Parva.Adhyaya 4.52

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतस्मिन्नन्तरे तत्र महावीर्यपराक्रमःआजगाम महासत्त्वः कृपः शस्त्रभृतां वरःअर्जुनं प्रति संयोद्धुं युद्धार्थी स महारथः

etasminnantare tatra mahāvīryaparākramaḥājagāma mahāsattvaḥ kṛpaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥarjunaṃ prati saṃyoddhuṃ yuddhārthī sa mahārathaḥ

तौ रथौ सूर्यसंकाशौ योत्स्यमानौ महाबलौशारदाविव जीमूतौ व्यरोचेतां व्यवस्थितौ

tau rathau sūryasaṃkāśau yotsyamānau mahābalauśāradāviva jīmūtau vyarocetāṃ vyavasthitau

पार्थोऽपि विश्रुतं लोके गाण्डीवं परमायुधम्विकृष्य चिक्षेप बहून्नाराचान्मर्मभेदिनः

pārtho'pi viśrutaṃ loke gāṇḍīvaṃ paramāyudhamvikṛṣya cikṣepa bahūnnārācānmarmabhedinaḥ

तानप्राप्ताञ्शितैर्बाणैर्नाराचान्रक्तभोजनान्कृपश्चिच्छेद पार्थस्य शतशोऽथ सहस्रशः

tānaprāptāñśitairbāṇairnārācānraktabhojanānkṛpaściccheda pārthasya śataśo'tha sahasraśaḥ

ततः पार्थश्च संक्रुद्धश्चित्रान्मार्गान्प्रदर्शयन्दिशः संछादयन्बाणैः प्रदिशश्च महारथः

tataḥ pārthaśca saṃkruddhaścitrānmārgānpradarśayandiśaḥ saṃchādayanbāṇaiḥ pradiśaśca mahārathaḥ

एकच्छायमिवाकाशं प्रकुर्वन्सर्वतः प्रभुःप्रच्छादयदमेयात्मा पार्थः शरशतैः कृपम्

ekacchāyamivākāśaṃ prakurvansarvataḥ prabhuḥpracchādayadameyātmā pārthaḥ śaraśataiḥ kṛpam

स शरैरर्पितः क्रुद्धः शितैरग्निशिखोपमैःतूर्णं शरसहस्रेण पार्थमप्रतिमौजसम्अर्पयित्वा महात्मानं ननाद समरे कृपः

sa śarairarpitaḥ kruddhaḥ śitairagniśikhopamaiḥtūrṇaṃ śarasahasreṇa pārthamapratimaujasamarpayitvā mahātmānaṃ nanāda samare kṛpaḥ

ततः कनकपुङ्खाग्रैर्वीरः संनतपर्वभिःत्वरन्गाण्डीवनिर्मुक्तैरर्जुनस्तस्य वाजिनःचतुर्भिश्चतुरस्तीक्ष्णैरविध्यत्परमेषुभिः

tataḥ kanakapuṅkhāgrairvīraḥ saṃnataparvabhiḥtvarangāṇḍīvanirmuktairarjunastasya vājinaḥcaturbhiścaturastīkṣṇairavidhyatparameṣubhiḥ

ते हया निशितैर्विद्धा ज्वलद्भिरिव पन्नगैःउत्पेतुः सहसा सर्वे कृपः स्थानादथाच्यवत्

te hayā niśitairviddhā jvaladbhiriva pannagaiḥutpetuḥ sahasā sarve kṛpaḥ sthānādathācyavat

च्युतं तु गौतमं स्थानात्समीक्ष्य कुरुनन्दनःनाविध्यत्परवीरघ्नो रक्षमाणोऽस्य गौरवम्

cyutaṃ tu gautamaṃ sthānātsamīkṣya kurunandanaḥnāvidhyatparavīraghno rakṣamāṇo'sya gauravam

स तु लब्ध्वा पुनः स्थानं गौतमः सव्यसाचिनम्विव्याध दशभिर्बाणैस्त्वरितः कङ्कपत्रिभिः

sa tu labdhvā punaḥ sthānaṃ gautamaḥ savyasācinamvivyādha daśabhirbāṇaistvaritaḥ kaṅkapatribhiḥ

ततः पार्थो धनुस्तस्य भल्लेन निशितेन चचिच्छेदैकेन भूयश्च हस्ताच्चापमथाहरत्

tataḥ pārtho dhanustasya bhallena niśitena cacicchedaikena bhūyaśca hastāccāpamathāharat

अथास्य कवचं बाणैर्निशितैर्मर्मभेदिभिःव्यधमन्न च पार्थोऽस्य शरीरमवपीडयत्

athāsya kavacaṃ bāṇairniśitairmarmabhedibhiḥvyadhamanna ca pārtho'sya śarīramavapīḍayat

