Parva.Adhyaya 5.192

भीष्म उवाच · bhīṣma uvāca

ततः शिखण्डिनो माता यथातत्त्वं नराधिपआचचक्षे महाबाहो भर्त्रे कन्यां शिखण्डिनीम्

tataḥ śikhaṇḍino mātā yathātattvaṃ narādhipaācacakṣe mahābāho bhartre kanyāṃ śikhaṇḍinīm

अपुत्रया मया राजन्सपत्नीनां भयादिदम्कन्या शिखण्डिनी जाता पुरुषो वै निवेदितः

aputrayā mayā rājansapatnīnāṃ bhayādidamkanyā śikhaṇḍinī jātā puruṣo vai niveditaḥ

त्वया चैव नरश्रेष्ठ तन्मे प्रीत्यानुमोदितम्पुत्रकर्म कृतं चैव कन्यायाः पार्थिवर्षभभार्या चोढा त्वया राजन्दशार्णाधिपतेः सुता

tvayā caiva naraśreṣṭha tanme prītyānumoditamputrakarma kṛtaṃ caiva kanyāyāḥ pārthivarṣabhabhāryā coḍhā tvayā rājandaśārṇādhipateḥ sutā

त्वया च प्रागभिहितं देववाक्यार्थदर्शनात्कन्या भूत्वा पुमान्भावीत्येवं चैतदुपेक्षितम्

tvayā ca prāgabhihitaṃ devavākyārthadarśanātkanyā bhūtvā pumānbhāvītyevaṃ caitadupekṣitam

एतच्छ्रुत्वा द्रुपदो यज्ञसेनः; सर्वं तत्त्वं मन्त्रविद्भ्यो निवेद्यमन्त्रं राजा मन्त्रयामास राज;न्यद्यद्युक्तं रक्षणे वै प्रजानाम्

etacchrutvā drupado yajñasenaḥ; sarvaṃ tattvaṃ mantravidbhyo nivedyamantraṃ rājā mantrayāmāsa rāja;nyadyadyuktaṃ rakṣaṇe vai prajānām

संबन्धकं चैव समर्थ्य तस्मि;न्दाशार्णके वै नृपतौ नरेन्द्रस्वयं कृत्वा विप्रलम्भं यथाव;न्मन्त्रैकाग्रो निश्चयं वै जगाम

saṃbandhakaṃ caiva samarthya tasmi;ndāśārṇake vai nṛpatau narendrasvayaṃ kṛtvā vipralambhaṃ yathāva;nmantraikāgro niścayaṃ vai jagāma

स्वभावगुप्तं नगरमापत्काले तु भारतगोपयामास राजेन्द्र सर्वतः समलंकृतम्

svabhāvaguptaṃ nagaramāpatkāle tu bhāratagopayāmāsa rājendra sarvataḥ samalaṃkṛtam

आर्तिं च परमां राजा जगाम सह भार्ययादशार्णपतिना सार्धं विरोधे भरतर्षभ

ārtiṃ ca paramāṃ rājā jagāma saha bhāryayādaśārṇapatinā sārdhaṃ virodhe bharatarṣabha

कथं संबन्धिना सार्धं न मे स्याद्विग्रहो महान्इति संचिन्त्य मनसा दैवतान्यर्चयत्तदा

kathaṃ saṃbandhinā sārdhaṃ na me syādvigraho mahāniti saṃcintya manasā daivatānyarcayattadā

तं तु दृष्ट्वा तदा राजन्देवी देवपरं तथाअर्चां प्रयुञ्जानमथो भार्या वचनमब्रवीत्

taṃ tu dṛṣṭvā tadā rājandevī devaparaṃ tathāarcāṃ prayuñjānamatho bhāryā vacanamabravīt

देवानां प्रतिपत्तिश्च सत्या साधुमता सदासा तु दुःखार्णवं प्राप्य नः स्यादर्चयतां भृशम्

devānāṃ pratipattiśca satyā sādhumatā sadāsā tu duḥkhārṇavaṃ prāpya naḥ syādarcayatāṃ bhṛśam

दैवतानि च सर्वाणि पूज्यन्तां भूरिदक्षिणैःअग्नयश्चापि हूयन्तां दाशार्णप्रतिषेधने

daivatāni ca sarvāṇi pūjyantāṃ bhūridakṣiṇaiḥagnayaścāpi hūyantāṃ dāśārṇapratiṣedhane

अयुद्धेन निवृत्तिं च मनसा चिन्तयाभिभोदेवतानां प्रसादेन सर्वमेतद्भविष्यति

ayuddhena nivṛttiṃ ca manasā cintayābhibhodevatānāṃ prasādena sarvametadbhaviṣyati

मन्त्रिभिर्मन्त्रितं सार्धं त्वया यत्पृथुलोचनपुरस्यास्याविनाशाय तच्च राजंस्तथा कुरु

mantribhirmantritaṃ sārdhaṃ tvayā yatpṛthulocanapurasyāsyāvināśāya tacca rājaṃstathā kuru

