Parva.Adhyaya 3.247

देवदूत उवाच · devadūta uvāca

महर्षेऽकार्यबुद्धिस्त्वं यः स्वर्गसुखमुत्तमम्संप्राप्तं बहु मन्तव्यं विमृशस्यबुधो यथा

maharṣe'kāryabuddhistvaṃ yaḥ svargasukhamuttamamsaṃprāptaṃ bahu mantavyaṃ vimṛśasyabudho yathā

उपरिष्टादसौ लोको योऽयं स्वरिति संज्ञितःऊर्ध्वगः सत्पथः शश्वद्देवयानचरो मुने

upariṣṭādasau loko yo'yaṃ svariti saṃjñitaḥūrdhvagaḥ satpathaḥ śaśvaddevayānacaro mune

नातप्ततपसः पुंसो नामहायज्ञयाजिनःनानृता नास्तिकाश्चैव तत्र गच्छन्ति मुद्गल

nātaptatapasaḥ puṃso nāmahāyajñayājinaḥnānṛtā nāstikāścaiva tatra gacchanti mudgala

धर्मात्मानो जितात्मानः शान्ता दान्ता विमत्सराःदानधर्मरताः पुंसः शूराश्चाहतलक्षणाः

dharmātmāno jitātmānaḥ śāntā dāntā vimatsarāḥdānadharmaratāḥ puṃsaḥ śūrāścāhatalakṣaṇāḥ

तत्र गच्छन्ति कर्माग्र्यं कृत्वा शमदमात्मकम्लोकान्पुण्यकृतां ब्रह्मन्सद्भिरासेवितान्नृभिः

tatra gacchanti karmāgryaṃ kṛtvā śamadamātmakamlokānpuṇyakṛtāṃ brahmansadbhirāsevitānnṛbhiḥ

देवाः साध्यास्तथा विश्वे मरुतश्च महर्षिभिःयामा धामाश्च मौद्गल्य गन्धर्वाप्सरसस्तथा

devāḥ sādhyāstathā viśve marutaśca maharṣibhiḥyāmā dhāmāśca maudgalya gandharvāpsarasastathā

एषां देवनिकायानां पृथक्पृथगनेकशःभास्वन्तः कामसंपन्ना लोकास्तेजोमयाः शुभाः

eṣāṃ devanikāyānāṃ pṛthakpṛthaganekaśaḥbhāsvantaḥ kāmasaṃpannā lokāstejomayāḥ śubhāḥ

त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि योजनानां हिरण्मयःमेरुः पर्वतराड्यत्र देवोद्यानानि मुद्गल

trayastriṃśatsahasrāṇi yojanānāṃ hiraṇmayaḥmeruḥ parvatarāḍyatra devodyānāni mudgala

नन्दनादीनि पुण्यानि विहाराः पुण्यकर्मणाम्न क्षुत्पिपासे न ग्लानिर्न शीतोष्णभयं तथा

nandanādīni puṇyāni vihārāḥ puṇyakarmaṇāmna kṣutpipāse na glānirna śītoṣṇabhayaṃ tathā

बीभत्समशुभं वापि रोगा वा तत्र केचनमनोज्ञाः सर्वतो गन्धाः सुखस्पर्शाश्च सर्वशः

bībhatsamaśubhaṃ vāpi rogā vā tatra kecanamanojñāḥ sarvato gandhāḥ sukhasparśāśca sarvaśaḥ

शब्दाः श्रुतिमनोग्राह्याः सर्वतस्तत्र वै मुनेन शोको न जरा तत्र नायासपरिदेवने

śabdāḥ śrutimanogrāhyāḥ sarvatastatra vai munena śoko na jarā tatra nāyāsaparidevane

ईदृशः स मुने लोकः स्वकर्मफलहेतुकःसुकृतैस्तत्र पुरुषाः संभवन्त्यात्मकर्मभिः

īdṛśaḥ sa mune lokaḥ svakarmaphalahetukaḥsukṛtaistatra puruṣāḥ saṃbhavantyātmakarmabhiḥ

तैजसानि शरीराणि भवन्त्यत्रोपपद्यताम्कर्मजान्येव मौद्गल्य न मातृपितृजान्युत

taijasāni śarīrāṇi bhavantyatropapadyatāmkarmajānyeva maudgalya na mātṛpitṛjānyuta

न च स्वेदो न दौर्गन्ध्यं पुरीषं मूत्रमेव चतेषां न च रजो वस्त्रं बाधते तत्र वै मुने

na ca svedo na daurgandhyaṃ purīṣaṃ mūtrameva cateṣāṃ na ca rajo vastraṃ bādhate tatra vai mune

न म्लायन्ति स्रजस्तेषां दिव्यगन्धा मनोरमाःपर्युह्यन्ते विमानैश्च ब्रह्मन्नेवंविधाश्च ते

na mlāyanti srajasteṣāṃ divyagandhā manoramāḥparyuhyante vimānaiśca brahmannevaṃvidhāśca te

