Parva.Adhyaya 3.240

दानवा ऊचुःभोः सुयोधन राजेन्द्र भरतानां कुलोद्वहशूरैः परिवृतो नित्यं तथैव च महात्मभिः

dānavā ūcuḥbhoḥ suyodhana rājendra bharatānāṃ kulodvahaśūraiḥ parivṛto nityaṃ tathaiva ca mahātmabhiḥ

अकार्षीः साहसमिदं कस्मात्प्रायोपवेशनम्आत्मत्यागी ह्यवाग्याति वाच्यतां चायशस्करीम्

akārṣīḥ sāhasamidaṃ kasmātprāyopaveśanamātmatyāgī hyavāgyāti vācyatāṃ cāyaśaskarīm

न हि कार्यविरुद्धेषु बह्वपायेषु कर्मसुमूलघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः

na hi kāryaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasumūlaghātiṣu sajjante buddhimanto bhavadvidhāḥ

नियच्छैतां मतिं राजन्धर्मार्थसुखनाशिनीम्यशःप्रतापधैर्यघ्नीं शत्रूणां हर्षवर्धनीम्

niyacchaitāṃ matiṃ rājandharmārthasukhanāśinīmyaśaḥpratāpadhairyaghnīṃ śatrūṇāṃ harṣavardhanīm

श्रूयतां च प्रभो तत्त्वं दिव्यतां चात्मनो नृपनिर्माणं च शरीरस्य ततो धैर्यमवाप्नुहि

śrūyatāṃ ca prabho tattvaṃ divyatāṃ cātmano nṛpanirmāṇaṃ ca śarīrasya tato dhairyamavāpnuhi

पुरा त्वं तपसास्माभिर्लब्धो देवान्महेश्वरात्पूर्वकायश्च सर्वस्ते निर्मितो वज्रसंचयैः

purā tvaṃ tapasāsmābhirlabdho devānmaheśvarātpūrvakāyaśca sarvaste nirmito vajrasaṃcayaiḥ

अस्त्रैरभेद्यः शस्त्रैश्चाप्यधःकायश्च तेऽनघकृतः पुष्पमयो देव्या रूपतः स्त्रीमनोहरः

astrairabhedyaḥ śastraiścāpyadhaḥkāyaśca te'naghakṛtaḥ puṣpamayo devyā rūpataḥ strīmanoharaḥ

एवमीश्वरसंयुक्तस्तव देहो नृपोत्तमदेव्या च राजशार्दूल दिव्यस्त्वं हि न मानुषः

evamīśvarasaṃyuktastava deho nṛpottamadevyā ca rājaśārdūla divyastvaṃ hi na mānuṣaḥ

क्षत्रियाश्च महावीर्या भगदत्तपुरोगमाःदिव्यास्त्रविदुषः शूराः क्षपयिष्यन्ति ते रिपून्

kṣatriyāśca mahāvīryā bhagadattapurogamāḥdivyāstraviduṣaḥ śūrāḥ kṣapayiṣyanti te ripūn

तदलं ते विषादेन भयं तव न विद्यतेसाह्यार्थं च हि ते वीराः संभूता भुवि दानवाः

tadalaṃ te viṣādena bhayaṃ tava na vidyatesāhyārthaṃ ca hi te vīrāḥ saṃbhūtā bhuvi dānavāḥ

भीष्मद्रोणकृपादींश्च प्रवेक्ष्यन्त्यपरेऽसुराःयैराविष्टा घृणां त्यक्त्वा योत्स्यन्ते तव वैरिभिः

bhīṣmadroṇakṛpādīṃśca pravekṣyantyapare'surāḥyairāviṣṭā ghṛṇāṃ tyaktvā yotsyante tava vairibhiḥ

नैव पुत्रान्न च भ्रातॄन्न पितॄन्न च बान्धवान्नैव शिष्यान्न च ज्ञातीन्न बालान्स्थविरान्न च

naiva putrānna ca bhrātṝnna pitṝnna ca bāndhavānnaiva śiṣyānna ca jñātīnna bālānsthavirānna ca

युधि संप्रहरिष्यन्तो मोक्ष्यन्ति कुरुसत्तमनिःस्नेहा दानवाविष्टाः समाक्रान्तेऽन्तरात्मनि

yudhi saṃprahariṣyanto mokṣyanti kurusattamaniḥsnehā dānavāviṣṭāḥ samākrānte'ntarātmani

