Parva.Adhyaya 5.178

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततस्तृतीये दिवसे समे देशे व्यवस्थितःप्रेषयामास मे राजन्प्राप्तोऽस्मीति महाव्रतः

tatastṛtīye divase same deśe vyavasthitaḥpreṣayāmāsa me rājanprāpto'smīti mahāvrataḥ

तमागतमहं श्रुत्वा विषयान्तं महाबलम्अभ्यगच्छं जवेनाशु प्रीत्या तेजोनिधिं प्रभुम्

tamāgatamahaṃ śrutvā viṣayāntaṃ mahābalamabhyagacchaṃ javenāśu prītyā tejonidhiṃ prabhum

गां पुरस्कृत्य राजेन्द्र ब्राह्मणैः परिवारितःऋत्विग्भिर्देवकल्पैश्च तथैव च पुरोहितैः

gāṃ puraskṛtya rājendra brāhmaṇaiḥ parivāritaḥṛtvigbhirdevakalpaiśca tathaiva ca purohitaiḥ

स मामभिगतं दृष्ट्वा जामदग्न्यः प्रतापवान्प्रतिजग्राह तां पूजां वचनं चेदमब्रवीत्

sa māmabhigataṃ dṛṣṭvā jāmadagnyaḥ pratāpavānpratijagrāha tāṃ pūjāṃ vacanaṃ cedamabravīt

भीष्म कां बुद्धिमास्थाय काशिराजसुता त्वयाअकामेयमिहानीता पुनश्चैव विसर्जिता

bhīṣma kāṃ buddhimāsthāya kāśirājasutā tvayāakāmeyamihānītā punaścaiva visarjitā

विभ्रंशिता त्वया हीयं धर्मावाप्तेः परावरात्परामृष्टां त्वया हीमां को हि गन्तुमिहार्हति

vibhraṃśitā tvayā hīyaṃ dharmāvāpteḥ parāvarātparāmṛṣṭāṃ tvayā hīmāṃ ko hi gantumihārhati

प्रत्याख्याता हि शाल्वेन त्वया नीतेति भारततस्मादिमां मन्नियोगात्प्रतिगृह्णीष्व भारत

pratyākhyātā hi śālvena tvayā nīteti bhāratatasmādimāṃ manniyogātpratigṛhṇīṣva bhārata

स्वधर्मं पुरुषव्याघ्र राजपुत्री लभत्वियम्न युक्तमवमानोऽयं कर्तुं राज्ञा त्वयानघ

svadharmaṃ puruṣavyāghra rājaputrī labhatviyamna yuktamavamāno'yaṃ kartuṃ rājñā tvayānagha

ततस्तं नातिमनसं समुदीक्ष्याहमब्रुवम्नाहमेनां पुनर्दद्यां भ्रात्रे ब्रह्मन्कथंचन

tatastaṃ nātimanasaṃ samudīkṣyāhamabruvamnāhamenāṃ punardadyāṃ bhrātre brahmankathaṃcana

शाल्वस्याहमिति प्राह पुरा मामिह भार्गवमया चैवाभ्यनुज्ञाता गता सौभपुरं प्रति

śālvasyāhamiti prāha purā māmiha bhārgavamayā caivābhyanujñātā gatā saubhapuraṃ prati

न भयान्नाप्यनुक्रोशान्न लोभान्नार्थकाम्ययाक्षत्रधर्ममहं जह्यामिति मे व्रतमाहितम्

na bhayānnāpyanukrośānna lobhānnārthakāmyayākṣatradharmamahaṃ jahyāmiti me vratamāhitam

अथ मामब्रवीद्रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणःन करिष्यसि चेदेतद्वाक्यं मे कुरुपुंगव

atha māmabravīdrāmaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥna kariṣyasi cedetadvākyaṃ me kurupuṃgava

हनिष्यामि सहामात्यं त्वामद्येति पुनः पुनःसंरम्भादब्रवीद्रामः क्रोधपर्याकुलेक्षणः

haniṣyāmi sahāmātyaṃ tvāmadyeti punaḥ punaḥsaṃrambhādabravīdrāmaḥ krodhaparyākulekṣaṇaḥ

तमहं गीर्भिरिष्टाभिः पुनः पुनररिंदमम्अयाचं भृगुशार्दूलं न चैव प्रशशाम सः

tamahaṃ gīrbhiriṣṭābhiḥ punaḥ punarariṃdamamayācaṃ bhṛguśārdūlaṃ na caiva praśaśāma saḥ

