Parva.Adhyaya 4.47

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

कलांशास्तात युज्यन्ते मुहूर्ताश्च दिनानि चअर्धमासाश्च मासाश्च नक्षत्राणि ग्रहास्तथा

kalāṃśāstāta yujyante muhūrtāśca dināni caardhamāsāśca māsāśca nakṣatrāṇi grahāstathā

ऋतवश्चापि युज्यन्ते तथा संवत्सरा अपिएवं कालविभागेन कालचक्रं प्रवर्तते

ṛtavaścāpi yujyante tathā saṃvatsarā apievaṃ kālavibhāgena kālacakraṃ pravartate

तेषां कालातिरेकेण ज्योतिषां च व्यतिक्रमात्पञ्चमे पञ्चमे वर्षे द्वौ मासावुपजायतः

teṣāṃ kālātirekeṇa jyotiṣāṃ ca vyatikramātpañcame pañcame varṣe dvau māsāvupajāyataḥ

तेषामभ्यधिका मासाः पञ्च द्वादश च क्षपाःत्रयोदशानां वर्षाणामिति मे वर्तते मतिः

teṣāmabhyadhikā māsāḥ pañca dvādaśa ca kṣapāḥtrayodaśānāṃ varṣāṇāmiti me vartate matiḥ

सर्वं यथावच्चरितं यद्यदेभिः परिश्रुतम्एवमेतद्ध्रुवं ज्ञात्वा ततो बीभत्सुरागतः

sarvaṃ yathāvaccaritaṃ yadyadebhiḥ pariśrutamevametaddhruvaṃ jñātvā tato bībhatsurāgataḥ

सर्वे चैव महात्मानः सर्वे धर्मार्थकोविदाःयेषां युधिष्ठिरो राजा कस्माद्धर्मेऽपराध्नुयुः

sarve caiva mahātmānaḥ sarve dharmārthakovidāḥyeṣāṃ yudhiṣṭhiro rājā kasmāddharme'parādhnuyuḥ

अलुब्धाश्चैव कौन्तेयाः कृतवन्तश्च दुष्करम्न चापि केवलं राज्यमिच्छेयुस्तेऽनुपायतः

alubdhāścaiva kaunteyāḥ kṛtavantaśca duṣkaramna cāpi kevalaṃ rājyamiccheyuste'nupāyataḥ

तदैव ते हि विक्रान्तुमीषुः कौरवनन्दनाःधर्मपाशनिबद्धास्तु न चेलुः क्षत्रियव्रतात्

tadaiva te hi vikrāntumīṣuḥ kauravanandanāḥdharmapāśanibaddhāstu na celuḥ kṣatriyavratāt

यच्चानृत इति ख्यायेद्यच्च गच्छेत्पराभवम्वृणुयुर्मरणं पार्था नानृतत्वं कथंचन

yaccānṛta iti khyāyedyacca gacchetparābhavamvṛṇuyurmaraṇaṃ pārthā nānṛtatvaṃ kathaṃcana

प्राप्ते तु काले प्राप्तव्यं नोत्सृजेयुर्नरर्षभाःअपि वज्रभृता गुप्तं तथावीर्या हि पाण्डवाः

prāpte tu kāle prāptavyaṃ notsṛjeyurnararṣabhāḥapi vajrabhṛtā guptaṃ tathāvīryā hi pāṇḍavāḥ

प्रतियुध्याम समरे सर्वशस्त्रभृतां वरम्तस्माद्यदत्र कल्याणं लोके सद्भिरनुष्ठितम्तत्संविधीयतां क्षिप्रं मा नो ह्यर्थोऽतिगात्परान्

pratiyudhyāma samare sarvaśastrabhṛtāṃ varamtasmādyadatra kalyāṇaṃ loke sadbhiranuṣṭhitamtatsaṃvidhīyatāṃ kṣipraṃ mā no hyartho'tigātparān

न हि पश्यामि संग्रामे कदाचिदपि कौरवएकान्तसिद्धिं राजेन्द्र संप्राप्तश्च धनंजयः

na hi paśyāmi saṃgrāme kadācidapi kauravaekāntasiddhiṃ rājendra saṃprāptaśca dhanaṃjayaḥ

संप्रवृत्ते तु संग्रामे भावाभावौ जयाजयौअवश्यमेकं स्पृशतो दृष्टमेतदसंशयम्

saṃpravṛtte tu saṃgrāme bhāvābhāvau jayājayauavaśyamekaṃ spṛśato dṛṣṭametadasaṃśayam

तस्माद्युद्धावचरिकं कर्म वा धर्मसंहितम्क्रियतामाशु राजेन्द्र संप्राप्तो हि धनंजयः

tasmādyuddhāvacarikaṃ karma vā dharmasaṃhitamkriyatāmāśu rājendra saṃprāpto hi dhanaṃjayaḥ

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

नाहं राज्यं प्रदास्यामि पाण्डवानां पितामहयुद्धावचारिकं यत्तु तच्छीघ्रं संविधीयताम्

nāhaṃ rājyaṃ pradāsyāmi pāṇḍavānāṃ pitāmahayuddhāvacārikaṃ yattu tacchīghraṃ saṃvidhīyatām

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

अत्र या मामकी बुद्धिः श्रूयतां यदि रोचतेक्षिप्रं बलचतुर्भागं गृह्य गच्छ पुरं प्रतिततोऽपरश्चतुर्भागो गाः समादाय गच्छतु

atra yā māmakī buddhiḥ śrūyatāṃ yadi rocatekṣipraṃ balacaturbhāgaṃ gṛhya gaccha puraṃ pratitato'paraścaturbhāgo gāḥ samādāya gacchatu

वयं त्वर्धेन सैन्येन प्रतियोत्स्याम पाण्डवम्मत्स्यं वा पुनरायातमथ वापि शतक्रतुम्

vayaṃ tvardhena sainyena pratiyotsyāma pāṇḍavammatsyaṃ vā punarāyātamatha vāpi śatakratum

आचार्यो मध्यतस्तिष्ठत्वश्वत्थामा तु सव्यतःकृपः शारद्वतो धीमान्पार्श्वं रक्षतु दक्षिणम्

ācāryo madhyatastiṣṭhatvaśvatthāmā tu savyataḥkṛpaḥ śāradvato dhīmānpārśvaṃ rakṣatu dakṣiṇam

अग्रतः सूतपुत्रस्तु कर्णस्तिष्ठतु दंशितःअहं सर्वस्य सैन्यस्य पश्चात्स्थास्यामि पालयन्

agrataḥ sūtaputrastu karṇastiṣṭhatu daṃśitaḥahaṃ sarvasya sainyasya paścātsthāsyāmi pālayan