प्रहरिष्यन्ति बन्धुभ्यः स्नेहमुत्सृज्य दूरतःहृष्टाः पुरुषशार्दूलाः कलुषीकृतमानसाःअविज्ञानविमूढाश्च दैवाच्च विधिनिर्मितात्

prahariṣyanti bandhubhyaḥ snehamutsṛjya dūrataḥhṛṣṭāḥ puruṣaśārdūlāḥ kaluṣīkṛtamānasāḥavijñānavimūḍhāśca daivācca vidhinirmitāt

व्याभाषमाणाश्चान्योन्यं न मे जीवन्विमोक्ष्यसेसर्वशस्त्रास्त्रमोक्षेण पौरुषे समवस्थिताःश्लाघमानाः कुरुश्रेष्ठ करिष्यन्ति जनक्षयम्

vyābhāṣamāṇāścānyonyaṃ na me jīvanvimokṣyasesarvaśastrāstramokṣeṇa pauruṣe samavasthitāḥślāghamānāḥ kuruśreṣṭha kariṣyanti janakṣayam

तेऽपि शक्त्या महात्मानः प्रतियोत्स्यन्ति पाण्डवाःवधं चैषां करिष्यन्ति दैवयुक्ता महाबलाः

te'pi śaktyā mahātmānaḥ pratiyotsyanti pāṇḍavāḥvadhaṃ caiṣāṃ kariṣyanti daivayuktā mahābalāḥ

दैत्यरक्षोगणाश्चापि संभूताः क्षत्रयोनिषुयोत्स्यन्ति युधि विक्रम्य शत्रुभिस्तव पार्थिवगदाभिर्मुसलैः खड्गैः शस्त्रैरुच्चावचैस्तथा

daityarakṣogaṇāścāpi saṃbhūtāḥ kṣatrayoniṣuyotsyanti yudhi vikramya śatrubhistava pārthivagadābhirmusalaiḥ khaḍgaiḥ śastrairuccāvacaistathā

यच्च तेऽन्तर्गतं वीर भयमर्जुनसंभवम्तत्रापि विहितोऽस्माभिर्वधोपायोऽर्जुनस्य वै

yacca te'ntargataṃ vīra bhayamarjunasaṃbhavamtatrāpi vihito'smābhirvadhopāyo'rjunasya vai

हतस्य नरकस्यात्मा कर्णमूर्तिमुपाश्रितःतद्वैरं संस्मरन्वीर योत्स्यते केशवार्जुनौ

hatasya narakasyātmā karṇamūrtimupāśritaḥtadvairaṃ saṃsmaranvīra yotsyate keśavārjunau

स ते विक्रमशौण्डीरो रणे पार्थं विजेष्यतिकर्णः प्रहरतां श्रेष्ठः सर्वांश्चारीन्महारथः

sa te vikramaśauṇḍīro raṇe pārthaṃ vijeṣyatikarṇaḥ praharatāṃ śreṣṭhaḥ sarvāṃścārīnmahārathaḥ

ज्ञात्वैतच्छद्मना वज्री रक्षार्थं सव्यसाचिनःकुण्डले कवचं चैव कर्णस्यापहरिष्यति

jñātvaitacchadmanā vajrī rakṣārthaṃ savyasācinaḥkuṇḍale kavacaṃ caiva karṇasyāpahariṣyati

तस्मादस्माभिरप्यत्र दैत्याः शतसहस्रशःनियुक्ता राक्षसाश्चैव ये ते संशप्तका इतिप्रख्यातास्तेऽर्जुनं वीरं निहनिष्यन्ति मा शुचः

tasmādasmābhirapyatra daityāḥ śatasahasraśaḥniyuktā rākṣasāścaiva ye te saṃśaptakā itiprakhyātāste'rjunaṃ vīraṃ nihaniṣyanti mā śucaḥ

असपत्ना त्वया हीयं भोक्तव्या वसुधा नृपमा विषादं नयस्वास्मान्नैतत्त्वय्युपपद्यतेविनष्टे त्वयि चास्माकं पक्षो हीयेत कौरव

asapatnā tvayā hīyaṃ bhoktavyā vasudhā nṛpamā viṣādaṃ nayasvāsmānnaitattvayyupapadyatevinaṣṭe tvayi cāsmākaṃ pakṣo hīyeta kaurava

