पर्व.अध्याय 3.64

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

तस्मिन्नन्तर्हिते नागे प्रययौ नैषधो नलःऋतुपर्णस्य नगरं प्राविशद्दशमेऽहनि

tasminnantarhite nāge prayayau naiṣadho nalaḥṛtuparṇasya nagaraṃ prāviśaddaśame'hani

स राजानमुपातिष्ठद्बाहुकोऽहमिति ब्रुवन्अश्वानां वाहने युक्तः पृथिव्यां नास्ति मत्समः

sa rājānamupātiṣṭhadbāhuko'hamiti bruvanaśvānāṃ vāhane yuktaḥ pṛthivyāṃ nāsti matsamaḥ

अर्थकृच्छ्रेषु चैवाहं प्रष्टव्यो नैपुणेषु चअन्नसंस्कारमपि च जानाम्यन्यैर्विशेषतः

arthakṛcchreṣu caivāhaṃ praṣṭavyo naipuṇeṣu caannasaṃskāramapi ca jānāmyanyairviśeṣataḥ

यानि शिल्पानि लोकेऽस्मिन्यच्चाप्यन्यत्सुदुष्करम्सर्वं यतिष्ये तत्कर्तुमृतुपर्ण भरस्व माम्

yāni śilpāni loke'sminyaccāpyanyatsuduṣkaramsarvaṃ yatiṣye tatkartumṛtuparṇa bharasva mām

ऋतुपर्ण उवाच · ṛtuparṇa uvāca

वस बाहुक भद्रं ते सर्वमेतत्करिष्यसिशीघ्रयाने सदा बुद्धिर्धीयते मे विशेषतः

vasa bāhuka bhadraṃ te sarvametatkariṣyasiśīghrayāne sadā buddhirdhīyate me viśeṣataḥ

स त्वमातिष्ठ योगं तं येन शीघ्रा हया ममभवेयुरश्वाध्यक्षोऽसि वेतनं ते शतं शताः

sa tvamātiṣṭha yogaṃ taṃ yena śīghrā hayā mamabhaveyuraśvādhyakṣo'si vetanaṃ te śataṃ śatāḥ

त्वामुपस्थास्यतश्चेमौ नित्यं वार्ष्णेयजीवलौएताभ्यां रंस्यसे सार्धं वस वै मयि बाहुक

tvāmupasthāsyataścemau nityaṃ vārṣṇeyajīvalauetābhyāṃ raṃsyase sārdhaṃ vasa vai mayi bāhuka

बृहदश्व उवाच · bṛhadaśva uvāca

एवमुक्तो नलस्तेन न्यवसत्तत्र पूजितःऋतुपर्णस्य नगरे सहवार्ष्णेयजीवलः

evamukto nalastena nyavasattatra pūjitaḥṛtuparṇasya nagare sahavārṣṇeyajīvalaḥ

स तत्र निवसन्राजा वैदर्भीमनुचिन्तयन्सायं सायं सदा चेमं श्लोकमेकं जगाद ह

sa tatra nivasanrājā vaidarbhīmanucintayansāyaṃ sāyaṃ sadā cemaṃ ślokamekaṃ jagāda ha

क्व नु सा क्षुत्पिपासार्ता श्रान्ता शेते तपस्विनीस्मरन्ती तस्य मन्दस्य कं वा साद्योपतिष्ठति

kva nu sā kṣutpipāsārtā śrāntā śete tapasvinīsmarantī tasya mandasya kaṃ vā sādyopatiṣṭhati

एवं ब्रुवन्तं राजानं निशायां जीवलोऽब्रवीत्कामेनां शोचसे नित्यं श्रोतुमिच्छामि बाहुक

evaṃ bruvantaṃ rājānaṃ niśāyāṃ jīvalo'bravītkāmenāṃ śocase nityaṃ śrotumicchāmi bāhuka

तमुवाच नलो राजा मन्दप्रज्ञस्य कस्यचित्आसीद्बहुमता नारी तस्या दृढतरं च सः

tamuvāca nalo rājā mandaprajñasya kasyacitāsīdbahumatā nārī tasyā dṛḍhataraṃ ca saḥ

स वै केनचिदर्थेन तया मन्दो व्ययुज्यतविप्रयुक्तश्च मन्दात्मा भ्रमत्यसुखपीडितः

sa vai kenacidarthena tayā mando vyayujyataviprayuktaśca mandātmā bhramatyasukhapīḍitaḥ

दह्यमानः स शोकेन दिवारात्रमतन्द्रितःनिशाकाले स्मरंस्तस्याः श्लोकमेकं स्म गायति

dahyamānaḥ sa śokena divārātramatandritaḥniśākāle smaraṃstasyāḥ ślokamekaṃ sma gāyati

स वै भ्रमन्महीं सर्वां क्वचिदासाद्य किंचनवसत्यनर्हस्तद्दुःखं भूय एवानुसंस्मरन्

sa vai bhramanmahīṃ sarvāṃ kvacidāsādya kiṃcanavasatyanarhastadduḥkhaṃ bhūya evānusaṃsmaran

सा तु तं पुरुषं नारी कृच्छ्रेऽप्यनुगता वनेत्यक्ता तेनाल्पपुण्येन दुष्करं यदि जीवति

sā tu taṃ puruṣaṃ nārī kṛcchre'pyanugatā vanetyaktā tenālpapuṇyena duṣkaraṃ yadi jīvati

एका बालानभिज्ञा च मार्गाणामतथोचिताक्षुत्पिपासापरीता च दुष्करं यदि जीवति

ekā bālānabhijñā ca mārgāṇāmatathocitākṣutpipāsāparītā ca duṣkaraṃ yadi jīvati

श्वापदाचरिते नित्यं वने महति दारुणेत्यक्ता तेनाल्पपुण्येन मन्दप्रज्ञेन मारिष

śvāpadācarite nityaṃ vane mahati dāruṇetyaktā tenālpapuṇyena mandaprajñena māriṣa

इत्येवं नैषधो राजा दमयन्तीमनुस्मरन्अज्ञातवासमवसद्राज्ञस्तस्य निवेशने

ityevaṃ naiṣadho rājā damayantīmanusmaranajñātavāsamavasadrājñastasya niveśane