Parva.Adhyaya 3.241

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

वसमानेषु पार्थेषु वने तस्मिन्महात्मसुधार्तराष्ट्रा महेष्वासाः किमकुर्वन्त सत्तम

vasamāneṣu pārtheṣu vane tasminmahātmasudhārtarāṣṭrā maheṣvāsāḥ kimakurvanta sattama

कर्णो वैकर्तनश्चापि शकुनिश्च महाबलःभीष्मद्रोणकृपाश्चैव तन्मे शंसितुमर्हसि

karṇo vaikartanaścāpi śakuniśca mahābalaḥbhīṣmadroṇakṛpāścaiva tanme śaṃsitumarhasi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवं गतेषु पार्थेषु विसृष्टे च सुयोधनेआगते हास्तिनपुरं मोक्षिते पाण्डुनन्दनैःभीष्मोऽब्रवीन्महाराज धार्तराष्ट्रमिदं वचः

evaṃ gateṣu pārtheṣu visṛṣṭe ca suyodhaneāgate hāstinapuraṃ mokṣite pāṇḍunandanaiḥbhīṣmo'bravīnmahārāja dhārtarāṣṭramidaṃ vacaḥ

उक्तं तात मया पूर्वं गच्छतस्ते तपोवनम्गमनं मे न रुचितं तव तन्न कृतं च ते

uktaṃ tāta mayā pūrvaṃ gacchataste tapovanamgamanaṃ me na rucitaṃ tava tanna kṛtaṃ ca te

ततः प्राप्तं त्वया वीर ग्रहणं शत्रुभिर्बलात्मोक्षितश्चासि धर्मज्ञैः पाण्डवैर्न च लज्जसे

tataḥ prāptaṃ tvayā vīra grahaṇaṃ śatrubhirbalātmokṣitaścāsi dharmajñaiḥ pāṇḍavairna ca lajjase

प्रत्यक्षं तव गान्धारे ससैन्यस्य विशां पतेसूतपुत्रोऽपयाद्भीतो गन्धर्वाणां तदा रणात्क्रोशतस्तव राजेन्द्र ससैन्यस्य नृपात्मज

pratyakṣaṃ tava gāndhāre sasainyasya viśāṃ patesūtaputro'payādbhīto gandharvāṇāṃ tadā raṇātkrośatastava rājendra sasainyasya nṛpātmaja

दृष्टस्ते विक्रमश्चैव पाण्डवानां महात्मनाम्कर्णस्य च महाबाहो सूतपुत्रस्य दुर्मतेः

dṛṣṭaste vikramaścaiva pāṇḍavānāṃ mahātmanāmkarṇasya ca mahābāho sūtaputrasya durmateḥ

न चापि पादभाक्कर्णः पाण्डवानां नृपोत्तमधनुर्वेदे च शौर्ये च धर्मे वा धर्मवत्सल

na cāpi pādabhākkarṇaḥ pāṇḍavānāṃ nṛpottamadhanurvede ca śaurye ca dharme vā dharmavatsala

तस्य तेऽहं क्षमं मन्ये पाण्डवैस्तैर्महात्मभिःसंधिं संधिविदां श्रेष्ठ कुलस्यास्य विवृद्धये

tasya te'haṃ kṣamaṃ manye pāṇḍavaistairmahātmabhiḥsaṃdhiṃ saṃdhividāṃ śreṣṭha kulasyāsya vivṛddhaye

एवमुक्तस्तु भीष्मेण धार्तराष्ट्रो जनेश्वरःप्रहस्य सहसा राजन्विप्रतस्थे ससौबलः

evamuktastu bhīṣmeṇa dhārtarāṣṭro janeśvaraḥprahasya sahasā rājanvipratasthe sasaubalaḥ

तं तु प्रस्थितमाज्ञाय कर्णदुःशासनादयःअनुजग्मुर्महेष्वासा धार्तराष्ट्रं महाबलम्

taṃ tu prasthitamājñāya karṇaduḥśāsanādayaḥanujagmurmaheṣvāsā dhārtarāṣṭraṃ mahābalam

