Parva.Adhyaya 5.162

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

प्रतिज्ञाते फल्गुनेन वधे भीष्मस्य संजयकिमकुर्वन्त मे मन्दाः पुत्रा दुर्योधनादयः

pratijñāte phalgunena vadhe bhīṣmasya saṃjayakimakurvanta me mandāḥ putrā duryodhanādayaḥ

हतमेव हि पश्यामि गाङ्गेयं पितरं रणेवासुदेवसहायेन पार्थेन दृढधन्वना

hatameva hi paśyāmi gāṅgeyaṃ pitaraṃ raṇevāsudevasahāyena pārthena dṛḍhadhanvanā

स चापरिमितप्रज्ञस्तच्छ्रुत्वा पार्थभाषितम्किमुक्तवान्महेष्वासो भीष्मः प्रहरतां वरः

sa cāparimitaprajñastacchrutvā pārthabhāṣitamkimuktavānmaheṣvāso bhīṣmaḥ praharatāṃ varaḥ

सेनापत्यं च संप्राप्य कौरवाणां धुरंधरःकिमचेष्टत गाङ्गेयो महाबुद्धिपराक्रमः

senāpatyaṃ ca saṃprāpya kauravāṇāṃ dhuraṃdharaḥkimaceṣṭata gāṅgeyo mahābuddhiparākramaḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततस्तत्संजयस्तस्मै सर्वमेव न्यवेदयत्यथोक्तं कुरुवृद्धेन भीष्मेणामिततेजसा

tatastatsaṃjayastasmai sarvameva nyavedayatyathoktaṃ kuruvṛddhena bhīṣmeṇāmitatejasā

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

सेनापत्यमनुप्राप्य भीष्मः शांतनवो नृपदुर्योधनमुवाचेदं वचनं हर्षयन्निव

senāpatyamanuprāpya bhīṣmaḥ śāṃtanavo nṛpaduryodhanamuvācedaṃ vacanaṃ harṣayanniva

नमस्कृत्वा कुमाराय सेनान्ये शक्तिपाणयेअहं सेनापतिस्तेऽद्य भविष्यामि न संशयः

namaskṛtvā kumārāya senānye śaktipāṇayeahaṃ senāpatiste'dya bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ

सेनाकर्मण्यभिज्ञोऽस्मि व्यूहेषु विविधेषु चकर्म कारयितुं चैव भृतानप्यभृतांस्तथा

senākarmaṇyabhijño'smi vyūheṣu vividheṣu cakarma kārayituṃ caiva bhṛtānapyabhṛtāṃstathā

यात्रायानेषु युद्धेषु लब्धप्रशमनेषु चभृशं वेद महाराज यथा वेद बृहस्पतिः

yātrāyāneṣu yuddheṣu labdhapraśamaneṣu cabhṛśaṃ veda mahārāja yathā veda bṛhaspatiḥ

व्यूहानपि महारम्भान्दैवगान्धर्वमानुषान्तैरहं मोहयिष्यामि पाण्डवान्व्येतु ते ज्वरः

vyūhānapi mahārambhāndaivagāndharvamānuṣāntairahaṃ mohayiṣyāmi pāṇḍavānvyetu te jvaraḥ

सोऽहं योत्स्यामि तत्त्वेन पालयंस्तव वाहिनीम्यथावच्छास्त्रतो राजन्व्येतु ते मानसो ज्वरः

so'haṃ yotsyāmi tattvena pālayaṃstava vāhinīmyathāvacchāstrato rājanvyetu te mānaso jvaraḥ

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

न विद्यते मे गाङ्गेय भयं देवासुरेष्वपिसमस्तेषु महाबाहो सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

na vidyate me gāṅgeya bhayaṃ devāsureṣvapisamasteṣu mahābāho satyametadbravīmi te

किं पुनस्त्वयि दुर्धर्षे सेनापत्ये व्यवस्थितेद्रोणे च पुरुषव्याघ्रे स्थिते युद्धाभिनन्दिनि

kiṃ punastvayi durdharṣe senāpatye vyavasthitedroṇe ca puruṣavyāghre sthite yuddhābhinandini

भवद्भ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां स्थिताभ्यां विजयो ममन दुर्लभं कुरुश्रेष्ठ देवराज्यमपि ध्रुवम्

bhavadbhyāṃ puruṣāgryābhyāṃ sthitābhyāṃ vijayo mamana durlabhaṃ kuruśreṣṭha devarājyamapi dhruvam

रथसंख्यां तु कार्त्स्न्येन परेषामात्मनस्तथातथैवातिरथानां च वेत्तुमिच्छामि कौरव

rathasaṃkhyāṃ tu kārtsnyena pareṣāmātmanastathātathaivātirathānāṃ ca vettumicchāmi kaurava

पितामहो हि कुशलः परेषामात्मनस्तथाश्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वैः सहैभिर्वसुधाधिपैः

pitāmaho hi kuśalaḥ pareṣāmātmanastathāśrotumicchāmyahaṃ sarvaiḥ sahaibhirvasudhādhipaiḥ

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

गान्धारे शृणु राजेन्द्र रथसंख्यां स्वके बलेये रथाः पृथिवीपाल तथैवातिरथाश्च ये

gāndhāre śṛṇu rājendra rathasaṃkhyāṃ svake baleye rathāḥ pṛthivīpāla tathaivātirathāśca ye