तमहं प्रणम्य शिरसा भूयो ब्राह्मणसत्तमम्अब्रुवं कारणं किं तद्यत्त्वं योद्धुमिहेच्छसि

tamahaṃ praṇamya śirasā bhūyo brāhmaṇasattamamabruvaṃ kāraṇaṃ kiṃ tadyattvaṃ yoddhumihecchasi

इष्वस्त्रं मम बालस्य भवतैव चतुर्विधम्उपदिष्टं महाबाहो शिष्योऽस्मि तव भार्गव

iṣvastraṃ mama bālasya bhavataiva caturvidhamupadiṣṭaṃ mahābāho śiṣyo'smi tava bhārgava

ततो मामब्रवीद्रामः क्रोधसंरक्तलोचनःजानीषे मां गुरुं भीष्म न चेमां प्रतिगृह्णसेसुतां काश्यस्य कौरव्य मत्प्रियार्थं महीपते

tato māmabravīdrāmaḥ krodhasaṃraktalocanaḥjānīṣe māṃ guruṃ bhīṣma na cemāṃ pratigṛhṇasesutāṃ kāśyasya kauravya matpriyārthaṃ mahīpate

न हि ते विद्यते शान्तिरन्यथा कुरुनन्दनगृहाणेमां महाबाहो रक्षस्व कुलमात्मनःत्वया विभ्रंशिता हीयं भर्तारं नाभिगच्छति

na hi te vidyate śāntiranyathā kurunandanagṛhāṇemāṃ mahābāho rakṣasva kulamātmanaḥtvayā vibhraṃśitā hīyaṃ bhartāraṃ nābhigacchati

तथा ब्रुवन्तं तमहं रामं परपुरंजयम्नैतदेवं पुनर्भावि ब्रह्मर्षे किं श्रमेण ते

tathā bruvantaṃ tamahaṃ rāmaṃ parapuraṃjayamnaitadevaṃ punarbhāvi brahmarṣe kiṃ śrameṇa te

गुरुत्वं त्वयि संप्रेक्ष्य जामदग्न्य पुरातनम्प्रसादये त्वां भगवंस्त्यक्तैषा हि पुरा मया

gurutvaṃ tvayi saṃprekṣya jāmadagnya purātanamprasādaye tvāṃ bhagavaṃstyaktaiṣā hi purā mayā

को जातु परभावां हि नारीं व्यालीमिव स्थिताम्वासयेत गृहे जानन्स्त्रीणां दोषान्महात्ययान्

ko jātu parabhāvāṃ hi nārīṃ vyālīmiva sthitāmvāsayeta gṛhe jānanstrīṇāṃ doṣānmahātyayān

न भयाद्वासवस्यापि धर्मं जह्यां महाद्युतेप्रसीद मा वा यद्वा ते कार्यं तत्कुरु माचिरम्

na bhayādvāsavasyāpi dharmaṃ jahyāṃ mahādyuteprasīda mā vā yadvā te kāryaṃ tatkuru māciram

अयं चापि विशुद्धात्मन्पुराणे श्रूयते विभोमरुत्तेन महाबुद्धे गीतः श्लोको महात्मना

ayaṃ cāpi viśuddhātmanpurāṇe śrūyate vibhomaruttena mahābuddhe gītaḥ śloko mahātmanā

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतःउत्पथप्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम्

gurorapyavaliptasya kāryākāryamajānataḥutpathapratipannasya kāryaṃ bhavati śāsanam

स त्वं गुरुरिति प्रेम्णा मया संमानितो भृशम्गुरुवृत्तं न जानीषे तस्माद्योत्स्याम्यहं त्वया

sa tvaṃ gururiti premṇā mayā saṃmānito bhṛśamguruvṛttaṃ na jānīṣe tasmādyotsyāmyahaṃ tvayā

गुरुं न हन्यां समरे ब्राह्मणं च विशेषतःविशेषतस्तपोवृद्धमेवं क्षान्तं मया तव

guruṃ na hanyāṃ samare brāhmaṇaṃ ca viśeṣataḥviśeṣatastapovṛddhamevaṃ kṣāntaṃ mayā tava

