Parva.Adhyaya 3.246

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

व्रीहिद्रोणः परित्यक्तः कथं तेन महात्मनाकस्मै दत्तश्च भगवन्विधिना केन चात्थ मे

vrīhidroṇaḥ parityaktaḥ kathaṃ tena mahātmanākasmai dattaśca bhagavanvidhinā kena cāttha me

प्रत्यक्षधर्मा भगवान्यस्य तुष्टो हि कर्मभिःसफलं तस्य जन्माहं मन्ये सद्धर्मचारिणः

pratyakṣadharmā bhagavānyasya tuṣṭo hi karmabhiḥsaphalaṃ tasya janmāhaṃ manye saddharmacāriṇaḥ

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

शिलोञ्छवृत्तिर्धर्मात्मा मुद्गलः संशितव्रतःआसीद्राजन्कुरुक्षेत्रे सत्यवागनसूयकः

śiloñchavṛttirdharmātmā mudgalaḥ saṃśitavrataḥāsīdrājankurukṣetre satyavāganasūyakaḥ

अतिथिव्रती क्रियावांश्च कापोतीं वृत्तिमास्थितःसत्रमिष्टीकृतं नाम समुपास्ते महातपाः

atithivratī kriyāvāṃśca kāpotīṃ vṛttimāsthitaḥsatramiṣṭīkṛtaṃ nāma samupāste mahātapāḥ

सपुत्रदारो हि मुनिः पक्षाहारो बभूव सःकपोतवृत्त्या पक्षेण व्रीहिद्रोणमुपार्जयत्

saputradāro hi muniḥ pakṣāhāro babhūva saḥkapotavṛttyā pakṣeṇa vrīhidroṇamupārjayat

दर्शं च पौर्णमासं च कुर्वन्विगतमत्सरःदेवतातिथिशेषेण कुरुते देहयापनम्

darśaṃ ca paurṇamāsaṃ ca kurvanvigatamatsaraḥdevatātithiśeṣeṇa kurute dehayāpanam

तस्येन्द्रः सहितो देवैः साक्षात्त्रिभुवनेश्वरःप्रत्यगृह्णान्महाराज भागं पर्वणि पर्वणि

tasyendraḥ sahito devaiḥ sākṣāttribhuvaneśvaraḥpratyagṛhṇānmahārāja bhāgaṃ parvaṇi parvaṇi

स पर्वकालं कृत्वा तु मुनिवृत्त्या समन्वितःअतिथिभ्यो ददावन्नं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

sa parvakālaṃ kṛtvā tu munivṛttyā samanvitaḥatithibhyo dadāvannaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā

व्रीहिद्रोणस्य तदहो ददतोऽन्नं महात्मनःशिष्टं मात्सर्यहीनस्य वर्धत्यतिथिदर्शनात्

vrīhidroṇasya tadaho dadato'nnaṃ mahātmanaḥśiṣṭaṃ mātsaryahīnasya vardhatyatithidarśanāt

तच्छतान्यपि भुञ्जन्ति ब्राह्मणानां मनीषिणाम्मुनेस्त्यागविशुद्ध्या तु तदन्नं वृद्धिमृच्छति

tacchatānyapi bhuñjanti brāhmaṇānāṃ manīṣiṇāmmunestyāgaviśuddhyā tu tadannaṃ vṛddhimṛcchati

तं तु शुश्राव धर्मिष्ठं मुद्गलं संशितव्रतम्दुर्वासा नृप दिग्वासास्तमथाभ्याजगाम ह

taṃ tu śuśrāva dharmiṣṭhaṃ mudgalaṃ saṃśitavratamdurvāsā nṛpa digvāsāstamathābhyājagāma ha

बिभ्रच्चानियतं वेषमुन्मत्त इव पाण्डवविकचः परुषा वाचो व्याहरन्विविधा मुनिः

bibhraccāniyataṃ veṣamunmatta iva pāṇḍavavikacaḥ paruṣā vāco vyāharanvividhā muniḥ