ईर्ष्याशोकक्लमापेता मोहमात्सर्यवर्जिताःसुखं स्वर्गजितस्तत्र वर्तयन्ति महामुने

īrṣyāśokaklamāpetā mohamātsaryavarjitāḥsukhaṃ svargajitastatra vartayanti mahāmune

तेषां तथाविधानां तु लोकानां मुनिपुंगवउपर्युपरि शक्रस्य लोका दिव्यगुणान्विताः

teṣāṃ tathāvidhānāṃ tu lokānāṃ munipuṃgavauparyupari śakrasya lokā divyaguṇānvitāḥ

पुरस्ताद्ब्रह्मणस्तत्र लोकास्तेजोमयाः शुभाःयत्र यान्त्यृषयो ब्रह्मन्पूताः स्वैः कर्मभिः शुभैः

purastādbrahmaṇastatra lokāstejomayāḥ śubhāḥyatra yāntyṛṣayo brahmanpūtāḥ svaiḥ karmabhiḥ śubhaiḥ

ऋभवो नाम तत्रान्ये देवानामपि देवताःतेषां लोकाः परतरे तान्यजन्तीह देवताः

ṛbhavo nāma tatrānye devānāmapi devatāḥteṣāṃ lokāḥ paratare tānyajantīha devatāḥ

स्वयंप्रभास्ते भास्वन्तो लोकाः कामदुघाः परेन तेषां स्त्रीकृतस्तापो न लोकैश्वर्यमत्सरः

svayaṃprabhāste bhāsvanto lokāḥ kāmadughāḥ parena teṣāṃ strīkṛtastāpo na lokaiśvaryamatsaraḥ

न वर्तयन्त्याहुतिभिस्ते नाप्यमृतभोजनाःतथा दिव्यशरीरास्ते न च विग्रहमूर्तयः

na vartayantyāhutibhiste nāpyamṛtabhojanāḥtathā divyaśarīrāste na ca vigrahamūrtayaḥ

न सुखे सुखकामाश्च देवदेवाः सनातनाःन कल्पपरिवर्तेषु परिवर्तन्ति ते तथा

na sukhe sukhakāmāśca devadevāḥ sanātanāḥna kalpaparivarteṣu parivartanti te tathā

जरा मृत्युः कुतस्तेषां हर्षः प्रीतिः सुखं न चन दुःखं न सुखं चापि रागद्वेषौ कुतो मुने

jarā mṛtyuḥ kutasteṣāṃ harṣaḥ prītiḥ sukhaṃ na cana duḥkhaṃ na sukhaṃ cāpi rāgadveṣau kuto mune

देवानामपि मौद्गल्य काङ्क्षिता सा गतिः परादुष्प्रापा परमा सिद्धिरगम्या कामगोचरैः

devānāmapi maudgalya kāṅkṣitā sā gatiḥ parāduṣprāpā paramā siddhiragamyā kāmagocaraiḥ

त्रयस्त्रिंशदिमे लोकाः शेषा लोका मनीषिभिःगम्यन्ते नियमैः श्रेष्ठैर्दानैर्वा विधिपूर्वकैः

trayastriṃśadime lokāḥ śeṣā lokā manīṣibhiḥgamyante niyamaiḥ śreṣṭhairdānairvā vidhipūrvakaiḥ

सेयं दानकृता व्युष्टिरत्र प्राप्ता सुखावहातां भुङ्क्ष्व सुकृतैर्लब्धां तपसा द्योतितप्रभः

seyaṃ dānakṛtā vyuṣṭiratra prāptā sukhāvahātāṃ bhuṅkṣva sukṛtairlabdhāṃ tapasā dyotitaprabhaḥ

एतत्स्वर्गसुखं विप्र लोका नानाविधास्तथागुणाः स्वर्गस्य प्रोक्तास्ते दोषानपि निबोध मे

etatsvargasukhaṃ vipra lokā nānāvidhāstathāguṇāḥ svargasya proktāste doṣānapi nibodha me

कृतस्य कर्मणस्तत्र भुज्यते यत्फलं दिविन चान्यत्क्रियते कर्म मूलच्छेदेन भुज्यते

kṛtasya karmaṇastatra bhujyate yatphalaṃ divina cānyatkriyate karma mūlacchedena bhujyate

सोऽत्र दोषो मम मतस्तस्यान्ते पतनं च यत्सुखव्याप्तमनस्कानां पतनं यच्च मुद्गल

so'tra doṣo mama matastasyānte patanaṃ ca yatsukhavyāptamanaskānāṃ patanaṃ yacca mudgala

असंतोषः परीतापो दृष्ट्वा दीप्ततराः श्रियःयद्भवत्यवरे स्थाने स्थितानां तच्च दुष्करम्

asaṃtoṣaḥ parītāpo dṛṣṭvā dīptatarāḥ śriyaḥyadbhavatyavare sthāne sthitānāṃ tacca duṣkaram

संज्ञामोहश्च पततां रजसा च प्रधर्षणम्प्रम्लानेषु च माल्येषु ततः पिपतिषोर्भयम्

saṃjñāmohaśca patatāṃ rajasā ca pradharṣaṇampramlāneṣu ca mālyeṣu tataḥ pipatiṣorbhayam

