Parva.Adhyaya 4.64

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततो राज्ञः सुतो ज्येष्ठः प्राविशत्पृथिवींजयःसोऽभिवाद्य पितुः पादौ धर्मराजमपश्यत

tato rājñaḥ suto jyeṣṭhaḥ prāviśatpṛthivīṃjayaḥso'bhivādya pituḥ pādau dharmarājamapaśyata

स तं रुधिरसंसिक्तमनेकाग्रमनागसम्भूमावासीनमेकान्ते सैरन्ध्र्या समुपस्थितम्

sa taṃ rudhirasaṃsiktamanekāgramanāgasambhūmāvāsīnamekānte sairandhryā samupasthitam

ततः पप्रच्छ पितरं त्वरमाण इवोत्तरःकेनायं ताडितो राजन्केन पापमिदं कृतम्

tataḥ papraccha pitaraṃ tvaramāṇa ivottaraḥkenāyaṃ tāḍito rājankena pāpamidaṃ kṛtam

विराट उवाच · virāṭa uvāca

मयायं ताडितो जिह्मो न चाप्येतावदर्हतिप्रशस्यमाने यः शूरे त्वयि षण्ढं प्रशंसति

mayāyaṃ tāḍito jihmo na cāpyetāvadarhatipraśasyamāne yaḥ śūre tvayi ṣaṇḍhaṃ praśaṃsati

उत्तर उवाच · uttara uvāca

अकार्यं ते कृतं राजन्क्षिप्रमेव प्रसाद्यताम्मा त्वा ब्रह्मविषं घोरं समूलमपि निर्दहेत्

akāryaṃ te kṛtaṃ rājankṣiprameva prasādyatāmmā tvā brahmaviṣaṃ ghoraṃ samūlamapi nirdahet

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

स पुत्रस्य वचः श्रुत्वा विराटो राष्ट्रवर्धनःक्षमयामास कौन्तेयं भस्मच्छन्नमिवानलम्

sa putrasya vacaḥ śrutvā virāṭo rāṣṭravardhanaḥkṣamayāmāsa kaunteyaṃ bhasmacchannamivānalam

क्षमयन्तं तु राजानं पाण्डवः प्रत्यभाषतचिरं क्षान्तमिदं राजन्न मन्युर्विद्यते मम

kṣamayantaṃ tu rājānaṃ pāṇḍavaḥ pratyabhāṣataciraṃ kṣāntamidaṃ rājanna manyurvidyate mama

यदि ह्येतत्पतेद्भूमौ रुधिरं मम नस्ततःसराष्ट्रस्त्वं महाराज विनश्येथा न संशयः

yadi hyetatpatedbhūmau rudhiraṃ mama nastataḥsarāṣṭrastvaṃ mahārāja vinaśyethā na saṃśayaḥ

न दूषयामि ते राजन्यच्च हन्याददूषकम्बलवन्तं महाराज क्षिप्रं दारुणमाप्नुयात्

na dūṣayāmi te rājanyacca hanyādadūṣakambalavantaṃ mahārāja kṣipraṃ dāruṇamāpnuyāt

शोणिते तु व्यतिक्रान्ते प्रविवेश बृहन्नडाअभिवाद्य विराटं च कङ्कं चाप्युपतिष्ठत

śoṇite tu vyatikrānte praviveśa bṛhannaḍāabhivādya virāṭaṃ ca kaṅkaṃ cāpyupatiṣṭhata

क्षमयित्वा तु कौरव्यं रणादुत्तरमागतम्प्रशशंस ततो मत्स्यः शृण्वतः सव्यसाचिनः

kṣamayitvā tu kauravyaṃ raṇāduttaramāgatampraśaśaṃsa tato matsyaḥ śṛṇvataḥ savyasācinaḥ

त्वया दायादवानस्मि कैकेयीनन्दिवर्धनत्वया मे सदृशः पुत्रो न भूतो न भविष्यति

tvayā dāyādavānasmi kaikeyīnandivardhanatvayā me sadṛśaḥ putro na bhūto na bhaviṣyati

