Parva.Adhyaya 3.5

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

वनं प्रविष्टेष्वथ पाण्डवेषु; प्रज्ञाचक्षुस्तप्यमानोऽम्बिकेयःधर्मात्मानं विदुरमगाधबुद्धिं; सुखासीनो वाक्यमुवाच राजा

vanaṃ praviṣṭeṣvatha pāṇḍaveṣu; prajñācakṣustapyamāno'mbikeyaḥdharmātmānaṃ viduramagādhabuddhiṃ; sukhāsīno vākyamuvāca rājā

प्रज्ञा च ते भार्गवस्येव शुद्धा; धर्मं च त्वं परमं वेत्थ सूक्ष्मम्समश्च त्वं संमतः कौरवाणां; पथ्यं चैषां मम चैव ब्रवीहि

prajñā ca te bhārgavasyeva śuddhā; dharmaṃ ca tvaṃ paramaṃ vettha sūkṣmamsamaśca tvaṃ saṃmataḥ kauravāṇāṃ; pathyaṃ caiṣāṃ mama caiva bravīhi

एवं गते विदुर यदद्य कार्यं; पौराश्चेमे कथमस्मान्भजेरन्ते चाप्यस्मान्नोद्धरेयुः समूला;न्न कामये तांश्च विनश्यमानान्

evaṃ gate vidura yadadya kāryaṃ; paurāśceme kathamasmānbhajerante cāpyasmānnoddhareyuḥ samūlā;nna kāmaye tāṃśca vinaśyamānān

विदुर उवाच · vidura uvāca

त्रिवर्गोऽयं धर्ममूलो नरेन्द्र; राज्यं चेदं धर्ममूलं वदन्तिधर्मे राजन्वर्तमानः स्वशक्त्या; पुत्रान्सर्वान्पाहि कुन्तीसुतांश्च

trivargo'yaṃ dharmamūlo narendra; rājyaṃ cedaṃ dharmamūlaṃ vadantidharme rājanvartamānaḥ svaśaktyā; putrānsarvānpāhi kuntīsutāṃśca

स वै धर्मो विप्रलुप्तः सभायां; पापात्मभिः सौबलेयप्रधानैःआहूय कुन्तीसुतमक्षवत्यां; पराजैषीत्सत्यसंधं सुतस्ते

sa vai dharmo vipraluptaḥ sabhāyāṃ; pāpātmabhiḥ saubaleyapradhānaiḥāhūya kuntīsutamakṣavatyāṃ; parājaiṣītsatyasaṃdhaṃ sutaste

एतस्य ते दुष्प्रणीतस्य राज;ञ्शेषस्याहं परिपश्याम्युपायम्यथा पुत्रस्तव कौरव्य पापा;न्मुक्तो लोके प्रतितिष्ठेत साधु

etasya te duṣpraṇītasya rāja;ñśeṣasyāhaṃ paripaśyāmyupāyamyathā putrastava kauravya pāpā;nmukto loke pratitiṣṭheta sādhu

तद्वै सर्वं पाण्डुपुत्रा लभन्तां; यत्तद्राजन्नतिसृष्टं त्वयासीत्एष धर्मः परमो यत्स्वकेन; राजा तुष्येन्न परस्वेषु गृध्येत्

tadvai sarvaṃ pāṇḍuputrā labhantāṃ; yattadrājannatisṛṣṭaṃ tvayāsīteṣa dharmaḥ paramo yatsvakena; rājā tuṣyenna parasveṣu gṛdhyet

एतत्कार्यं तव सर्वप्रधानं; तेषां तुष्टिः शकुनेश्चावमानःएवं शेषं यदि पुत्रेषु ते स्या;देतद्राजंस्त्वरमाणः कुरुष्व

etatkāryaṃ tava sarvapradhānaṃ; teṣāṃ tuṣṭiḥ śakuneścāvamānaḥevaṃ śeṣaṃ yadi putreṣu te syā;detadrājaṃstvaramāṇaḥ kuruṣva

अथैतदेवं न करोषि राज;न्ध्रुवं कुरूणां भविता विनाशःन हि क्रुद्धो भीमसेनोऽर्जुनो वा; शेषं कुर्याच्छात्रवाणामनीके

athaitadevaṃ na karoṣi rāja;ndhruvaṃ kurūṇāṃ bhavitā vināśaḥna hi kruddho bhīmaseno'rjuno vā; śeṣaṃ kuryācchātravāṇāmanīke

येषां योद्धा सव्यसाची कृतास्त्रो; धनुर्येषां गाण्डिवं लोकसारम्येषां भीमो बाहुशाली च योद्धा; तेषां लोके किं नु न प्राप्यमस्ति

yeṣāṃ yoddhā savyasācī kṛtāstro; dhanuryeṣāṃ gāṇḍivaṃ lokasāramyeṣāṃ bhīmo bāhuśālī ca yoddhā; teṣāṃ loke kiṃ nu na prāpyamasti

