Parva.Adhyaya 5.1

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

कृत्वा विवाहं तु कुरुप्रवीरा;स्तदाभिमन्योर्मुदितस्वपक्षाःविश्रम्य चत्वार्युषसः प्रतीताः; सभां विराटस्य ततोऽभिजग्मुः

kṛtvā vivāhaṃ tu kurupravīrā;stadābhimanyormuditasvapakṣāḥviśramya catvāryuṣasaḥ pratītāḥ; sabhāṃ virāṭasya tato'bhijagmuḥ

सभा तु सा मत्स्यपतेः समृद्धा; मणिप्रवेकोत्तमरत्नचित्रान्यस्तासना माल्यवती सुगन्धा; तामभ्ययुस्ते नरराजवर्याः

sabhā tu sā matsyapateḥ samṛddhā; maṇipravekottamaratnacitrānyastāsanā mālyavatī sugandhā; tāmabhyayuste nararājavaryāḥ

अथासनान्याविशतां पुरस्ता;दुभौ विराटद्रुपदौ नरेन्द्रौवृद्धश्च मान्यः पृथिवीपतीनां; पितामहो रामजनार्दनाभ्याम्

athāsanānyāviśatāṃ purastā;dubhau virāṭadrupadau narendrauvṛddhaśca mānyaḥ pṛthivīpatīnāṃ; pitāmaho rāmajanārdanābhyām

पाञ्चालराजस्य समीपतस्तु; शिनिप्रवीरः सहरौहिणेयःमत्स्यस्य राज्ञस्तु सुसंनिकृष्टौ; जनार्दनश्चैव युधिष्ठिरश्च

pāñcālarājasya samīpatastu; śinipravīraḥ saharauhiṇeyaḥmatsyasya rājñastu susaṃnikṛṣṭau; janārdanaścaiva yudhiṣṭhiraśca

सुताश्च सर्वे द्रुपदस्य राज्ञो; भीमार्जुनौ माद्रवतीसुतौ चप्रद्युम्नसाम्बौ च युधि प्रवीरौ; विराटपुत्रश्च सहाभिमन्युः

sutāśca sarve drupadasya rājño; bhīmārjunau mādravatīsutau capradyumnasāmbau ca yudhi pravīrau; virāṭaputraśca sahābhimanyuḥ

सर्वे च शूराः पितृभिः समाना; वीर्येण रूपेण बलेन चैवउपाविशन्द्रौपदेयाः कुमाराः; सुवर्णचित्रेषु वरासनेषु

sarve ca śūrāḥ pitṛbhiḥ samānā; vīryeṇa rūpeṇa balena caivaupāviśandraupadeyāḥ kumārāḥ; suvarṇacitreṣu varāsaneṣu

तथोपविष्टेषु महारथेषु; विभ्राजमानाम्बरभूषणेषुरराज सा राजवती समृद्धा; ग्रहैरिव द्यौर्विमलैरुपेता

tathopaviṣṭeṣu mahāratheṣu; vibhrājamānāmbarabhūṣaṇeṣurarāja sā rājavatī samṛddhā; grahairiva dyaurvimalairupetā

ततः कथास्ते समवाययुक्ताः; कृत्वा विचित्राः पुरुषप्रवीराःतस्थुर्मुहूर्तं परिचिन्तयन्तः; कृष्णं नृपास्ते समुदीक्षमाणाः

tataḥ kathāste samavāyayuktāḥ; kṛtvā vicitrāḥ puruṣapravīrāḥtasthurmuhūrtaṃ paricintayantaḥ; kṛṣṇaṃ nṛpāste samudīkṣamāṇāḥ

कथान्तमासाद्य च माधवेन; संघट्टिताः पाण्डवकार्यहेतोःते राजसिंहाः सहिता ह्यशृण्व;न्वाक्यं महार्थं च महोदयं च

kathāntamāsādya ca mādhavena; saṃghaṭṭitāḥ pāṇḍavakāryahetoḥte rājasiṃhāḥ sahitā hyaśṛṇva;nvākyaṃ mahārthaṃ ca mahodayaṃ ca