दैवं हि मानुषोपेतं भृशं सिध्यति पार्थिवपरस्परविरोधात्तु नानयोः सिद्धिरस्ति वै

daivaṃ hi mānuṣopetaṃ bhṛśaṃ sidhyati pārthivaparasparavirodhāttu nānayoḥ siddhirasti vai

तस्माद्विधाय नगरे विधानं सचिवैः सहअर्चयस्व यथाकामं दैवतानि विशां पते

tasmādvidhāya nagare vidhānaṃ sacivaiḥ sahaarcayasva yathākāmaṃ daivatāni viśāṃ pate

एवं संभाषमाणौ तौ दृष्ट्वा शोकपरायणौशिखण्डिनी तदा कन्या व्रीडितेव मनस्विनी

evaṃ saṃbhāṣamāṇau tau dṛṣṭvā śokaparāyaṇauśikhaṇḍinī tadā kanyā vrīḍiteva manasvinī

ततः सा चिन्तयामास मत्कृते दुःखितावुभौइमाविति ततश्चक्रे मतिं प्राणविनाशने

tataḥ sā cintayāmāsa matkṛte duḥkhitāvubhauimāviti tataścakre matiṃ prāṇavināśane

एवं सा निश्चयं कृत्वा भृशं शोकपरायणाजगाम भवनं त्यक्त्वा गहनं निर्जनं वनम्

evaṃ sā niścayaṃ kṛtvā bhṛśaṃ śokaparāyaṇājagāma bhavanaṃ tyaktvā gahanaṃ nirjanaṃ vanam

यक्षेणर्द्धिमता राजन्स्थूणाकर्णेन पालितम्तद्भयादेव च जनो विसर्जयति तद्वनम्

yakṣeṇarddhimatā rājansthūṇākarṇena pālitamtadbhayādeva ca jano visarjayati tadvanam

तत्र स्थूणस्य भवनं सुधामृत्तिकलेपनम्लाजोल्लापिकधूमाढ्यमुच्चप्राकारतोरणम्

tatra sthūṇasya bhavanaṃ sudhāmṛttikalepanamlājollāpikadhūmāḍhyamuccaprākāratoraṇam

तत्प्रविश्य शिखण्डी सा द्रुपदस्यात्मजा नृपअनश्नती बहुतिथं शरीरमुपशोषयत्

tatpraviśya śikhaṇḍī sā drupadasyātmajā nṛpaanaśnatī bahutithaṃ śarīramupaśoṣayat

दर्शयामास तां यक्षः स्थूणो मध्वक्षसंयुतःकिमर्थोऽयं तवारम्भः करिष्ये ब्रूहि माचिरम्

darśayāmāsa tāṃ yakṣaḥ sthūṇo madhvakṣasaṃyutaḥkimartho'yaṃ tavārambhaḥ kariṣye brūhi māciram

अशक्यमिति सा यक्षं पुनः पुनरुवाच हकरिष्यामीति चैनां स प्रत्युवाचाथ गुह्यकः

aśakyamiti sā yakṣaṃ punaḥ punaruvāca hakariṣyāmīti caināṃ sa pratyuvācātha guhyakaḥ

धनेश्वरस्यानुचरो वरदोऽस्मि नृपात्मजेअदेयमपि दास्यामि ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्

dhaneśvarasyānucaro varado'smi nṛpātmajeadeyamapi dāsyāmi brūhi yatte vivakṣitam

ततः शिखण्डी तत्सर्वमखिलेन न्यवेदयत्तस्मै यक्षप्रधानाय स्थूणाकर्णाय भारत

tataḥ śikhaṇḍī tatsarvamakhilena nyavedayattasmai yakṣapradhānāya sthūṇākarṇāya bhārata

आपन्नो मे पिता यक्ष नचिराद्विनशिष्यतिअभियास्यति संक्रुद्धो दशार्णाधिपतिर्हि तम्

āpanno me pitā yakṣa nacirādvinaśiṣyatiabhiyāsyati saṃkruddho daśārṇādhipatirhi tam

महाबलो महोत्साहः स हेमकवचो नृपःतस्माद्रक्षस्व मां यक्ष पितरं मातरं च मे

mahābalo mahotsāhaḥ sa hemakavaco nṛpaḥtasmādrakṣasva māṃ yakṣa pitaraṃ mātaraṃ ca me

प्रतिज्ञातो हि भवता दुःखप्रतिनयो ममभवेयं पुरुषो यक्ष त्वत्प्रसादादनिन्दितः

pratijñāto hi bhavatā duḥkhapratinayo mamabhaveyaṃ puruṣo yakṣa tvatprasādādaninditaḥ

यावदेव स राजा वै नोपयाति पुरं ममतावदेव महायक्ष प्रसादं कुरु गुह्यक

yāvadeva sa rājā vai nopayāti puraṃ mamatāvadeva mahāyakṣa prasādaṃ kuru guhyaka