Parva.Adhyaya 3.277

युधिष्ठिर उवाच · yudhiṣṭhira uvāca

नात्मानमनुशोचामि नेमान्भ्रातॄन्महामुनेहरणं चापि राज्यस्य यथेमां द्रुपदात्मजाम्

nātmānamanuśocāmi nemānbhrātṝnmahāmuneharaṇaṃ cāpi rājyasya yathemāṃ drupadātmajām

द्यूते दुरात्मभिः क्लिष्टाः कृष्णया तारिता वयम्जयद्रथेन च पुनर्वनादपहृता बलात्

dyūte durātmabhiḥ kliṣṭāḥ kṛṣṇayā tāritā vayamjayadrathena ca punarvanādapahṛtā balāt

अस्ति सीमन्तिनी काचिद्दृष्टपूर्वाथ वा श्रुतापतिव्रता महाभागा यथेयं द्रुपदात्मजा

asti sīmantinī kāciddṛṣṭapūrvātha vā śrutāpativratā mahābhāgā yatheyaṃ drupadātmajā

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

शृणु राजन्कुलस्त्रीणां महाभाग्यं युधिष्ठिरसर्वमेतद्यथा प्राप्तं सावित्र्या राजकन्यया

śṛṇu rājankulastrīṇāṃ mahābhāgyaṃ yudhiṣṭhirasarvametadyathā prāptaṃ sāvitryā rājakanyayā

आसीन्मद्रेषु धर्मात्मा राजा परमधार्मिकःब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च सत्यसंधो जितेन्द्रियः

āsīnmadreṣu dharmātmā rājā paramadhārmikaḥbrahmaṇyaśca śaraṇyaśca satyasaṃdho jitendriyaḥ

यज्वा दानपतिर्दक्षः पौरजानपदप्रियःपार्थिवोऽश्वपतिर्नाम सर्वभूतहिते रतः

yajvā dānapatirdakṣaḥ paurajānapadapriyaḥpārthivo'śvapatirnāma sarvabhūtahite rataḥ

क्षमावाननपत्यश्च सत्यवाग्विजितेन्द्रियःअतिक्रान्तेन वयसा संतापमुपजग्मिवान्

kṣamāvānanapatyaśca satyavāgvijitendriyaḥatikrāntena vayasā saṃtāpamupajagmivān

अपत्योत्पादनार्थं स तीव्रं नियममास्थितःकाले परिमिताहारो ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः

apatyotpādanārthaṃ sa tīvraṃ niyamamāsthitaḥkāle parimitāhāro brahmacārī jitendriyaḥ

हुत्वा शतसहस्रं स सावित्र्या राजसत्तमषष्ठे षष्ठे तदा काले बभूव मितभोजनः

hutvā śatasahasraṃ sa sāvitryā rājasattamaṣaṣṭhe ṣaṣṭhe tadā kāle babhūva mitabhojanaḥ

एतेन नियमेनासीद्वर्षाण्यष्टादशैव तुपूर्णे त्वष्टादशे वर्षे सावित्री तुष्टिमभ्यगात्स्वरूपिणी तदा राजन्दर्शयामास तं नृपम्

etena niyamenāsīdvarṣāṇyaṣṭādaśaiva tupūrṇe tvaṣṭādaśe varṣe sāvitrī tuṣṭimabhyagātsvarūpiṇī tadā rājandarśayāmāsa taṃ nṛpam

अग्निहोत्रात्समुत्थाय हर्षेण महतान्विताउवाच चैनं वरदा वचनं पार्थिवं तदा

agnihotrātsamutthāya harṣeṇa mahatānvitāuvāca cainaṃ varadā vacanaṃ pārthivaṃ tadā

ब्रह्मचर्येण शुद्धेन दमेन नियमेन चसर्वात्मना च मद्भक्त्या तुष्टास्मि तव पार्थिव

brahmacaryeṇa śuddhena damena niyamena casarvātmanā ca madbhaktyā tuṣṭāsmi tava pārthiva

वरं वृणीष्वाश्वपते मद्रराज यथेप्सितम्न प्रमादश्च धर्मेषु कर्तव्यस्ते कथंचन

varaṃ vṛṇīṣvāśvapate madrarāja yathepsitamna pramādaśca dharmeṣu kartavyaste kathaṃcana

अश्वपतिरुवाचअपत्यार्थः समारम्भः कृतो धर्मेप्सया मयापुत्रा मे बहवो देवि भवेयुः कुलभावनाः

aśvapatiruvācaapatyārthaḥ samārambhaḥ kṛto dharmepsayā mayāputrā me bahavo devi bhaveyuḥ kulabhāvanāḥ