तांस्तु संप्रस्थितान्दृष्ट्वा भीष्मः कुरुपितामहःलज्जया व्रीडितो राजञ्जगाम स्वं निवेशनम्

tāṃstu saṃprasthitāndṛṣṭvā bhīṣmaḥ kurupitāmahaḥlajjayā vrīḍito rājañjagāma svaṃ niveśanam

गते भीष्मे महाराज धार्तराष्ट्रो जनाधिपःपुनरागम्य तं देशममन्त्रयत मन्त्रिभिः

gate bhīṣme mahārāja dhārtarāṣṭro janādhipaḥpunarāgamya taṃ deśamamantrayata mantribhiḥ

किमस्माकं भवेच्छ्रेयः किं कार्यमवशिष्यतेकथं नु सुकृतं च स्यान्मन्त्रयामास भारत

kimasmākaṃ bhavecchreyaḥ kiṃ kāryamavaśiṣyatekathaṃ nu sukṛtaṃ ca syānmantrayāmāsa bhārata

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वा वक्ष्यामि कौरवश्रुत्वा च तत्तथा सर्वं कर्तुमर्हस्यरिंदम

duryodhana nibodhedaṃ yattvā vakṣyāmi kauravaśrutvā ca tattathā sarvaṃ kartumarhasyariṃdama

तवाद्य पृथिवी वीर निःसपत्ना नृपोत्तमतां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर्महामनाः

tavādya pṛthivī vīra niḥsapatnā nṛpottamatāṃ pālaya yathā śakro hataśatrurmahāmanāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्तस्तु कर्णेन कर्णं राजाब्रवीत्पुनःन किंचिद्दुर्लभं तस्य यस्य त्वं पुरुषर्षभ

evamuktastu karṇena karṇaṃ rājābravītpunaḥna kiṃciddurlabhaṃ tasya yasya tvaṃ puruṣarṣabha

सहायश्चानुरक्तश्च मदर्थं च समुद्यतःअभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं वै शृणु यथातथम्

sahāyaścānuraktaśca madarthaṃ ca samudyataḥabhiprāyastu me kaścittaṃ vai śṛṇu yathātatham

राजसूयं पाण्डवस्य दृष्ट्वा क्रतुवरं तदामम स्पृहा समुत्पन्ना तां संपादय सूतज

rājasūyaṃ pāṇḍavasya dṛṣṭvā kratuvaraṃ tadāmama spṛhā samutpannā tāṃ saṃpādaya sūtaja

एवमुक्तस्ततः कर्णो राजानमिदमब्रवीत्तवाद्य पृथिवीपाला वश्याः सर्वे नृपोत्तम

evamuktastataḥ karṇo rājānamidamabravīttavādya pṛthivīpālā vaśyāḥ sarve nṛpottama

आहूयन्तां द्विजवराः संभाराश्च यथाविधिसंभ्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च

āhūyantāṃ dvijavarāḥ saṃbhārāśca yathāvidhisaṃbhriyantāṃ kuruśreṣṭha yajñopakaraṇāni ca

ऋत्विजश्च समाहूता यथोक्तं वेदपारगाःक्रियां कुर्वन्तु ते राजन्यथाशास्त्रमरिंदम

ṛtvijaśca samāhūtā yathoktaṃ vedapāragāḥkriyāṃ kurvantu te rājanyathāśāstramariṃdama

बह्वन्नपानसंयुक्तः सुसमृद्धगुणान्वितःप्रवर्ततां महायज्ञस्तवापि भरतर्षभ

bahvannapānasaṃyuktaḥ susamṛddhaguṇānvitaḥpravartatāṃ mahāyajñastavāpi bharatarṣabha

एवमुक्तस्तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशां पतेपुरोहितं समानाय्य इदं वचनमब्रवीत्

evamuktastu karṇena dhārtarāṣṭro viśāṃ patepurohitaṃ samānāyya idaṃ vacanamabravīt

राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम्आहर त्वं मम कृते यथान्यायं यथाक्रमम्

rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ samāptavaradakṣiṇamāhara tvaṃ mama kṛte yathānyāyaṃ yathākramam