उद्यतेषुमथो दृष्ट्वा ब्राह्मणं क्षत्रबन्धुवत्यो हन्यात्समरे क्रुद्धो युध्यन्तमपलायिनम्ब्रह्महत्या न तस्य स्यादिति धर्मेषु निश्चयः

udyateṣumatho dṛṣṭvā brāhmaṇaṃ kṣatrabandhuvatyo hanyātsamare kruddho yudhyantamapalāyinambrahmahatyā na tasya syāditi dharmeṣu niścayaḥ

क्षत्रियाणां स्थितो धर्मे क्षत्रियोऽस्मि तपोधनयो यथा वर्तते यस्मिंस्तथा तस्मिन्प्रवर्तयन्नाधर्मं समवाप्नोति नरः श्रेयश्च विन्दति

kṣatriyāṇāṃ sthito dharme kṣatriyo'smi tapodhanayo yathā vartate yasmiṃstathā tasminpravartayannādharmaṃ samavāpnoti naraḥ śreyaśca vindati

अर्थे वा यदि वा धर्मे समर्थो देशकालवित्अनर्थसंशयापन्नः श्रेयान्निःसंशयेन च

arthe vā yadi vā dharme samartho deśakālavitanarthasaṃśayāpannaḥ śreyānniḥsaṃśayena ca

यस्मात्संशयितेऽर्थेऽस्मिन्यथान्यायं प्रवर्तसेतस्माद्योत्स्यामि सहितस्त्वया राम महाहवेपश्य मे बाहुवीर्यं च विक्रमं चातिमानुषम्

yasmātsaṃśayite'rthe'sminyathānyāyaṃ pravartasetasmādyotsyāmi sahitastvayā rāma mahāhavepaśya me bāhuvīryaṃ ca vikramaṃ cātimānuṣam

एवं गतेऽपि तु मया यच्छक्यं भृगुनन्दनतत्करिष्ये कुरुक्षेत्रे योत्स्ये विप्र त्वया सहद्वंद्वे राम यथेष्टं ते सज्जो भव महामुने

evaṃ gate'pi tu mayā yacchakyaṃ bhṛgunandanatatkariṣye kurukṣetre yotsye vipra tvayā sahadvaṃdve rāma yatheṣṭaṃ te sajjo bhava mahāmune

तत्र त्वं निहतो राम मया शरशताचितःलप्स्यसे निर्जिताँल्लोकाञ्शस्त्रपूतो महारणे

tatra tvaṃ nihato rāma mayā śaraśatācitaḥlapsyase nirjitām̐llokāñśastrapūto mahāraṇe

स गच्छ विनिवर्तस्व कुरुक्षेत्रं रणप्रियतत्रैष्यामि महाबाहो युद्धाय त्वां तपोधन

sa gaccha vinivartasva kurukṣetraṃ raṇapriyatatraiṣyāmi mahābāho yuddhāya tvāṃ tapodhana

अपि यत्र त्वया राम कृतं शौचं पुरा पितुःतत्राहमपि हत्वा त्वां शौचं कर्तास्मि भार्गव

api yatra tvayā rāma kṛtaṃ śaucaṃ purā pituḥtatrāhamapi hatvā tvāṃ śaucaṃ kartāsmi bhārgava

तत्र गच्छस्व राम त्वं त्वरितं युद्धदुर्मदव्यपनेष्यामि ते दर्पं पौराणं ब्राह्मणब्रुव

tatra gacchasva rāma tvaṃ tvaritaṃ yuddhadurmadavyapaneṣyāmi te darpaṃ paurāṇaṃ brāhmaṇabruva

यच्चापि कत्थसे राम बहुशः परिषत्सु वैनिर्जिताः क्षत्रिया लोके मयैकेनेति तच्छृणु

yaccāpi katthase rāma bahuśaḥ pariṣatsu vainirjitāḥ kṣatriyā loke mayaikeneti tacchṛṇu

न तदा जायते भीष्मो मद्विधः क्षत्रियोऽपि वायस्ते युद्धमयं दर्पं कामं च व्यपनाशयेत्

na tadā jāyate bhīṣmo madvidhaḥ kṣatriyo'pi vāyaste yuddhamayaṃ darpaṃ kāmaṃ ca vyapanāśayet

सोऽहं जातो महाबाहो भीष्मः परपुरंजयःव्यपनेष्यामि ते दर्पं युद्धे राम न संशयः

so'haṃ jāto mahābāho bhīṣmaḥ parapuraṃjayaḥvyapaneṣyāmi te darpaṃ yuddhe rāma na saṃśayaḥ