Parva.Adhyaya 4.49

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

स शत्रुसेनां तरसा प्रणुद्य; गास्ता विजित्याथ धनुर्धराग्र्यःदुर्योधनायाभिमुखं प्रयातो; भूयोऽर्जुनः प्रियमाजौ चिकीर्षन्

sa śatrusenāṃ tarasā praṇudya; gāstā vijityātha dhanurdharāgryaḥduryodhanāyābhimukhaṃ prayāto; bhūyo'rjunaḥ priyamājau cikīrṣan

गोषु प्रयातासु जवेन मत्स्या;न्किरीटिनं कृतकार्यं च मत्वादुर्योधनायाभिमुखं प्रयान्तं; कुरुप्रवीराः सहसाभिपेतुः

goṣu prayātāsu javena matsyā;nkirīṭinaṃ kṛtakāryaṃ ca matvāduryodhanāyābhimukhaṃ prayāntaṃ; kurupravīrāḥ sahasābhipetuḥ

तेषामनीकानि बहूनि गाढं; व्यूढानि दृष्ट्वा बहुलध्वजानिमत्स्यस्य पुत्रं द्विषतां निहन्ता; वैराटिमामन्त्र्य ततोऽभ्युवाच

teṣāmanīkāni bahūni gāḍhaṃ; vyūḍhāni dṛṣṭvā bahuladhvajānimatsyasya putraṃ dviṣatāṃ nihantā; vairāṭimāmantrya tato'bhyuvāca

एतेन तूर्णं प्रतिपादयेमा;ञ्श्वेतान्हयान्काञ्चनरश्मियोक्त्रान्जवेन सर्वेण कुरु प्रयत्न;मासादयैतद्रथसिंहवृन्दम्

etena tūrṇaṃ pratipādayemā;ñśvetānhayānkāñcanaraśmiyoktrānjavena sarveṇa kuru prayatna;māsādayaitadrathasiṃhavṛndam

गजो गजेनेव मया दुरात्मा; यो योद्धुमाकाङ्क्षति सूतपुत्रःतमेव मां प्रापय राजपुत्र; दुर्योधनापाश्रयजातदर्पम्

gajo gajeneva mayā durātmā; yo yoddhumākāṅkṣati sūtaputraḥtameva māṃ prāpaya rājaputra; duryodhanāpāśrayajātadarpam

स तैर्हयैर्वातजवैर्बृहद्भिः; पुत्रो विराटस्य सुवर्णकक्ष्यैःविध्वंसयंस्तद्रथिनामनीकं; ततोऽवहत्पाण्डवमाजिमध्ये

sa tairhayairvātajavairbṛhadbhiḥ; putro virāṭasya suvarṇakakṣyaiḥvidhvaṃsayaṃstadrathināmanīkaṃ; tato'vahatpāṇḍavamājimadhye

तं चित्रसेनो विशिखैर्विपाठैः; संग्रामजिच्छत्रुसहो जयश्चप्रत्युद्ययुर्भारतमापतन्तं; महारथाः कर्णमभीप्समानाः

taṃ citraseno viśikhairvipāṭhaiḥ; saṃgrāmajicchatrusaho jayaścapratyudyayurbhāratamāpatantaṃ; mahārathāḥ karṇamabhīpsamānāḥ

ततः स तेषां पुरुषप्रवीरः; शरासनार्चिः शरवेगतापःव्रातान्रथानामदहत्स मन्यु;र्वनं यथाग्निः कुरुपुंगवानाम्

tataḥ sa teṣāṃ puruṣapravīraḥ; śarāsanārciḥ śaravegatāpaḥvrātānrathānāmadahatsa manyu;rvanaṃ yathāgniḥ kurupuṃgavānām

तस्मिंस्तु युद्धे तुमुले प्रवृत्ते; पार्थं विकर्णोऽतिरथं रथेनविपाठवर्षेण कुरुप्रवीरो; भीमेन भीमानुजमाससाद

tasmiṃstu yuddhe tumule pravṛtte; pārthaṃ vikarṇo'tirathaṃ rathenavipāṭhavarṣeṇa kurupravīro; bhīmena bhīmānujamāsasāda

ततो विकर्णस्य धनुर्विकृष्य; जाम्बूनदाग्र्योपचितं दृढज्यम्अपातयद्ध्वजमस्य प्रमथ्य; छिन्नध्वजः सोऽप्यपयाज्जवेन

tato vikarṇasya dhanurvikṛṣya; jāmbūnadāgryopacitaṃ dṛḍhajyamapātayaddhvajamasya pramathya; chinnadhvajaḥ so'pyapayājjavena

तं शात्रवाणां गणबाधितारं; कर्माणि कुर्वाणममानुषाणिशत्रुंतपः कोपममृष्यमाणः; समर्पयत्कूर्मनखेन पार्थम्

taṃ śātravāṇāṃ gaṇabādhitāraṃ; karmāṇi kurvāṇamamānuṣāṇiśatruṃtapaḥ kopamamṛṣyamāṇaḥ; samarpayatkūrmanakhena pārtham