कृष्ण उवाच · kṛṣṇa uvāca

सर्वैर्भवद्भिर्विदितं यथायं; युधिष्ठिरः सौबलेनाक्षवत्याम्जितो निकृत्यापहृतं च राज्यं; पुनः प्रवासे समयः कृतश्च

sarvairbhavadbhirviditaṃ yathāyaṃ; yudhiṣṭhiraḥ saubalenākṣavatyāmjito nikṛtyāpahṛtaṃ ca rājyaṃ; punaḥ pravāse samayaḥ kṛtaśca

शक्तैर्विजेतुं तरसा महीं च; सत्ये स्थितैस्तच्चरितं यथावत्पाण्डोः सुतैस्तद्व्रतमुग्ररूपं; वर्षाणि षट्सप्त च भारताग्र्यैः

śaktairvijetuṃ tarasā mahīṃ ca; satye sthitaistaccaritaṃ yathāvatpāṇḍoḥ sutaistadvratamugrarūpaṃ; varṣāṇi ṣaṭsapta ca bhāratāgryaiḥ

त्रयोदशश्चैव सुदुस्तरोऽय;मज्ञायमानैर्भवतां समीपेक्लेशानसह्यांश्च तितिक्षमाणै;र्यथोषितं तद्विदितं च सर्वम्

trayodaśaścaiva sudustaro'ya;majñāyamānairbhavatāṃ samīpekleśānasahyāṃśca titikṣamāṇai;ryathoṣitaṃ tadviditaṃ ca sarvam

एवं गते धर्मसुतस्य राज्ञो; दुर्योधनस्यापि च यद्धितं स्यात्तच्चिन्तयध्वं कुरुपाण्डवानां; धर्म्यं च युक्तं च यशस्करं च

evaṃ gate dharmasutasya rājño; duryodhanasyāpi ca yaddhitaṃ syāttaccintayadhvaṃ kurupāṇḍavānāṃ; dharmyaṃ ca yuktaṃ ca yaśaskaraṃ ca

अधर्मयुक्तं च न कामयेत; राज्यं सुराणामपि धर्मराजःधर्मार्थयुक्तं च महीपतित्वं; ग्रामेऽपि कस्मिंश्चिदयं बुभूषेत्

adharmayuktaṃ ca na kāmayeta; rājyaṃ surāṇāmapi dharmarājaḥdharmārthayuktaṃ ca mahīpatitvaṃ; grāme'pi kasmiṃścidayaṃ bubhūṣet

पित्र्यं हि राज्यं विदितं नृपाणां; यथापकृष्टं धृतराष्ट्रपुत्रैःमिथ्योपचारेण तथाप्यनेन; कृच्छ्रं महत्प्राप्तमसह्यरूपम्

pitryaṃ hi rājyaṃ viditaṃ nṛpāṇāṃ; yathāpakṛṣṭaṃ dhṛtarāṣṭraputraiḥmithyopacāreṇa tathāpyanena; kṛcchraṃ mahatprāptamasahyarūpam

न चापि पार्थो विजितो रणे तैः; स्वतेजसा धृतराष्ट्रस्य पुत्रैःतथापि राजा सहितः सुहृद्भि;रभीप्सतेऽनामयमेव तेषाम्

na cāpi pārtho vijito raṇe taiḥ; svatejasā dhṛtarāṣṭrasya putraiḥtathāpi rājā sahitaḥ suhṛdbhi;rabhīpsate'nāmayameva teṣām

यत्तत्स्वयं पाण्डुसुतैर्विजित्य; समाहृतं भूमिपतीन्निपीड्यतत्प्रार्थयन्ते पुरुषप्रवीराः; कुन्तीसुता माद्रवतीसुतौ च

yattatsvayaṃ pāṇḍusutairvijitya; samāhṛtaṃ bhūmipatīnnipīḍyatatprārthayante puruṣapravīrāḥ; kuntīsutā mādravatīsutau ca