अभिगम्याथ तं विप्रमुवाच मुनिसत्तमःअन्नार्थिनमनुप्राप्तं विद्धि मां मुनिसत्तम

abhigamyātha taṃ vipramuvāca munisattamaḥannārthinamanuprāptaṃ viddhi māṃ munisattama

स्वागतं तेऽस्त्विति मुनिं मुद्गलः प्रत्यभाषतपाद्यमाचमनीयं च प्रतिवेद्यान्नमुत्तमम्

svāgataṃ te'stviti muniṃ mudgalaḥ pratyabhāṣatapādyamācamanīyaṃ ca prativedyānnamuttamam

प्रादात्स तपसोपात्तं क्षुधितायातिथिव्रतीउन्मत्ताय परां श्रद्धामास्थाय स धृतव्रतः

prādātsa tapasopāttaṃ kṣudhitāyātithivratīunmattāya parāṃ śraddhāmāsthāya sa dhṛtavrataḥ

ततस्तदन्नं रसवत्स एव क्षुधयान्वितःबुभुजे कृत्स्नमुन्मत्तः प्रादात्तस्मै च मुद्गलः

tatastadannaṃ rasavatsa eva kṣudhayānvitaḥbubhuje kṛtsnamunmattaḥ prādāttasmai ca mudgalaḥ

भुक्त्वा चान्नं ततः सर्वमुच्छिष्टेनात्मनस्ततःअथानुलिलिपेऽङ्गानि जगाम च यथागतम्

bhuktvā cānnaṃ tataḥ sarvamucchiṣṭenātmanastataḥathānulilipe'ṅgāni jagāma ca yathāgatam

एवं द्वितीये संप्राप्ते पर्वकाले मनीषिणःआगम्य बुभुजे सर्वमन्नमुञ्छोपजीविनः

evaṃ dvitīye saṃprāpte parvakāle manīṣiṇaḥāgamya bubhuje sarvamannamuñchopajīvinaḥ

निराहारस्तु स मुनिरुञ्छमार्जयते पुनःन चैनं विक्रियां नेतुमशकन्मुद्गलं क्षुधा

nirāhārastu sa muniruñchamārjayate punaḥna cainaṃ vikriyāṃ netumaśakanmudgalaṃ kṣudhā

न क्रोधो न च मात्सर्यं नावमानो न संभ्रमःसपुत्रदारमुञ्छन्तमाविवेश द्विजोत्तमम्

na krodho na ca mātsaryaṃ nāvamāno na saṃbhramaḥsaputradāramuñchantamāviveśa dvijottamam

तथा तमुञ्छधर्माणं दुर्वासा मुनिसत्तमम्उपतस्थे यथाकालं षट्कृत्वः कृतनिश्चयः

tathā tamuñchadharmāṇaṃ durvāsā munisattamamupatasthe yathākālaṃ ṣaṭkṛtvaḥ kṛtaniścayaḥ

न चास्य मानसं किंचिद्विकारं ददृशे मुनिःशुद्धसत्त्वस्य शुद्धं स ददृशे निर्मलं मनः

na cāsya mānasaṃ kiṃcidvikāraṃ dadṛśe muniḥśuddhasattvasya śuddhaṃ sa dadṛśe nirmalaṃ manaḥ

तमुवाच ततः प्रीतः स मुनिर्मुद्गलं तदात्वत्समो नास्ति लोकेऽस्मिन्दाता मात्सर्यवर्जितः

tamuvāca tataḥ prītaḥ sa munirmudgalaṃ tadātvatsamo nāsti loke'smindātā mātsaryavarjitaḥ

क्षुद्धर्मसंज्ञां प्रणुदत्यादत्ते धैर्यमेव चविषयानुसारिणी जिह्वा कर्षत्येव रसान्प्रति

kṣuddharmasaṃjñāṃ praṇudatyādatte dhairyameva caviṣayānusāriṇī jihvā karṣatyeva rasānprati