पदं पदसहस्रेण यश्चरन्नापराध्नुयात्तेन कर्णेन ते तात कथमासीत्समागमः

padaṃ padasahasreṇa yaścarannāparādhnuyāttena karṇena te tāta kathamāsītsamāgamaḥ

मनुष्यलोके सकले यस्य तुल्यो न विद्यतेयः समुद्र इवाक्षोभ्यः कालाग्निरिव दुःसहःतेन भीष्मेण ते तात कथमासीत्समागमः

manuṣyaloke sakale yasya tulyo na vidyateyaḥ samudra ivākṣobhyaḥ kālāgniriva duḥsahaḥtena bhīṣmeṇa te tāta kathamāsītsamāgamaḥ

आचार्यो वृष्णिवीराणां पाण्डवानां च यो द्विजःसर्वक्षत्रस्य चाचार्यः सर्वशस्त्रभृतां वरःतेन द्रोणेन ते तात कथमासीत्समागमः

ācāryo vṛṣṇivīrāṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca yo dvijaḥsarvakṣatrasya cācāryaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥtena droṇena te tāta kathamāsītsamāgamaḥ

आचार्यपुत्रो यः शूरः सर्वशस्त्रभृतामपिअश्वत्थामेति विख्यातः कथं तेन समागमः

ācāryaputro yaḥ śūraḥ sarvaśastrabhṛtāmapiaśvatthāmeti vikhyātaḥ kathaṃ tena samāgamaḥ

रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतस्वा वणिजो यथाकृपेण तेन ते तात कथमासीत्समागमः

raṇe yaṃ prekṣya sīdanti hṛtasvā vaṇijo yathākṛpeṇa tena te tāta kathamāsītsamāgamaḥ

पर्वतं योऽभिविध्येत राजपुत्रो महेषुभिःदुर्योधनेन ते तात कथमासीत्समागमः

parvataṃ yo'bhividhyeta rājaputro maheṣubhiḥduryodhanena te tāta kathamāsītsamāgamaḥ

उत्तर उवाच · uttara uvāca

न मया निर्जिता गावो न मया निर्जिताः परेकृतं तु कर्म तत्सर्वं देवपुत्रेण केनचित्

na mayā nirjitā gāvo na mayā nirjitāḥ parekṛtaṃ tu karma tatsarvaṃ devaputreṇa kenacit

स हि भीतं द्रवन्तं मां देवपुत्रो न्यवारयत्स चातिष्ठद्रथोपस्थे वज्रहस्तनिभो युवा

sa hi bhītaṃ dravantaṃ māṃ devaputro nyavārayatsa cātiṣṭhadrathopasthe vajrahastanibho yuvā

तेन ता निर्जिता गावस्तेन ते कुरवो जिताःतस्य तत्कर्म वीरस्य न मया तात तत्कृतम्

tena tā nirjitā gāvastena te kuravo jitāḥtasya tatkarma vīrasya na mayā tāta tatkṛtam

स हि शारद्वतं द्रोणं द्रोणपुत्रं च वीर्यवान्सूतपुत्रं च भीष्मं च चकार विमुखाञ्शरैः

sa hi śāradvataṃ droṇaṃ droṇaputraṃ ca vīryavānsūtaputraṃ ca bhīṣmaṃ ca cakāra vimukhāñśaraiḥ

दुर्योधनं च समरे सनागमिव यूथपम्प्रभग्नमब्रवीद्भीतं राजपुत्रं महाबलम्

duryodhanaṃ ca samare sanāgamiva yūthapamprabhagnamabravīdbhītaṃ rājaputraṃ mahābalam

न हास्तिनपुरे त्राणं तव पश्यामि किंचनव्यायामेन परीप्सस्व जीवितं कौरवात्मज

na hāstinapure trāṇaṃ tava paśyāmi kiṃcanavyāyāmena parīpsasva jīvitaṃ kauravātmaja