तुष्टासि यदि मे देवि काममेतं वृणोम्यहम्संतानं हि परो धर्म इत्याहुर्मां द्विजातयः

tuṣṭāsi yadi me devi kāmametaṃ vṛṇomyahamsaṃtānaṃ hi paro dharma ityāhurmāṃ dvijātayaḥ

सावित्र्युवाचपूर्वमेव मया राजन्नभिप्रायमिमं तवज्ञात्वा पुत्रार्थमुक्तो वै तव हेतोः पितामहः

sāvitryuvācapūrvameva mayā rājannabhiprāyamimaṃ tavajñātvā putrārthamukto vai tava hetoḥ pitāmahaḥ

प्रसादाच्चैव तस्मात्ते स्वयंभुविहिताद्भुविकन्या तेजस्विनी सौम्य क्षिप्रमेव भविष्यति

prasādāccaiva tasmātte svayaṃbhuvihitādbhuvikanyā tejasvinī saumya kṣiprameva bhaviṣyati

उत्तरं च न ते किंचिद्व्याहर्तव्यं कथंचनपितामहनिसर्गेण तुष्टा ह्येतद्ब्रवीमि ते

uttaraṃ ca na te kiṃcidvyāhartavyaṃ kathaṃcanapitāmahanisargeṇa tuṣṭā hyetadbravīmi te

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

स तथेति प्रतिज्ञाय सावित्र्या वचनं नृपःप्रसादयामास पुनः क्षिप्रमेवं भवेदिति

sa tatheti pratijñāya sāvitryā vacanaṃ nṛpaḥprasādayāmāsa punaḥ kṣipramevaṃ bhavediti

अन्तर्हितायां सावित्र्यां जगाम स्वगृहं नृपःस्वराज्ये चावसत्प्रीतः प्रजा धर्मेण पालयन्

antarhitāyāṃ sāvitryāṃ jagāma svagṛhaṃ nṛpaḥsvarājye cāvasatprītaḥ prajā dharmeṇa pālayan

कस्मिंश्चित्तु गते काले स राजा नियतव्रतःज्येष्ठायां धर्मचारिण्यां महिष्यां गर्भमादधे

kasmiṃścittu gate kāle sa rājā niyatavrataḥjyeṣṭhāyāṃ dharmacāriṇyāṃ mahiṣyāṃ garbhamādadhe

राजपुत्र्यां तु गर्भः स मालव्यां भरतर्षभव्यवर्धत यथा शुक्ले तारापतिरिवाम्बरे

rājaputryāṃ tu garbhaḥ sa mālavyāṃ bharatarṣabhavyavardhata yathā śukle tārāpatirivāmbare

प्राप्ते काले तु सुषुवे कन्यां राजीवलोचनाम्क्रियाश्च तस्या मुदितश्चक्रे स नृपतिस्तदा

prāpte kāle tu suṣuve kanyāṃ rājīvalocanāmkriyāśca tasyā muditaścakre sa nṛpatistadā

सावित्र्या प्रीतया दत्ता सावित्र्या हुतया ह्यपिसावित्रीत्येव नामास्याश्चक्रुर्विप्रास्तथा पिता

sāvitryā prītayā dattā sāvitryā hutayā hyapisāvitrītyeva nāmāsyāścakrurviprāstathā pitā

सा विग्रहवतीव श्रीर्व्यवर्धत नृपात्मजाकालेन चापि सा कन्या यौवनस्था बभूव ह

sā vigrahavatīva śrīrvyavardhata nṛpātmajākālena cāpi sā kanyā yauvanasthā babhūva ha

तां सुमध्यां पृथुश्रोणीं प्रतिमां काञ्चनीमिवप्राप्तेयं देवकन्येति दृष्ट्वा संमेनिरे जनाः

tāṃ sumadhyāṃ pṛthuśroṇīṃ pratimāṃ kāñcanīmivaprāpteyaṃ devakanyeti dṛṣṭvā saṃmenire janāḥ

तां तु पद्मपलाशाक्षीं ज्वलन्तीमिव तेजसान कश्चिद्वरयामास तेजसा प्रतिवारितः

tāṃ tu padmapalāśākṣīṃ jvalantīmiva tejasāna kaścidvarayāmāsa tejasā prativāritaḥ