आहारप्रभवाः प्राणा मनो दुर्निग्रहं चलम्मनसश्चेन्द्रियाणां चाप्यैकाग्र्यं निश्चितं तपः

āhāraprabhavāḥ prāṇā mano durnigrahaṃ calammanasaścendriyāṇāṃ cāpyaikāgryaṃ niścitaṃ tapaḥ

श्रमेणोपार्जितं त्यक्तुं दुःखं शुद्धेन चेतसातत्सर्वं भवता साधो यथावदुपपादितम्

śrameṇopārjitaṃ tyaktuṃ duḥkhaṃ śuddhena cetasātatsarvaṃ bhavatā sādho yathāvadupapāditam

प्रीताः स्मोऽनुगृहीताश्च समेत्य भवता सहइन्द्रियाभिजयो धैर्यं संविभागो दमः शमः

prītāḥ smo'nugṛhītāśca sametya bhavatā sahaindriyābhijayo dhairyaṃ saṃvibhāgo damaḥ śamaḥ

दया सत्यं च धर्मश्च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्जितास्ते कर्मभिर्लोकाः प्राप्तोऽसि परमां गतिम्

dayā satyaṃ ca dharmaśca tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitamjitāste karmabhirlokāḥ prāpto'si paramāṃ gatim

अहो दानं विघुष्टं ते सुमहत्स्वर्गवासिभिःसशरीरो भवान्गन्ता स्वर्गं सुचरितव्रत

aho dānaṃ vighuṣṭaṃ te sumahatsvargavāsibhiḥsaśarīro bhavāngantā svargaṃ sucaritavrata

इत्येवं वदतस्तस्य तदा दुर्वाससो मुनेःदेवदूतो विमानेन मुद्गलं प्रत्युपस्थितः

ityevaṃ vadatastasya tadā durvāsaso muneḥdevadūto vimānena mudgalaṃ pratyupasthitaḥ

हंससारसयुक्तेन किङ्किणीजालमालिनाकामगेन विचित्रेण दिव्यगन्धवता तथा

haṃsasārasayuktena kiṅkiṇījālamālinākāmagena vicitreṇa divyagandhavatā tathā

उवाच चैनं विप्रर्षिं विमानं कर्मभिर्जितम्समुपारोह संसिद्धिं प्राप्तोऽसि परमां मुने

uvāca cainaṃ viprarṣiṃ vimānaṃ karmabhirjitamsamupāroha saṃsiddhiṃ prāpto'si paramāṃ mune

तमेवंवादिनमृषिर्देवदूतमुवाच हइच्छामि भवता प्रोक्तान्गुणान्स्वर्गनिवासिनाम्

tamevaṃvādinamṛṣirdevadūtamuvāca haicchāmi bhavatā proktānguṇānsvarganivāsinām

के गुणास्तत्र वसतां किं तपः कश्च निश्चयःस्वर्गे स्वर्गसुखं किं च दोषो वा देवदूतक

ke guṇāstatra vasatāṃ kiṃ tapaḥ kaśca niścayaḥsvarge svargasukhaṃ kiṃ ca doṣo vā devadūtaka

सतां सप्तपदं मित्रमाहुः सन्तः कुलोचिताःमित्रतां च पुरस्कृत्य पृच्छामि त्वामहं विभो

satāṃ saptapadaṃ mitramāhuḥ santaḥ kulocitāḥmitratāṃ ca puraskṛtya pṛcchāmi tvāmahaṃ vibho

यदत्र तथ्यं पथ्यं च तद्ब्रवीह्यविचारयन्श्रुत्वा तथा करिष्यामि व्यवसायं गिरा तव

yadatra tathyaṃ pathyaṃ ca tadbravīhyavicārayanśrutvā tathā kariṣyāmi vyavasāyaṃ girā tava