसृजन्त्युतन जातु विप्रियं भर्तुः स्त्रिया कार्यं कथंचन

pāpānugāstu pāpāstāḥ patīnupasṛjantyutana jātu vipriyaṃ bhartuḥ striyā kāryaṃ kathaṃcana

वर्ताम्यहं तु यां वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसुतां सर्वां शृणु मे सत्यां सत्यभामे यशस्विनि

vartāmyahaṃ tu yāṃ vṛttiṃ pāṇḍaveṣu mahātmasutāṃ sarvāṃ śṛṇu me satyāṃ satyabhāme yaśasvini

अहंकारं विहायाहं कामक्रोधौ च सर्वदासदारान्पाण्डवान्नित्यं प्रयतोपचराम्यहम्

ahaṃkāraṃ vihāyāhaṃ kāmakrodhau ca sarvadāsadārānpāṇḍavānnityaṃ prayatopacarāmyaham

प्रणयं प्रतिसंगृह्य निधायात्मानमात्मनिशुश्रूषुर्निरभीमाना पतीनां चित्तरक्षिणी

praṇayaṃ pratisaṃgṛhya nidhāyātmānamātmaniśuśrūṣurnirabhīmānā patīnāṃ cittarakṣiṇī

दुर्व्याहृताच्छङ्कमाना दुःस्थिताद्दुरवेक्षितात्दुरासिताद्दुर्व्रजितादिङ्गिताध्यासितादपि

durvyāhṛtācchaṅkamānā duḥsthitādduravekṣitātdurāsitāddurvrajitādiṅgitādhyāsitādapi

सूर्यवैश्वानरनिभान्सोमकल्पान्महारथान्सेवे चक्षुर्हणः पार्थानुग्रतेजःप्रतापिनः

sūryavaiśvānaranibhānsomakalpānmahārathānseve cakṣurhaṇaḥ pārthānugratejaḥpratāpinaḥ

देवो मनुष्यो गन्धर्वो युवा चापि स्वलंकृतःद्रव्यवानभिरूपो वा न मेऽन्यः पुरुषो मतः

devo manuṣyo gandharvo yuvā cāpi svalaṃkṛtaḥdravyavānabhirūpo vā na me'nyaḥ puruṣo mataḥ

नाभुक्तवति नास्नाते नासंविष्टे च भर्तरिन संविशामि नाश्नामि सदा कर्मकरेष्वपि

nābhuktavati nāsnāte nāsaṃviṣṭe ca bhartarina saṃviśāmi nāśnāmi sadā karmakareṣvapi

क्षेत्राद्वनाद्वा ग्रामाद्वा भर्तारं गृहमागतम्प्रत्युत्थायाभिनन्दामि आसनेनोदकेन च

kṣetrādvanādvā grāmādvā bhartāraṃ gṛhamāgatampratyutthāyābhinandāmi āsanenodakena ca

प्रमृष्टभाण्डा मृष्टान्ना काले भोजनदायिनीसंयता गुप्तधान्या च सुसंमृष्टनिवेशना

pramṛṣṭabhāṇḍā mṛṣṭānnā kāle bhojanadāyinīsaṃyatā guptadhānyā ca susaṃmṛṣṭaniveśanā

अतिरस्कृतसंभाषा दुःस्त्रियो नानुसेवतीअनुकूलवती नित्यं भवाम्यनलसा सदा

atiraskṛtasaṃbhāṣā duḥstriyo nānusevatīanukūlavatī nityaṃ bhavāmyanalasā sadā

अनर्मे चापि हसनं द्वारि स्थानमभीक्ष्णशःअवस्करे चिरस्थानं निष्कुटेषु च वर्जये

anarme cāpi hasanaṃ dvāri sthānamabhīkṣṇaśaḥavaskare cirasthānaṃ niṣkuṭeṣu ca varjaye

अतिहासातिरोषौ च क्रोधस्थानं च वर्जयेनिरताहं सदा सत्ये भर्तॄणामुपसेवनेसर्वथा भर्तृरहितं न ममेष्टं कथंचन

atihāsātiroṣau ca krodhasthānaṃ ca varjayeniratāhaṃ sadā satye bhartṝṇāmupasevanesarvathā bhartṛrahitaṃ na mameṣṭaṃ kathaṃcana

यदा प्रवसते भर्ता कुटुम्बार्थेन केनचित्सुमनोवर्णकापेता भवामि व्रतचारिणी

yadā pravasate bhartā kuṭumbārthena kenacitsumanovarṇakāpetā bhavāmi vratacāriṇī

यच्च भर्ता न पिबति यच्च भर्ता न खादतियच्च नाश्नाति मे भर्ता सर्वं तद्वर्जयाम्यहम्

yacca bhartā na pibati yacca bhartā na khādatiyacca nāśnāti me bhartā sarvaṃ tadvarjayāmyaham