बालास्त्विमे तैर्विविधैरुपायैः; संप्रार्थिता हन्तुममित्रसाहाःराज्यं जिहीर्षद्भिरसद्भिरुग्रैः; सर्वं च तद्वो विदितं यथावत्

bālāstvime tairvividhairupāyaiḥ; saṃprārthitā hantumamitrasāhāḥrājyaṃ jihīrṣadbhirasadbhirugraiḥ; sarvaṃ ca tadvo viditaṃ yathāvat

तेषां च लोभं प्रसमीक्ष्य वृद्धं; धर्मात्मतां चापि युधिष्ठिरस्यसंबन्धितां चापि समीक्ष्य तेषां; मतिं कुरुध्वं सहिताः पृथक्च

teṣāṃ ca lobhaṃ prasamīkṣya vṛddhaṃ; dharmātmatāṃ cāpi yudhiṣṭhirasyasaṃbandhitāṃ cāpi samīkṣya teṣāṃ; matiṃ kurudhvaṃ sahitāḥ pṛthakca

इमे च सत्येऽभिरताः सदैव; तं पारयित्वा समयं यथावत्अतोऽन्यथा तैरुपचर्यमाणा; हन्युः समेतान्धृतराष्ट्रपुत्रान्

ime ca satye'bhiratāḥ sadaiva; taṃ pārayitvā samayaṃ yathāvatato'nyathā tairupacaryamāṇā; hanyuḥ sametāndhṛtarāṣṭraputrān

तैर्विप्रकारं च निशम्य राज्ञः; सुहृज्जनास्तान्परिवारयेयुःयुद्धेन बाधेयुरिमांस्तथैव; तैर्वध्यमाना युधि तांश्च हन्युः

tairviprakāraṃ ca niśamya rājñaḥ; suhṛjjanāstānparivārayeyuḥyuddhena bādheyurimāṃstathaiva; tairvadhyamānā yudhi tāṃśca hanyuḥ

तथापि नेमेऽल्पतया समर्था;स्तेषां जयायेति भवेन्मतं वःसमेत्य सर्वे सहिताः सुहृद्भि;स्तेषां विनाशाय यतेयुरेव

tathāpi neme'lpatayā samarthā;steṣāṃ jayāyeti bhavenmataṃ vaḥsametya sarve sahitāḥ suhṛdbhi;steṣāṃ vināśāya yateyureva

दुर्योधनस्यापि मतं यथाव;न्न ज्ञायते किं नु करिष्यतीतिअज्ञायमाने च मते परस्य; किं स्यात्समारभ्यतमं मतं वः

duryodhanasyāpi mataṃ yathāva;nna jñāyate kiṃ nu kariṣyatītiajñāyamāne ca mate parasya; kiṃ syātsamārabhyatamaṃ mataṃ vaḥ

तस्मादितो गच्छतु धर्मशीलः; शुचिः कुलीनः पुरुषोऽप्रमत्तःदूतः समर्थः प्रशमाय तेषां; राज्यार्धदानाय युधिष्ठिरस्य

tasmādito gacchatu dharmaśīlaḥ; śuciḥ kulīnaḥ puruṣo'pramattaḥdūtaḥ samarthaḥ praśamāya teṣāṃ; rājyārdhadānāya yudhiṣṭhirasya

निशम्य वाक्यं तु जनार्दनस्य; धर्मार्थयुक्तं मधुरं समं चसमाददे वाक्यमथाग्रजोऽस्य; संपूज्य वाक्यं तदतीव राजन्

niśamya vākyaṃ tu janārdanasya; dharmārthayuktaṃ madhuraṃ samaṃ casamādade vākyamathāgrajo'sya; saṃpūjya vākyaṃ tadatīva rājan