बहूनीह सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि चरथानां तव सेनायां यथामुख्यं तु मे शृणु

bahūnīha sahasrāṇi prayutānyarbudāni carathānāṃ tava senāyāṃ yathāmukhyaṃ tu me śṛṇu

भवानग्रे रथोदारः सह सर्वैः सहोदरैःदुःशासनप्रभृतिभिर्भ्रातृभिः शतसंमितैः

bhavānagre rathodāraḥ saha sarvaiḥ sahodaraiḥduḥśāsanaprabhṛtibhirbhrātṛbhiḥ śatasaṃmitaiḥ

सर्वे कृतप्रहरणाश्छेद्यभेद्यविशारदाःरथोपस्थे गजस्कन्धे गदायुद्धेऽसिचर्मणि

sarve kṛtapraharaṇāśchedyabhedyaviśāradāḥrathopasthe gajaskandhe gadāyuddhe'sicarmaṇi

संयन्तारः प्रहर्तारः कृतास्त्रा भारसाधनाःइष्वस्त्रे द्रोणशिष्याश्च कृपस्य च शरद्वतः

saṃyantāraḥ prahartāraḥ kṛtāstrā bhārasādhanāḥiṣvastre droṇaśiṣyāśca kṛpasya ca śaradvataḥ

एते हनिष्यन्ति रणे पाञ्चालान्युद्धदुर्मदान्कृतकिल्बिषाः पाण्डवेयैर्धार्तराष्ट्रा मनस्विनः

ete haniṣyanti raṇe pāñcālānyuddhadurmadānkṛtakilbiṣāḥ pāṇḍaveyairdhārtarāṣṭrā manasvinaḥ

ततोऽहं भरतश्रेष्ठ सर्वसेनापतिस्तवशत्रून्विध्वंसयिष्यामि कदर्थीकृत्य पाण्डवान्न त्वात्मनो गुणान्वक्तुमर्हामि विदितोऽस्मि ते

tato'haṃ bharataśreṣṭha sarvasenāpatistavaśatrūnvidhvaṃsayiṣyāmi kadarthīkṛtya pāṇḍavānna tvātmano guṇānvaktumarhāmi vidito'smi te

कृतवर्मा त्वतिरथो भोजः प्रहरतां वरःअर्थसिद्धिं तव रणे करिष्यति न संशयः

kṛtavarmā tvatiratho bhojaḥ praharatāṃ varaḥarthasiddhiṃ tava raṇe kariṣyati na saṃśayaḥ

अस्त्रविद्भिरनाधृष्यो दूरपाती दृढायुधःहनिष्यति रिपूंस्तुभ्यं महेन्द्रो दानवानिव

astravidbhiranādhṛṣyo dūrapātī dṛḍhāyudhaḥhaniṣyati ripūṃstubhyaṃ mahendro dānavāniva

मद्रराजो महेष्वासः शल्यो मेऽतिरथो मतःस्पर्धते वासुदेवेन यो वै नित्यं रणे रणे

madrarājo maheṣvāsaḥ śalyo me'tiratho mataḥspardhate vāsudevena yo vai nityaṃ raṇe raṇe

भागिनेयान्निजांस्त्यक्त्वा शल्यस्ते रथसत्तमःएष योत्स्यति संग्रामे कृष्णं चक्रगदाधरम्

bhāgineyānnijāṃstyaktvā śalyaste rathasattamaḥeṣa yotsyati saṃgrāme kṛṣṇaṃ cakragadādharam

सागरोर्मिसमैर्वेगैः प्लावयन्निव शात्रवान्भूरिश्रवाः कृतास्त्रश्च तव चापि हितः सुहृत्

sāgarormisamairvegaiḥ plāvayanniva śātravānbhūriśravāḥ kṛtāstraśca tava cāpi hitaḥ suhṛt

सौमदत्तिर्महेष्वासो रथयूथपयूथपःबलक्षयममित्राणां सुमहान्तं करिष्यति

saumadattirmaheṣvāso rathayūthapayūthapaḥbalakṣayamamitrāṇāṃ sumahāntaṃ kariṣyati

सिन्धुराजो महाराज मतो मे द्विगुणो रथःयोत्स्यते समरे राजन्विक्रान्तो रथसत्तमः

sindhurājo mahārāja mato me dviguṇo rathaḥyotsyate samare rājanvikrānto rathasattamaḥ

द्रौपदीहरणे पूर्वं परिक्लिष्टः स पाण्डवैःसंस्मरंस्तं परिक्लेशं योत्स्यते परवीरहा

draupadīharaṇe pūrvaṃ parikliṣṭaḥ sa pāṇḍavaiḥsaṃsmaraṃstaṃ parikleśaṃ yotsyate paravīrahā

एतेन हि तदा राजंस्तप आस्थाय दारुणम्सुदुर्लभो वरो लब्धः पाण्डवान्योद्धुमाहवे

etena hi tadā rājaṃstapa āsthāya dāruṇamsudurlabho varo labdhaḥ pāṇḍavānyoddhumāhave

स एष रथशार्दूलस्तद्वैरं संस्मरन्रणेयोत्स्यते पाण्डवांस्तात प्राणांस्त्यक्त्वा सुदुस्त्यजान्

sa eṣa rathaśārdūlastadvairaṃ saṃsmaranraṇeyotsyate pāṇḍavāṃstāta prāṇāṃstyaktvā sudustyajān