तस्य निर्मुच्यमानस्य कवचात्काय आबभौसमये मुच्यमानस्य सर्पस्येव तनुर्यथा

tasya nirmucyamānasya kavacātkāya ābabhausamaye mucyamānasya sarpasyeva tanuryathā

छिन्ने धनुषि पार्थेन सोऽन्यदादाय कार्मुकम्चकार गौतमः सज्यं तदद्भुतमिवाभवत्

chinne dhanuṣi pārthena so'nyadādāya kārmukamcakāra gautamaḥ sajyaṃ tadadbhutamivābhavat

स तदप्यस्य कौन्तेयश्चिच्छेद नतपर्वणाएवमन्यानि चापानि बहूनि कृतहस्तवत्शारद्वतस्य चिच्छेद पाण्डवः परवीरहा

sa tadapyasya kaunteyaściccheda nataparvaṇāevamanyāni cāpāni bahūni kṛtahastavatśāradvatasya ciccheda pāṇḍavaḥ paravīrahā

स छिन्नधनुरादाय अथ शक्तिं प्रतापवान्प्राहिणोत्पाण्डुपुत्राय प्रदीप्तामशनीमिव

sa chinnadhanurādāya atha śaktiṃ pratāpavānprāhiṇotpāṇḍuputrāya pradīptāmaśanīmiva

तामर्जुनस्तदायान्तीं शक्तिं हेमविभूषिताम्वियद्गतां महोल्काभां चिच्छेद दशभिः शरैःसापतद्दशधा छिन्ना भूमौ पार्थेन धीमता

tāmarjunastadāyāntīṃ śaktiṃ hemavibhūṣitāmviyadgatāṃ maholkābhāṃ ciccheda daśabhiḥ śaraiḥsāpataddaśadhā chinnā bhūmau pārthena dhīmatā

युगमध्ये तु भल्लैस्तु ततः स सधनुः कृपःतमाशु निशितैः पार्थं बिभेद दशभिः शरैः

yugamadhye tu bhallaistu tataḥ sa sadhanuḥ kṛpaḥtamāśu niśitaiḥ pārthaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ

ततः पार्थो महातेजा विशिखानग्नितेजसःचिक्षेप समरे क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान्

tataḥ pārtho mahātejā viśikhānagnitejasaḥcikṣepa samare kruddhastrayodaśa śilāśitān

अथास्य युगमेकेन चतुर्भिश्चतुरो हयान्षष्ठेन च शिरः कायाच्छरेण रथसारथेः

athāsya yugamekena caturbhiścaturo hayānṣaṣṭhena ca śiraḥ kāyācchareṇa rathasāratheḥ

त्रिभिस्त्रिवेणुं समरे द्वाभ्यामक्षौ महाबलःद्वादशेन तु भल्लेन चकर्तास्य ध्वजं तथा

tribhistriveṇuṃ samare dvābhyāmakṣau mahābalaḥdvādaśena tu bhallena cakartāsya dhvajaṃ tathā

ततो वज्रनिकाशेन फल्गुनः प्रहसन्निवत्रयोदशेनेन्द्रसमः कृपं वक्षस्यताडयत्

tato vajranikāśena phalgunaḥ prahasannivatrayodaśenendrasamaḥ kṛpaṃ vakṣasyatāḍayat

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिःगदापाणिरवप्लुत्य तूर्णं चिक्षेप तां गदाम्

sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥgadāpāṇiravaplutya tūrṇaṃ cikṣepa tāṃ gadām

सा तु मुक्ता गदा गुर्वी कृपेण सुपरिष्कृताअर्जुनेन शरैर्नुन्ना प्रतिमार्गमथागमत्

sā tu muktā gadā gurvī kṛpeṇa supariṣkṛtāarjunena śarairnunnā pratimārgamathāgamat

ततो योधाः परीप्सन्तः शारद्वतममर्षणम्सर्वतः समरे पार्थं शरवर्षैरवाकिरन्

tato yodhāḥ parīpsantaḥ śāradvatamamarṣaṇamsarvataḥ samare pārthaṃ śaravarṣairavākiran

ततो विराटस्य सुतः सव्यमावृत्य वाजिनःयमकं मण्डलं कृत्वा तान्योधान्प्रत्यवारयत्

tato virāṭasya sutaḥ savyamāvṛtya vājinaḥyamakaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tānyodhānpratyavārayat

ततः कृपमुपादाय विरथं ते नरर्षभाःअपाजह्रुर्महावेगाः कुन्तीपुत्राद्धनंजयात्

tataḥ kṛpamupādāya virathaṃ te nararṣabhāḥapājahrurmahāvegāḥ kuntīputrāddhanaṃjayāt