गच्छ वीर न ते बुद्धिरन्या कार्या कथंचनत्वमस्माकं गतिर्नित्यं देवतानां च पाण्डवाः

gaccha vīra na te buddhiranyā kāryā kathaṃcanatvamasmākaṃ gatirnityaṃ devatānāṃ ca pāṇḍavāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा परिष्वज्य दैत्यास्तं राजकुञ्जरम्समाश्वास्य च दुर्धर्षं पुत्रवद्दानवर्षभाः

evamuktvā pariṣvajya daityāstaṃ rājakuñjaramsamāśvāsya ca durdharṣaṃ putravaddānavarṣabhāḥ

स्थिरां कृत्वा बुद्धिमस्य प्रियाण्युक्त्वा च भारतगम्यतामित्यनुज्ञाय जयमाप्नुहि चेत्यथ

sthirāṃ kṛtvā buddhimasya priyāṇyuktvā ca bhāratagamyatāmityanujñāya jayamāpnuhi cetyatha

तैर्विसृष्टं महाबाहुं कृत्या सैवानयत्पुनःतमेव देशं यत्रासौ तदा प्रायमुपाविशत्

tairvisṛṣṭaṃ mahābāhuṃ kṛtyā saivānayatpunaḥtameva deśaṃ yatrāsau tadā prāyamupāviśat

प्रतिनिक्षिप्य तं वीरं कृत्या समभिपूज्य चअनुज्ञाता च राज्ञा सा तत्रैवान्तरधीयत

pratinikṣipya taṃ vīraṃ kṛtyā samabhipūjya caanujñātā ca rājñā sā tatraivāntaradhīyata

गतायामथ तस्यां तु राजा दुर्योधनस्तदास्वप्नभूतमिदं सर्वमचिन्तयत भारतविजेष्यामि रणे पाण्डूनिति तस्याभवन्मतिः

gatāyāmatha tasyāṃ tu rājā duryodhanastadāsvapnabhūtamidaṃ sarvamacintayata bhāratavijeṣyāmi raṇe pāṇḍūniti tasyābhavanmatiḥ

कर्णं संशप्तकांश्चैव पार्थस्यामित्रघातिनःअमन्यत वधे युक्तान्समर्थांश्च सुयोधनः

karṇaṃ saṃśaptakāṃścaiva pārthasyāmitraghātinaḥamanyata vadhe yuktānsamarthāṃśca suyodhanaḥ

एवमाशा दृढा तस्य धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेःविनिर्जये पाण्डवानामभवद्भरतर्षभ

evamāśā dṛḍhā tasya dhārtarāṣṭrasya durmateḥvinirjaye pāṇḍavānāmabhavadbharatarṣabha

कर्णोऽप्याविष्टचित्तात्मा नरकस्यान्तरात्मनाअर्जुनस्य वधे क्रूरामकरोत्स मतिं तदा

karṇo'pyāviṣṭacittātmā narakasyāntarātmanāarjunasya vadhe krūrāmakarotsa matiṃ tadā

संशप्तकाश्च ते वीरा राक्षसाविष्टचेतसःरजस्तमोभ्यामाक्रान्ताः फल्गुनस्य वधैषिणः

saṃśaptakāśca te vīrā rākṣasāviṣṭacetasaḥrajastamobhyāmākrāntāḥ phalgunasya vadhaiṣiṇaḥ

भीष्मद्रोणकृपाद्याश्च दानवाक्रान्तचेतसःन तथा पाण्डुपुत्राणां स्नेहवन्तो विशां पतेन चाचचक्षे कस्मैचिदेतद्राजा सुयोधनः

bhīṣmadroṇakṛpādyāśca dānavākrāntacetasaḥna tathā pāṇḍuputrāṇāṃ snehavanto viśāṃ patena cācacakṣe kasmaicidetadrājā suyodhanaḥ

दुर्योधनं निशान्ते च कर्णो वैकर्तनोऽब्रवीत्स्मयन्निवाञ्जलिं कृत्वा पार्थिवं हेतुमद्वचः

duryodhanaṃ niśānte ca karṇo vaikartano'bravītsmayannivāñjaliṃ kṛtvā pārthivaṃ hetumadvacaḥ