स एवमुक्तो नृपतिमुवाच द्विजपुंगवःन स शक्यः क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरेआहर्तुं कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम

sa evamukto nṛpatimuvāca dvijapuṃgavaḥna sa śakyaḥ kratuśreṣṭho jīvamāne yudhiṣṭhireāhartuṃ kauravaśreṣṭha kule tava nṛpottama

दीर्घायुर्जीवति च वै धृतराष्ट्रः पिता तवअतश्चापि विरुद्धस्ते क्रतुरेष नृपोत्तम

dīrghāyurjīvati ca vai dhṛtarāṣṭraḥ pitā tavaataścāpi viruddhaste kratureṣa nṛpottama

अस्ति त्वन्यन्महत्सत्रं राजसूयसमं प्रभोतेन त्वं यज राजेन्द्र शृणु चेदं वचो मम

asti tvanyanmahatsatraṃ rājasūyasamaṃ prabhotena tvaṃ yaja rājendra śṛṇu cedaṃ vaco mama

य इमे पृथिवीपालाः करदास्तव पार्थिवते करान्संप्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम्

ya ime pṛthivīpālāḥ karadāstava pārthivate karānsaṃprayacchantu suvarṇaṃ ca kṛtākṛtam

तेन ते क्रियतामद्य लाङ्गलं नृपसत्तमयज्ञवाटस्य ते भूमिः कृष्यतां तेन भारत

tena te kriyatāmadya lāṅgalaṃ nṛpasattamayajñavāṭasya te bhūmiḥ kṛṣyatāṃ tena bhārata

तत्र यज्ञो नृपश्रेष्ठ प्रभूतान्नः सुसंस्कृतःप्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो ह्यनिवारितः

tatra yajño nṛpaśreṣṭha prabhūtānnaḥ susaṃskṛtaḥpravartatāṃ yathānyāyaṃ sarvato hyanivāritaḥ

एष ते वैष्णवो नाम यज्ञः सत्पुरुषोचितःएतेन नेष्टवान्कश्चिदृते विष्णुं पुरातनम्

eṣa te vaiṣṇavo nāma yajñaḥ satpuruṣocitaḥetena neṣṭavānkaścidṛte viṣṇuṃ purātanam

राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं स्पर्धत्येष महाक्रतुःअस्माकं रोचते चैव श्रेयश्च तव भारतअविघ्नश्च भवेदेष सफला स्यात्स्पृहा तव

rājasūyaṃ kratuśreṣṭhaṃ spardhatyeṣa mahākratuḥasmākaṃ rocate caiva śreyaśca tava bhārataavighnaśca bhavedeṣa saphalā syātspṛhā tava

एवमुक्तस्तु तैर्विप्रैर्धार्तराष्ट्रो महीपतिःकर्णं च सौबलं चैव भ्रातॄंश्चैवेदमब्रवीत्

evamuktastu tairviprairdhārtarāṣṭro mahīpatiḥkarṇaṃ ca saubalaṃ caiva bhrātṝṃścaivedamabravīt

रोचते मे वचः कृत्स्नं ब्राह्मणानां न संशयःरोचते यदि युष्माकं तन्मा प्रब्रूत माचिरम्

rocate me vacaḥ kṛtsnaṃ brāhmaṇānāṃ na saṃśayaḥrocate yadi yuṣmākaṃ tanmā prabrūta māciram

एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथेत्यूचुर्नराधिपम्संदिदेश ततो राजा व्यापारस्थान्यथाक्रमम्

evamuktāstu te sarve tathetyūcurnarādhipamsaṃdideśa tato rājā vyāpārasthānyathākramam

हलस्य करणे चापि व्यादिष्टाः सर्वशिल्पिनःयथोक्तं च नृपश्रेष्ठ कृतं सर्वं यथाक्रमम्

halasya karaṇe cāpi vyādiṣṭāḥ sarvaśilpinaḥyathoktaṃ ca nṛpaśreṣṭha kṛtaṃ sarvaṃ yathākramam