यथोपदेशं नियता वर्तमाना वराङ्गनेस्वलंकृता सुप्रयता भर्तुः प्रियहिते रता

yathopadeśaṃ niyatā vartamānā varāṅganesvalaṃkṛtā suprayatā bhartuḥ priyahite ratā

ये च धर्माः कुटुम्बेषु श्वश्र्वा मे कथिताः पुराभिक्षाबलिश्राद्धमिति स्थालीपाकाश्च पर्वसुमान्यानां मानसत्कारा ये चान्ये विदिता मया

ye ca dharmāḥ kuṭumbeṣu śvaśrvā me kathitāḥ purābhikṣābaliśrāddhamiti sthālīpākāśca parvasumānyānāṃ mānasatkārā ye cānye viditā mayā

तान्सर्वाननुवर्तामि दिवारात्रमतन्द्रिताविनयान्नियमांश्चापि सदा सर्वात्मना श्रिता

tānsarvānanuvartāmi divārātramatandritāvinayānniyamāṃścāpi sadā sarvātmanā śritā

मृदून्सतः सत्यशीलान्सत्यधर्मानुपालिनःआशीविषानिव क्रुद्धान्पतीन्परिचराम्यहम्

mṛdūnsataḥ satyaśīlānsatyadharmānupālinaḥāśīviṣāniva kruddhānpatīnparicarāmyaham

पत्याश्रयो हि मे धर्मो मतः स्त्रीणां सनातनःस देवः सा गतिर्नान्या तस्य का विप्रियं चरेत्

patyāśrayo hi me dharmo mataḥ strīṇāṃ sanātanaḥsa devaḥ sā gatirnānyā tasya kā vipriyaṃ caret

अहं पतीन्नातिशये नात्यश्ने नातिभूषयेनापि परिवदे श्वश्रूं सर्वदा परियन्त्रिता

ahaṃ patīnnātiśaye nātyaśne nātibhūṣayenāpi parivade śvaśrūṃ sarvadā pariyantritā

अवधानेन सुभगे नित्योत्थानतयैव चभर्तारो वशगा मह्यं गुरुशुश्रूषणेन च

avadhānena subhage nityotthānatayaiva cabhartāro vaśagā mahyaṃ guruśuśrūṣaṇena ca

नित्यमार्यामहं कुन्तीं वीरसूं सत्यवादिनीम्स्वयं परिचराम्येका स्नानाच्छादनभोजनैः

nityamāryāmahaṃ kuntīṃ vīrasūṃ satyavādinīmsvayaṃ paricarāmyekā snānācchādanabhojanaiḥ

नैतामतिशये जातु वस्त्रभूषणभोजनैःनापि परिवदे चाहं तां पृथां पृथिवीसमाम्

naitāmatiśaye jātu vastrabhūṣaṇabhojanaiḥnāpi parivade cāhaṃ tāṃ pṛthāṃ pṛthivīsamām

अष्टावग्रे ब्राह्मणानां सहस्राणि स्म नित्यदाभुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने

aṣṭāvagre brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi sma nityadābhuñjate rukmapātrīṣu yudhiṣṭhiraniveśane

अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनःत्रिंशद्दासीक एकैको यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः

aṣṭāśītisahasrāṇi snātakā gṛhamedhinaḥtriṃśaddāsīka ekaiko yānbibharti yudhiṣṭhiraḥ

दशान्यानि सहस्राणि येषामन्नं सुसंस्कृतम्ह्रियते रुक्मपात्रीभिर्यतीनामूर्ध्वरेतसाम्

daśānyāni sahasrāṇi yeṣāmannaṃ susaṃskṛtamhriyate rukmapātrībhiryatīnāmūrdhvaretasām

तान्सर्वानग्रहारेण ब्राह्मणान्ब्रह्मवादिनःयथार्हं पूजयामि स्म पानाच्छादनभोजनैः

tānsarvānagrahāreṇa brāhmaṇānbrahmavādinaḥyathārhaṃ pūjayāmi sma pānācchādanabhojanaiḥ

शतं दासीसहस्राणि कौन्तेयस्य महात्मनःकम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलंकृताः

śataṃ dāsīsahasrāṇi kaunteyasya mahātmanaḥkambukeyūradhāriṇyo niṣkakaṇṭhyaḥ svalaṃkṛtāḥ

महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश्चन्दनोक्षिताःमणीन्हेम च बिभ्रत्यो नृत्यगीतविशारदाः

mahārhamālyābharaṇāḥ suvarṇāścandanokṣitāḥmaṇīnhema ca bibhratyo nṛtyagītaviśāradāḥ

तासां नाम च रूपं च भोजनाच्छादनानि चसर्वासामेव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम्

tāsāṃ nāma ca rūpaṃ ca bhojanācchādanāni casarvāsāmeva vedāhaṃ karma caiva kṛtākṛtam

शतं दासीसहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतःपात्रीहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत

śataṃ dāsīsahasrāṇi kuntīputrasya dhīmataḥpātrīhastā divārātramatithīnbhojayantyuta

शतमश्वसहस्राणि दश नागायुतानि चयुधिष्ठिरस्यानुयात्रमिन्द्रप्रस्थनिवासिनः

śatamaśvasahasrāṇi daśa nāgāyutāni cayudhiṣṭhirasyānuyātramindraprasthanivāsinaḥ

एतदासीत्तदा राज्ञो यन्महीं पर्यपालयत्येषां संख्याविधिं चैव प्रदिशामि शृणोमि च

etadāsīttadā rājño yanmahīṃ paryapālayatyeṣāṃ saṃkhyāvidhiṃ caiva pradiśāmi śṛṇomi ca

अन्तःपुराणां सर्वेषां भृत्यानां चैव सर्वशःआ गोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम्

antaḥpurāṇāṃ sarveṣāṃ bhṛtyānāṃ caiva sarvaśaḥā gopālāvipālebhyaḥ sarvaṃ veda kṛtākṛtam

सर्वं राज्ञः समुदयमायं च व्ययमेव चएकाहं वेद्मि कल्याणि पाण्डवानां यशस्विनाम्

sarvaṃ rājñaḥ samudayamāyaṃ ca vyayameva caekāhaṃ vedmi kalyāṇi pāṇḍavānāṃ yaśasvinām

मयि सर्वं समासज्य कुटुम्बं भरतर्षभाःउपासनरताः सर्वे घटन्ते स्म शुभानने

mayi sarvaṃ samāsajya kuṭumbaṃ bharatarṣabhāḥupāsanaratāḥ sarve ghaṭante sma śubhānane

तमहं भारमासक्तमनाधृष्यं दुरात्मभिःसुखं सर्वं परित्यज्य रात्र्यहानि घटामि वै

tamahaṃ bhāramāsaktamanādhṛṣyaṃ durātmabhiḥsukhaṃ sarvaṃ parityajya rātryahāni ghaṭāmi vai

अधृष्यं वरुणस्येव निधिपूर्णमिवोदधिम्एकाहं वेद्मि कोशं वै पतीनां धर्मचारिणाम्

adhṛṣyaṃ varuṇasyeva nidhipūrṇamivodadhimekāhaṃ vedmi kośaṃ vai patīnāṃ dharmacāriṇām

अनिशायां निशायां च सहायाः क्षुत्पिपासयोःआराधयन्त्याः कौरव्यांस्तुल्या रात्रिरहश्च मे

aniśāyāṃ niśāyāṃ ca sahāyāḥ kṣutpipāsayoḥārādhayantyāḥ kauravyāṃstulyā rātrirahaśca me

प्रथमं प्रतिबुध्यामि चरमं संविशामि चनित्यकालमहं सत्ये एतत्संवननं मम

prathamaṃ pratibudhyāmi caramaṃ saṃviśāmi canityakālamahaṃ satye etatsaṃvananaṃ mama

एतज्जानाम्यहं कर्तुं भर्तृसंवननं महत्असत्स्त्रीणां समाचारं नाहं कुर्यां न कामये

etajjānāmyahaṃ kartuṃ bhartṛsaṃvananaṃ mahatasatstrīṇāṃ samācāraṃ nāhaṃ kuryāṃ na kāmaye

तच्छ्रुत्वा धर्मसहितं व्याहृतं कृष्णया तदाउवाच सत्या सत्कृत्य पाञ्चालीं धर्मचारिणीम्

tacchrutvā dharmasahitaṃ vyāhṛtaṃ kṛṣṇayā tadāuvāca satyā satkṛtya pāñcālīṃ dharmacāriṇīm

अभिपन्नास्मि पाञ्चालि याज्ञसेनि क्षमस्व मेकामकारः सखीनां हि सोपहासं प्रभाषितुम्

abhipannāsmi pāñcāli yājñaseni kṣamasva mekāmakāraḥ sakhīnāṃ hi sopahāsaṃ prabhāṣitum