न मृतो जयते शत्रूञ्जीवन्भद्राणि पश्यतिमृतस्य भद्राणि कुतः कौरवेय कुतो जयःन कालोऽद्य विषादस्य भयस्य मरणस्य वा

na mṛto jayate śatrūñjīvanbhadrāṇi paśyatimṛtasya bhadrāṇi kutaḥ kauraveya kuto jayaḥna kālo'dya viṣādasya bhayasya maraṇasya vā

परिष्वज्याब्रवीच्चैनं भुजाभ्यां स महाभुजःउत्तिष्ठ राजन्किं शेषे कस्माच्छोचसि शत्रुहन्शत्रून्प्रताप्य वीर्येण स कथं मर्तुमिच्छसि

pariṣvajyābravīccainaṃ bhujābhyāṃ sa mahābhujaḥuttiṣṭha rājankiṃ śeṣe kasmācchocasi śatruhanśatrūnpratāpya vīryeṇa sa kathaṃ martumicchasi

अथ वा ते भयं जातं दृष्ट्वार्जुनपराक्रमम्सत्यं ते प्रतिजानामि वधिष्यामि रणेऽर्जुनम्

atha vā te bhayaṃ jātaṃ dṛṣṭvārjunaparākramamsatyaṃ te pratijānāmi vadhiṣyāmi raṇe'rjunam

गते त्रयोदशे वर्षे सत्येनायुधमालभेआनयिष्याम्यहं पार्थान्वशं तव जनाधिप

gate trayodaśe varṣe satyenāyudhamālabheānayiṣyāmyahaṃ pārthānvaśaṃ tava janādhipa

एवमुक्तस्तु कर्णेन दैत्यानां वचनात्तथाप्रणिपातेन चान्येषामुदतिष्ठत्सुयोधनःदैत्यानां तद्वचः श्रुत्वा हृदि कृत्वा स्थिरां मतिम्

evamuktastu karṇena daityānāṃ vacanāttathāpraṇipātena cānyeṣāmudatiṣṭhatsuyodhanaḥdaityānāṃ tadvacaḥ śrutvā hṛdi kṛtvā sthirāṃ matim

ततो मनुजशार्दूलो योजयामास वाहिनीम्रथनागाश्वकलिलां पदातिजनसंकुलाम्

tato manujaśārdūlo yojayāmāsa vāhinīmrathanāgāśvakalilāṃ padātijanasaṃkulām

गङ्गौघप्रतिमा राजन्प्रयाता सा महाचमूःश्वेतच्छत्रैः पताकाभिश्चामरैश्च सुपाण्डुरैः

gaṅgaughapratimā rājanprayātā sā mahācamūḥśvetacchatraiḥ patākābhiścāmaraiśca supāṇḍuraiḥ

रथैर्नागैः पदातैश्च शुशुभेऽतीव संकुलाव्यपेताभ्रघने काले द्यौरिवाव्यक्तशारदी

rathairnāgaiḥ padātaiśca śuśubhe'tīva saṃkulāvyapetābhraghane kāle dyaurivāvyaktaśāradī

जयाशीर्भिर्द्विजेन्द्रैस्तु स्तूयमानोऽधिराजवत्गृह्णन्नञ्जलिमालाश्च धार्तराष्ट्रो जनाधिपः

jayāśīrbhirdvijendraistu stūyamāno'dhirājavatgṛhṇannañjalimālāśca dhārtarāṣṭro janādhipaḥ

सुयोधनो ययावग्रे श्रिया परमया ज्वलन्कर्णेन सार्धं राजेन्द्र सौबलेन च देविना

suyodhano yayāvagre śriyā paramayā jvalankarṇena sārdhaṃ rājendra saubalena ca devinā

दुःशासनादयश्चास्य भ्रातरः सर्व एव तेभूरिश्रवाः सोमदत्तो महाराजश्च बाह्लिकः

duḥśāsanādayaścāsya bhrātaraḥ sarva eva tebhūriśravāḥ somadatto mahārājaśca bāhlikaḥ

रथैर्नानाविधाकारैर्हयैर्गजवरैस्तथाप्रयान्तं नृपसिंहं तमनुजग्मुः कुरूद्वहाःकालेनाल्पेन राजंस्ते विविशुः स्वपुरं तदा

rathairnānāvidhākārairhayairgajavaraistathāprayāntaṃ nṛpasiṃhaṃ tamanujagmuḥ kurūdvahāḥkālenālpena rājaṃste viviśuḥ svapuraṃ tadā