स तेन राज्ञातिरथेन विद्धो; विगाहमानो ध्वजिनीं कुरूणाम्शत्रुंतपं पञ्चभिराशु विद्ध्वा; ततोऽस्य सूतं दशभिर्जघान

sa tena rājñātirathena viddho; vigāhamāno dhvajinīṃ kurūṇāmśatruṃtapaṃ pañcabhirāśu viddhvā; tato'sya sūtaṃ daśabhirjaghāna

ततः स विद्धो भरतर्षभेण; बाणेन गात्रावरणातिगेनगतासुराजौ निपपात भूमौ; नगो नगाग्रादिव वातरुग्णः

tataḥ sa viddho bharatarṣabheṇa; bāṇena gātrāvaraṇātigenagatāsurājau nipapāta bhūmau; nago nagāgrādiva vātarugṇaḥ

रथर्षभास्ते तु रथर्षभेण; वीरा रणे वीरतरेण भग्नाःचकम्पिरे वातवशेन काले; प्रकम्पितानीव महावनानि

ratharṣabhāste tu ratharṣabheṇa; vīrā raṇe vīratareṇa bhagnāḥcakampire vātavaśena kāle; prakampitānīva mahāvanāni

हतास्तु पार्थेन नरप्रवीरा; भूमौ युवानः सुषुपुः सुवेषाःवसुप्रदा वासवतुल्यवीर्याः; पराजिता वासवजेन संख्येसुवर्णकार्ष्णायसवर्मनद्धा; नागा यथा हैमवताः प्रवृद्धाः

hatāstu pārthena narapravīrā; bhūmau yuvānaḥ suṣupuḥ suveṣāḥvasupradā vāsavatulyavīryāḥ; parājitā vāsavajena saṃkhyesuvarṇakārṣṇāyasavarmanaddhā; nāgā yathā haimavatāḥ pravṛddhāḥ

तथा स शत्रून्समरे विनिघ्न;न्गाण्डीवधन्वा पुरुषप्रवीरःचचार संख्ये प्रदिशो दिशश्च; दहन्निवाग्निर्वनमातपान्ते

tathā sa śatrūnsamare vinighna;ngāṇḍīvadhanvā puruṣapravīraḥcacāra saṃkhye pradiśo diśaśca; dahannivāgnirvanamātapānte

प्रकीर्णपर्णानि यथा वसन्ते; विशातयित्वात्यनिलो नुदन्खेतथा सपत्नान्विकिरन्किरीटी; चचार संख्येऽतिरथो रथेन

prakīrṇaparṇāni yathā vasante; viśātayitvātyanilo nudankhetathā sapatnānvikirankirīṭī; cacāra saṃkhye'tiratho rathena

शोणाश्ववाहस्य हयान्निहत्य; वैकर्तनभ्रातुरदीनसत्त्वःएकेन संग्रामजितः शरेण; शिरो जहाराथ किरीटमाली

śoṇāśvavāhasya hayānnihatya; vaikartanabhrāturadīnasattvaḥekena saṃgrāmajitaḥ śareṇa; śiro jahārātha kirīṭamālī

तस्मिन्हते भ्रातरि सूतपुत्रो; वैकर्तनो वीर्यमथाददानःप्रगृह्य दन्ताविव नागराजो; महर्षभं व्याघ्र इवाभ्यधावत्

tasminhate bhrātari sūtaputro; vaikartano vīryamathādadānaḥpragṛhya dantāviva nāgarājo; maharṣabhaṃ vyāghra ivābhyadhāvat

स पाण्डवं द्वादशभिः पृषत्कै;र्वैकर्तनः शीघ्रमुपाजघानविव्याध गात्रेषु हयांश्च सर्वा;न्विराटपुत्रं च शरैर्निजघ्ने

sa pāṇḍavaṃ dvādaśabhiḥ pṛṣatkai;rvaikartanaḥ śīghramupājaghānavivyādha gātreṣu hayāṃśca sarvā;nvirāṭaputraṃ ca śarairnijaghne

स हस्तिनेवाभिहतो गजेन्द्रः; प्रगृह्य भल्लान्निशितान्निषङ्गात्आकर्णपूर्णं च धनुर्विकृष्य; विव्याध बाणैरथ सूतपुत्रम्

sa hastinevābhihato gajendraḥ; pragṛhya bhallānniśitānniṣaṅgātākarṇapūrṇaṃ ca dhanurvikṛṣya; vivyādha bāṇairatha sūtaputram

अथास्य बाहूरुशिरोललाटं; ग्रीवां रथाङ्गानि परावमर्दीस्थितस्य बाणैर्युधि निर्बिभेद; गाण्डीवमुक्तैरशनिप्रकाशैः

athāsya bāhūruśirolalāṭaṃ; grīvāṃ rathāṅgāni parāvamardīsthitasya bāṇairyudhi nirbibheda; gāṇḍīvamuktairaśaniprakāśaiḥ

स पार्थमुक्तैर्विशिखैः प्रणुन्नो; गजो गजेनेव जितस्तरस्वीविहाय संग्रामशिरः प्रयातो; वैकर्तनः पाण्डवबाणतप्तः

sa pārthamuktairviśikhaiḥ praṇunno; gajo gajeneva jitastarasvīvihāya saṃgrāmaśiraḥ prayāto; vaikartanaḥ pāṇḍavabāṇataptaḥ