उक्तं पूर्वं जातमात्रे सुते ते; मया यत्ते हितमासीत्तदानीम्पुत्रं त्यजेममहितं कुलस्ये;त्येतद्राजन्न च तत्त्वं चकर्थइदानीं ते हितमुक्तं न चेत्त्वं; कर्तासि राजन्परितप्तासि पश्चात्

uktaṃ pūrvaṃ jātamātre sute te; mayā yatte hitamāsīttadānīmputraṃ tyajemamahitaṃ kulasye;tyetadrājanna ca tattvaṃ cakarthaidānīṃ te hitamuktaṃ na cettvaṃ; kartāsi rājanparitaptāsi paścāt

यद्येतदेवमनुमन्ता सुतस्ते; संप्रीयमाणः पाण्डवैरेकराज्यम्तापो न ते वै भविता प्रीतियोगा;त्त्वं चेन्न गृह्णासि सुतं सहायैःअथापरो भवति हि तं निगृह्य; पाण्डोः पुत्रं प्रकुरुष्वाधिपत्ये

yadyetadevamanumantā sutaste; saṃprīyamāṇaḥ pāṇḍavairekarājyamtāpo na te vai bhavitā prītiyogā;ttvaṃ cenna gṛhṇāsi sutaṃ sahāyaiḥathāparo bhavati hi taṃ nigṛhya; pāṇḍoḥ putraṃ prakuruṣvādhipatye

अजातशत्रुर्हि विमुक्तरागो; धर्मेणेमां पृथिवीं शास्तु राजन्ततो राजन्पार्थिवाः सर्व एव; वैश्या इवास्मानुपतिष्ठन्तु सद्यः

ajātaśatrurhi vimuktarāgo; dharmeṇemāṃ pṛthivīṃ śāstu rājantato rājanpārthivāḥ sarva eva; vaiśyā ivāsmānupatiṣṭhantu sadyaḥ

दुर्योधनः शकुनिः सूतपुत्रः; प्रीत्या राजन्पाण्डुपुत्रान्भजन्ताम्दुःशासनो याचतु भीमसेनं; सभामध्ये द्रुपदस्यात्मजां च

duryodhanaḥ śakuniḥ sūtaputraḥ; prītyā rājanpāṇḍuputrānbhajantāmduḥśāsano yācatu bhīmasenaṃ; sabhāmadhye drupadasyātmajāṃ ca

युधिष्ठिरं त्वं परिसान्त्वयस्व; राज्ये चैनं स्थापयस्वाभिपूज्यत्वया पृष्टः किमहमन्यद्वदेय;मेतत्कृत्वा कृतकृत्योऽसि राजन्

yudhiṣṭhiraṃ tvaṃ parisāntvayasva; rājye cainaṃ sthāpayasvābhipūjyatvayā pṛṣṭaḥ kimahamanyadvadeya;metatkṛtvā kṛtakṛtyo'si rājan

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

एतद्वाक्यं विदुर यत्ते सभाया;मिह प्रोक्तं पाण्डवान्प्राप्य मां चहितं तेषामहितं मामकाना;मेतत्सर्वं मम नोपैति चेतः

etadvākyaṃ vidura yatte sabhāyā;miha proktaṃ pāṇḍavānprāpya māṃ cahitaṃ teṣāmahitaṃ māmakānā;metatsarvaṃ mama nopaiti cetaḥ

इदं त्विदानीं कुत एव निश्चितं; तेषामर्थे पाण्डवानां यदात्थतेनाद्य मन्ये नासि हितो ममेति; कथं हि पुत्रं पाण्डवार्थे त्यजेयम्

idaṃ tvidānīṃ kuta eva niścitaṃ; teṣāmarthe pāṇḍavānāṃ yadātthatenādya manye nāsi hito mameti; kathaṃ hi putraṃ pāṇḍavārthe tyajeyam

असंशयं तेऽपि ममैव पुत्रा; दुर्योधनस्तु मम देहात्प्रसूतःस्वं वै देहं परहेतोस्त्यजेति; को नु ब्रूयात्समतामन्ववेक्षन्

asaṃśayaṃ te'pi mamaiva putrā; duryodhanastu mama dehātprasūtaḥsvaṃ vai dehaṃ parahetostyajeti; ko nu brūyātsamatāmanvavekṣan

स मा जिह्मं विदुर सर्वं ब्रवीषि; मानं च तेऽहमधिकं धारयामियथेच्छकं गच्छ वा तिष्ठ वा त्वं; सुसान्त्व्यमानाप्यसती स्त्री जहाति

sa mā jihmaṃ vidura sarvaṃ bravīṣi; mānaṃ ca te'hamadhikaṃ dhārayāmiyathecchakaṃ gaccha vā tiṣṭha vā tvaṃ; susāntvyamānāpyasatī strī jahāti

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतावदुक्त्वा धृतराष्ट्रोऽन्वपद्य;दन्तर्वेश्म सहसोत्थाय राजन्नेदमस्तीत्यथ विदुरो भाषमाणः; संप्राद्रवद्यत्र पार्था बभूवुः

etāvaduktvā dhṛtarāṣṭro'nvapadya;dantarveśma sahasotthāya rājannedamastītyatha viduro bhāṣamāṇaḥ; saṃprādravadyatra pārthā babhūvuḥ