Parva.Adhyaya 3.3

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

शौनकेनैवमुक्तस्तु कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरःपुरोहितमुपागम्य भ्रातृमध्येऽब्रवीदिदम्

śaunakenaivamuktastu kuntīputro yudhiṣṭhiraḥpurohitamupāgamya bhrātṛmadhye'bravīdidam

प्रस्थितं मानुयान्तीमे ब्राह्मणा वेदपारगाःन चास्मि पालने शक्तो बहुदुःखसमन्वितः

prasthitaṃ mānuyāntīme brāhmaṇā vedapāragāḥna cāsmi pālane śakto bahuduḥkhasamanvitaḥ

परित्यक्तुं न शक्नोमि दानशक्तिश्च नास्ति मेकथमत्र मया कार्यं भगवांस्तद्ब्रवीतु मे

parityaktuṃ na śaknomi dānaśaktiśca nāsti mekathamatra mayā kāryaṃ bhagavāṃstadbravītu me

मुहूर्तमिव स ध्यात्वा धर्मेणान्विष्य तां गतिम्युधिष्ठिरमुवाचेदं धौम्यो धर्मभृतां वरः

muhūrtamiva sa dhyātvā dharmeṇānviṣya tāṃ gatimyudhiṣṭhiramuvācedaṃ dhaumyo dharmabhṛtāṃ varaḥ

पुरा सृष्टानि भूतानि पीड्यन्ते क्षुधया भृशम्ततोऽनुकम्पया तेषां सविता स्वपिता इव

purā sṛṣṭāni bhūtāni pīḍyante kṣudhayā bhṛśamtato'nukampayā teṣāṃ savitā svapitā iva

गत्वोत्तरायणं तेजोरसानुद्धृत्य रश्मिभिःदक्षिणायनमावृत्तो महीं निविशते रविः

gatvottarāyaṇaṃ tejorasānuddhṛtya raśmibhiḥdakṣiṇāyanamāvṛtto mahīṃ niviśate raviḥ

क्षेत्रभूते ततस्तस्मिन्नोषधीरोषधीपतिःदिवस्तेजः समुद्धृत्य जनयामास वारिणा

kṣetrabhūte tatastasminnoṣadhīroṣadhīpatiḥdivastejaḥ samuddhṛtya janayāmāsa vāriṇā

निषिक्तश्चन्द्रतेजोभिः सूयते भूगतो रविःओषध्यः षड्रसा मेध्यास्तदन्नं प्राणिनां भुवि

niṣiktaścandratejobhiḥ sūyate bhūgato raviḥoṣadhyaḥ ṣaḍrasā medhyāstadannaṃ prāṇināṃ bhuvi

एवं भानुमयं ह्यन्नं भूतानां प्राणधारणम्पितैष सर्वभूतानां तस्मात्तं शरणं व्रज

evaṃ bhānumayaṃ hyannaṃ bhūtānāṃ prāṇadhāraṇampitaiṣa sarvabhūtānāṃ tasmāttaṃ śaraṇaṃ vraja

राजानो हि महात्मानो योनिकर्मविशोधिताःउद्धरन्ति प्रजाः सर्वास्तप आस्थाय पुष्कलम्

rājāno hi mahātmāno yonikarmaviśodhitāḥuddharanti prajāḥ sarvāstapa āsthāya puṣkalam

भीमेन कार्तवीर्येण वैन्येन नहुषेण चतपोयोगसमाधिस्थैरुद्धृता ह्यापदः प्रजाः

bhīmena kārtavīryeṇa vainyena nahuṣeṇa catapoyogasamādhisthairuddhṛtā hyāpadaḥ prajāḥ

तथा त्वमपि धर्मात्मन्कर्मणा च विशोधितःतप आस्थाय धर्मेण द्विजातीन्भर भारत

tathā tvamapi dharmātmankarmaṇā ca viśodhitaḥtapa āsthāya dharmeṇa dvijātīnbhara bhārata

एवमुक्तस्तु धौम्येन तत्कालसदृशं वचःधर्मराजो विशुद्धात्मा तप आतिष्ठदुत्तमम्

evamuktastu dhaumyena tatkālasadṛśaṃ vacaḥdharmarājo viśuddhātmā tapa ātiṣṭhaduttamam

पुष्पोपहारैर्बलिभिरर्चयित्वा दिवाकरम्योगमास्थाय धर्मात्मा वायुभक्षो जितेन्द्रियःगाङ्गेयं वार्युपस्पृष्य प्राणायामेन तस्थिवान्

puṣpopahārairbalibhirarcayitvā divākaramyogamāsthāya dharmātmā vāyubhakṣo jitendriyaḥgāṅgeyaṃ vāryupaspṛṣya prāṇāyāmena tasthivān

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

कथं कुरूणामृषभः स तु राजा युधिष्ठिरःविप्रार्थमाराधितवान्सूर्यमद्भुतविक्रमम्

kathaṃ kurūṇāmṛṣabhaḥ sa tu rājā yudhiṣṭhiraḥviprārthamārādhitavānsūryamadbhutavikramam

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

शृणुष्वावहितो राजञ्शुचिर्भूत्वा समाहितःक्षणं च कुरु राजेन्द्र सर्वं वक्ष्याम्यशेषतः

śṛṇuṣvāvahito rājañśucirbhūtvā samāhitaḥkṣaṇaṃ ca kuru rājendra sarvaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ

धौम्येन तु यथ प्रोक्तं पार्थाय सुमहात्मनेनाम्नामष्टशतं पुण्यं तच्छृणुष्व महामते

dhaumyena tu yatha proktaṃ pārthāya sumahātmanenāmnāmaṣṭaśataṃ puṇyaṃ tacchṛṇuṣva mahāmate

सूर्योऽर्यमा भगस्त्वष्टा पूषार्कः सविता रविःगभस्तिमानजः कालो मृत्युर्धाता प्रभाकरः

sūryo'ryamā bhagastvaṣṭā pūṣārkaḥ savitā raviḥgabhastimānajaḥ kālo mṛtyurdhātā prabhākaraḥ

पृथिव्यापश्च तेजश्च खं वायुश्च परायणम्सोमो बृहस्पतिः शुक्रो बुधोऽङ्गारक एव च

pṛthivyāpaśca tejaśca khaṃ vāyuśca parāyaṇamsomo bṛhaspatiḥ śukro budho'ṅgāraka eva ca

इन्द्रो विवस्वान्दीप्तांशुः शुचिः शौरिः शनैश्चरःब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च स्कन्दो वैश्रवणो यमः

indro vivasvāndīptāṃśuḥ śuciḥ śauriḥ śanaiścaraḥbrahmā viṣṇuśca rudraśca skando vaiśravaṇo yamaḥ

वैद्युतो जाठरश्चाग्निरैन्धनस्तेजसां पतिःधर्मध्वजो वेदकर्ता वेदाङ्गो वेदवाहनः

vaidyuto jāṭharaścāgniraindhanastejasāṃ patiḥdharmadhvajo vedakartā vedāṅgo vedavāhanaḥ

कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिः सर्वामराश्रयःकला काष्ठा मुहूर्ताश्च पक्षा मासा ऋतुस्तथा

kṛtaṃ tretā dvāparaśca kaliḥ sarvāmarāśrayaḥkalā kāṣṭhā muhūrtāśca pakṣā māsā ṛtustathā

संवत्सरकरोऽश्वत्थः कालचक्रो विभावसुःपुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः

saṃvatsarakaro'śvatthaḥ kālacakro vibhāvasuḥpuruṣaḥ śāśvato yogī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ

लोकाध्यक्षः प्रजाध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदःवरुणः सागरोंऽशुश्च जीमूतो जीवनोऽरिहा

lokādhyakṣaḥ prajādhyakṣo viśvakarmā tamonudaḥvaruṇaḥ sāgaroṃ'śuśca jīmūto jīvano'rihā

भूताश्रयो भूतपतिः सर्वभूतनिषेवितःमणिः सुवर्णो भूतादिः कामदः सर्वतोमुखः

bhūtāśrayo bhūtapatiḥ sarvabhūtaniṣevitaḥmaṇiḥ suvarṇo bhūtādiḥ kāmadaḥ sarvatomukhaḥ

जयो विशालो वरदः शीघ्रगः प्राणधारणःधन्वन्तरिर्धूमकेतुरादिदेवोऽदितेः सुतः

jayo viśālo varadaḥ śīghragaḥ prāṇadhāraṇaḥdhanvantarirdhūmaketurādidevo'diteḥ sutaḥ

द्वादशात्मारविन्दाक्षः पिता माता पितामहःस्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम्

dvādaśātmāravindākṣaḥ pitā mātā pitāmahaḥsvargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam

देहकर्ता प्रशान्तात्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखःचराचरात्मा सूक्ष्मात्मा मैत्रेण वपुषान्वितः

dehakartā praśāntātmā viśvātmā viśvatomukhaḥcarācarātmā sūkṣmātmā maitreṇa vapuṣānvitaḥ

एतद्वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यैव महात्मनःनाम्नामष्टशतं पुण्यं शक्रेणोक्तं महात्मना

etadvai kīrtanīyasya sūryasyaiva mahātmanaḥnāmnāmaṣṭaśataṃ puṇyaṃ śakreṇoktaṃ mahātmanā

शक्राच्च नारदः प्राप्तो धौम्यश्च तदनन्तरम्धौम्याद्युधिष्ठिरः प्राप्य सर्वान्कामानवाप्तवान्

śakrācca nāradaḥ prāpto dhaumyaśca tadanantaramdhaumyādyudhiṣṭhiraḥ prāpya sarvānkāmānavāptavān

सुरपितृगणयक्षसेवितं; ह्यसुरनिशाचरसिद्धवन्दितम्वरकनकहुताशनप्रभं; त्वमपि मनस्यभिधेहि भास्करम्

surapitṛgaṇayakṣasevitaṃ; hyasuraniśācarasiddhavanditamvarakanakahutāśanaprabhaṃ; tvamapi manasyabhidhehi bhāskaram

सूर्योदये यस्तु समाहितः पठे;त्स पुत्रलाभं धनरत्नसंचयान्लभेत जातिस्मरतां सदा नरः; स्मृतिं च मेधां च स विन्दते पराम्

sūryodaye yastu samāhitaḥ paṭhe;tsa putralābhaṃ dhanaratnasaṃcayānlabheta jātismaratāṃ sadā naraḥ; smṛtiṃ ca medhāṃ ca sa vindate parām

इमं स्तवं देववरस्य यो नरः; प्रकीर्तयेच्छुचिसुमनाः समाहितःस मुच्यते शोकदवाग्निसागरा;ल्लभेत कामान्मनसा यथेप्सितान्

imaṃ stavaṃ devavarasya yo naraḥ; prakīrtayecchucisumanāḥ samāhitaḥsa mucyate śokadavāgnisāgarā;llabheta kāmānmanasā yathepsitān