आ ब्रह्मभवनादेते दोषा मौद्गल्य दारुणाःनाकलोके सुकृतिनां गुणास्त्वयुतशो नृणाम्

ā brahmabhavanādete doṣā maudgalya dāruṇāḥnākaloke sukṛtināṃ guṇāstvayutaśo nṛṇām

अयं त्वन्यो गुणः श्रेष्ठश्च्युतानां स्वर्गतो मुनेशुभानुशययोगेन मनुष्येषूपजायते

ayaṃ tvanyo guṇaḥ śreṣṭhaścyutānāṃ svargato muneśubhānuśayayogena manuṣyeṣūpajāyate

तत्रापि सुमहाभागः सुखभागभिजायतेन चेत्संबुध्यते तत्र गच्छत्यधमतां ततः

tatrāpi sumahābhāgaḥ sukhabhāgabhijāyatena cetsaṃbudhyate tatra gacchatyadhamatāṃ tataḥ

इह यत्क्रियते कर्म तत्परत्रोपभुज्यतेकर्मभूमिरियं ब्रह्मन्फलभूमिरसौ मता

iha yatkriyate karma tatparatropabhujyatekarmabhūmiriyaṃ brahmanphalabhūmirasau matā

एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां पृच्छसि मुद्गलतवानुकम्पया साधो साधु गच्छाम माचिरम्

etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ pṛcchasi mudgalatavānukampayā sādho sādhu gacchāma māciram

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

एतच्छ्रुत्वा तु मौद्गल्यो वाक्यं विममृशे धियाविमृश्य च मुनिश्रेष्ठो देवदूतमुवाच ह

etacchrutvā tu maudgalyo vākyaṃ vimamṛśe dhiyāvimṛśya ca muniśreṣṭho devadūtamuvāca ha

देवदूत नमस्तेऽस्तु गच्छ तात यथासुखम्महादोषेण मे कार्यं न स्वर्गेण सुखेन वा

devadūta namaste'stu gaccha tāta yathāsukhammahādoṣeṇa me kāryaṃ na svargeṇa sukhena vā

पतनं तन्महद्दुःखं परितापः सुदारुणःस्वर्गभाजश्च्यवन्तीह तस्मात्स्वर्गं न कामये

patanaṃ tanmahadduḥkhaṃ paritāpaḥ sudāruṇaḥsvargabhājaścyavantīha tasmātsvargaṃ na kāmaye

यत्र गत्वा न शोचन्ति न व्यथन्ति चलन्ति वातदहं स्थानमत्यन्तं मार्गयिष्यामि केवलम्

yatra gatvā na śocanti na vyathanti calanti vātadahaṃ sthānamatyantaṃ mārgayiṣyāmi kevalam

इत्युक्त्वा स मुनिर्वाक्यं देवदूतं विसृज्य तम्शिलोञ्छवृत्तिमुत्सृज्य शममातिष्ठदुत्तमम्

ityuktvā sa munirvākyaṃ devadūtaṃ visṛjya tamśiloñchavṛttimutsṛjya śamamātiṣṭhaduttamam

तुल्यनिन्दास्तुतिर्भूत्वा समलोष्टाश्मकाञ्चनःज्ञानयोगेन शुद्धेन ध्याननित्यो बभूव ह

tulyanindāstutirbhūtvā samaloṣṭāśmakāñcanaḥjñānayogena śuddhena dhyānanityo babhūva ha

ध्यानयोगाद्बलं लब्ध्वा प्राप्य चर्द्धिमनुत्तमाम्जगाम शाश्वतीं सिद्धिं परां निर्वाणलक्षणाम्

dhyānayogādbalaṃ labdhvā prāpya carddhimanuttamāmjagāma śāśvatīṃ siddhiṃ parāṃ nirvāṇalakṣaṇām

तस्मात्त्वमपि कौन्तेय न शोकं कर्तुमर्हसिराज्यात्स्फीतात्परिभ्रष्टस्तपसा तदवाप्स्यसि

tasmāttvamapi kaunteya na śokaṃ kartumarhasirājyātsphītātparibhraṣṭastapasā tadavāpsyasi

सुखस्यानन्तरं दुःखं दुःखस्यानन्तरं सुखम्पर्यायेणोपवर्तन्ते नरं नेमिमरा इव

sukhasyānantaraṃ duḥkhaṃ duḥkhasyānantaraṃ sukhamparyāyeṇopavartante naraṃ nemimarā iva

पितृपैतामहं राज्यं प्राप्स्यस्यमितविक्रमवर्षात्त्रयोदशादूर्ध्वं व्येतु ते मानसो ज्वरः

pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ prāpsyasyamitavikramavarṣāttrayodaśādūrdhvaṃ vyetu te mānaso jvaraḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्त्वा स भगवान्व्यासः पाण्डवनन्दनम्जगाम तपसे धीमान्पुनरेवाश्रमं प्रति

evamuktvā sa bhagavānvyāsaḥ pāṇḍavanandanamjagāma tapase dhīmānpunarevāśramaṃ prati