अथोपोष्य शिरःस्नाता दैवतान्यभिगम्य साहुत्वाग्निं विधिवद्विप्रान्वाचयामास पर्वणि

athopoṣya śiraḥsnātā daivatānyabhigamya sāhutvāgniṃ vidhivadviprānvācayāmāsa parvaṇi

ततः सुमनसः शेषाः प्रतिगृह्य महात्मनःपितुः सकाशमगमद्देवी श्रीरिव रूपिणी

tataḥ sumanasaḥ śeṣāḥ pratigṛhya mahātmanaḥpituḥ sakāśamagamaddevī śrīriva rūpiṇī

साभिवाद्य पितुः पादौ शेषाः पूर्वं निवेद्य चकृताञ्जलिर्वरारोहा नृपतेः पार्श्वतः स्थिता

sābhivādya pituḥ pādau śeṣāḥ pūrvaṃ nivedya cakṛtāñjalirvarārohā nṛpateḥ pārśvataḥ sthitā

यौवनस्थां तु तां दृष्ट्वा स्वां सुतां देवरूपिणीम्अयाच्यमानां च वरैर्नृपतिर्दुःखितोऽभवत्

yauvanasthāṃ tu tāṃ dṛṣṭvā svāṃ sutāṃ devarūpiṇīmayācyamānāṃ ca varairnṛpatirduḥkhito'bhavat

राजोवाचपुत्रि प्रदानकालस्ते न च कश्चिद्वृणोति माम्स्वयमन्विच्छ भर्तारं गुणैः सदृशमात्मनः

rājovācaputri pradānakālaste na ca kaścidvṛṇoti māmsvayamanviccha bhartāraṃ guṇaiḥ sadṛśamātmanaḥ

प्रार्थितः पुरुषो यश्च स निवेद्यस्त्वया ममविमृश्याहं प्रदास्यामि वरय त्वं यथेप्सितम्

prārthitaḥ puruṣo yaśca sa nivedyastvayā mamavimṛśyāhaṃ pradāsyāmi varaya tvaṃ yathepsitam

श्रुतं हि धर्मशास्त्रे मे पठ्यमानं द्विजातिभिःतथा त्वमपि कल्याणि गदतो मे वचः शृणु

śrutaṃ hi dharmaśāstre me paṭhyamānaṃ dvijātibhiḥtathā tvamapi kalyāṇi gadato me vacaḥ śṛṇu

अप्रदाता पिता वाच्यो वाच्यश्चानुपयन्पतिःमृते भर्तरि पुत्रश्च वाच्यो मातुररक्षिता

apradātā pitā vācyo vācyaścānupayanpatiḥmṛte bhartari putraśca vācyo māturarakṣitā

इदं मे वचनं श्रुत्वा भर्तुरन्वेषणे त्वरदेवतानां यथा वाच्यो न भवेयं तथा कुरु

idaṃ me vacanaṃ śrutvā bharturanveṣaṇe tvaradevatānāṃ yathā vācyo na bhaveyaṃ tathā kuru

मार्कण्डेय उवाच · mārkaṇḍeya uvāca

एवमुक्त्वा दुहितरं तथा वृद्धांश्च मन्त्रिणःव्यादिदेशानुयात्रं च गम्यतामित्यचोदयत्

evamuktvā duhitaraṃ tathā vṛddhāṃśca mantriṇaḥvyādideśānuyātraṃ ca gamyatāmityacodayat

साभिवाद्य पितुः पादौ व्रीडितेव मनस्विनीपितुर्वचनमाज्ञाय निर्जगामाविचारितम्

sābhivādya pituḥ pādau vrīḍiteva manasvinīpiturvacanamājñāya nirjagāmāvicāritam

सा हैमं रथमास्थाय स्थविरैः सचिवैर्वृतातपोवनानि रम्याणि राजर्षीणां जगाम ह

sā haimaṃ rathamāsthāya sthaviraiḥ sacivairvṛtātapovanāni ramyāṇi rājarṣīṇāṃ jagāma ha

मान्यानां तत्र वृद्धानां कृत्वा पादाभिवन्दनम्वनानि क्रमशस्तात सर्वाण्येवाभ्यगच्छत

mānyānāṃ tatra vṛddhānāṃ kṛtvā pādābhivandanamvanāni kramaśastāta sarvāṇyevābhyagacchata

एवं सर्वेषु तीर्थेषु धनोत्सर्गं नृपात्मजाकुर्वती द्विजमुख्यानां तं तं देशं जगाम ह

evaṃ sarveṣu tīrtheṣu dhanotsargaṃ nṛpātmajākurvatī dvijamukhyānāṃ taṃ taṃ deśaṃ jagāma ha