न मोक्ष्यसे पलायंस्त्वं राजन्युद्धे मनः कुरुपृथिवीं भोक्ष्यसे जित्वा हतो वा स्वर्गमाप्स्यसि

na mokṣyase palāyaṃstvaṃ rājanyuddhe manaḥ kurupṛthivīṃ bhokṣyase jitvā hato vā svargamāpsyasi

स निवृत्तो नरव्याघ्रो मुञ्चन्वज्रनिभाञ्शरान्सचिवैः संवृतो राजा रथे नाग इव श्वसन्

sa nivṛtto naravyāghro muñcanvajranibhāñśarānsacivaiḥ saṃvṛto rājā rathe nāga iva śvasan

तत्र मे रोमहर्षोऽभूदूरुस्तम्भश्च मारिषयदभ्रघनसंकाशमनीकं व्यधमच्छरैः

tatra me romaharṣo'bhūdūrustambhaśca māriṣayadabhraghanasaṃkāśamanīkaṃ vyadhamaccharaiḥ

तत्प्रणुद्य रथानीकं सिंहसंहननो युवाकुरूंस्तान्प्रहसन्राजन्वासांस्यपहरद्बली

tatpraṇudya rathānīkaṃ siṃhasaṃhanano yuvākurūṃstānprahasanrājanvāsāṃsyapaharadbalī

एकेन तेन वीरेण षड्रथाः परिवारिताःशार्दूलेनेव मत्तेन मृगास्तृणचरा वने

ekena tena vīreṇa ṣaḍrathāḥ parivāritāḥśārdūleneva mattena mṛgāstṛṇacarā vane

विराट उवाच · virāṭa uvāca

क्व स वीरो महाबाहुर्देवपुत्रो महायशाःयो मे धनमवाजैषीत्कुरुभिर्ग्रस्तमाहवे

kva sa vīro mahābāhurdevaputro mahāyaśāḥyo me dhanamavājaiṣītkurubhirgrastamāhave

इच्छामि तमहं द्रष्टुमर्चितुं च महाबलम्येन मे त्वं च गावश्च रक्षिता देवसूनुना

icchāmi tamahaṃ draṣṭumarcituṃ ca mahābalamyena me tvaṃ ca gāvaśca rakṣitā devasūnunā

उत्तर उवाच · uttara uvāca

अन्तर्धानं गतस्तात देवपुत्रः प्रतापवान्स तु श्वो वा परश्वो वा मन्ये प्रादुर्भविष्यति

antardhānaṃ gatastāta devaputraḥ pratāpavānsa tu śvo vā paraśvo vā manye prādurbhaviṣyati

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमाख्यायमानं तु छन्नं सत्रेण पाण्डवम्वसन्तं तत्र नाज्ञासीद्विराटः पार्थमर्जुनम्

evamākhyāyamānaṃ tu channaṃ satreṇa pāṇḍavamvasantaṃ tatra nājñāsīdvirāṭaḥ pārthamarjunam

ततः पार्थोऽभ्यनुज्ञातो विराटेन महात्मनाप्रददौ तानि वासांसि विराटदुहितुः स्वयम्

tataḥ pārtho'bhyanujñāto virāṭena mahātmanāpradadau tāni vāsāṃsi virāṭaduhituḥ svayam

उत्तरा तु महार्हाणि विविधानि तनूनि चप्रतिगृह्याभवत्प्रीता तानि वासांसि भामिनी

uttarā tu mahārhāṇi vividhāni tanūni capratigṛhyābhavatprītā tāni vāsāṃsi bhāminī

मन्त्रयित्वा तु कौन्तेय उत्तरेण रहस्तदाइतिकर्तव्यतां सर्वां राजन्यथ युधिष्ठिरे

mantrayitvā tu kaunteya uttareṇa rahastadāitikartavyatāṃ sarvāṃ rājanyatha yudhiṣṭhire

ततस्तथा तद्व्यदधाद्यथावत्पुरुषर्षभसह पुत्रेण मत्स्यस्य प्रहृष्टो भरतर्षभः

tatastathā tadvyadadhādyathāvatpuruṣarṣabhasaha putreṇa matsyasya prahṛṣṭo bharatarṣabhaḥ