Parva.Adhyaya 6.1

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

कथं युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाःपार्थिवाश्च महाभागा नानादेशसमागताः

kathaṃ yuyudhire vīrāḥ kurupāṇḍavasomakāḥpārthivāśca mahābhāgā nānādeśasamāgatāḥ

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

यथा युयुधिरे वीराः कुरुपाण्डवसोमकाःकुरुक्षेत्रे तपःक्षेत्रे शृणु तत्पृथिवीपते

yathā yuyudhire vīrāḥ kurupāṇḍavasomakāḥkurukṣetre tapaḥkṣetre śṛṇu tatpṛthivīpate

अवतीर्य कुरुक्षेत्रं पाण्डवाः सहसोमकाःकौरवानभ्यवर्तन्त जिगीषन्तो महाबलाः

avatīrya kurukṣetraṃ pāṇḍavāḥ sahasomakāḥkauravānabhyavartanta jigīṣanto mahābalāḥ

वेदाध्ययनसंपन्नाः सर्वे युद्धाभिनन्दिनःआशंसन्तो जयं युद्धे वधं वाभिमुखा रणे

vedādhyayanasaṃpannāḥ sarve yuddhābhinandinaḥāśaṃsanto jayaṃ yuddhe vadhaṃ vābhimukhā raṇe

अभियाय च दुर्धर्षां धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम्प्राङ्मुखाः पश्चिमे भागे न्यविशन्त ससैनिकाः

abhiyāya ca durdharṣāṃ dhārtarāṣṭrasya vāhinīmprāṅmukhāḥ paścime bhāge nyaviśanta sasainikāḥ

समन्तपञ्चकाद्बाह्यं शिबिराणि सहस्रशःकारयामास विधिवत्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः

samantapañcakādbāhyaṃ śibirāṇi sahasraśaḥkārayāmāsa vidhivatkuntīputro yudhiṣṭhiraḥ

शून्येव पृथिवी सर्वा बालवृद्धावशेषितानिरश्वपुरुषा चासीद्रथकुञ्जरवर्जिता

śūnyeva pṛthivī sarvā bālavṛddhāvaśeṣitāniraśvapuruṣā cāsīdrathakuñjaravarjitā

यावत्तपति सूर्यो हि जम्बूद्वीपस्य मण्डलम्तावदेव समावृत्तं बलं पार्थिवसत्तम

yāvattapati sūryo hi jambūdvīpasya maṇḍalamtāvadeva samāvṛttaṃ balaṃ pārthivasattama

एकस्थाः सर्ववर्णास्ते मण्डलं बहुयोजनम्पर्याक्रामन्त देशांश्च नदीः शैलान्वनानि च

ekasthāḥ sarvavarṇāste maṇḍalaṃ bahuyojanamparyākrāmanta deśāṃśca nadīḥ śailānvanāni ca

तेषां युधिष्ठिरो राजा सर्वेषां पुरुषर्षभआदिदेश सवाहानां भक्ष्यभोज्यमनुत्तमम्

teṣāṃ yudhiṣṭhiro rājā sarveṣāṃ puruṣarṣabhaādideśa savāhānāṃ bhakṣyabhojyamanuttamam

संज्ञाश्च विविधास्तास्तास्तेषां चक्रे युधिष्ठिरःएवंवादी वेदितव्यः पाण्डवेयोऽयमित्युत

saṃjñāśca vividhāstāstāsteṣāṃ cakre yudhiṣṭhiraḥevaṃvādī veditavyaḥ pāṇḍaveyo'yamityuta

अभिज्ञानानि सर्वेषां संज्ञाश्चाभरणानि चयोजयामास कौरव्यो युद्धकाल उपस्थिते

abhijñānāni sarveṣāṃ saṃjñāścābharaṇāni cayojayāmāsa kauravyo yuddhakāla upasthite

दृष्ट्वा ध्वजाग्रं पार्थानां धार्तराष्ट्रो महामनाःसह सर्वैर्महीपालैः प्रत्यव्यूहत पाण्डवान्

dṛṣṭvā dhvajāgraṃ pārthānāṃ dhārtarāṣṭro mahāmanāḥsaha sarvairmahīpālaiḥ pratyavyūhata pāṇḍavān

पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनिमध्ये नागसहस्रस्य भ्रातृभिः परिवारितम्

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhanimadhye nāgasahasrasya bhrātṛbhiḥ parivāritam

दृष्ट्वा दुर्योधनं हृष्टाः सर्वे पाण्डवसैनिकाःदध्मुः सर्वे महाशङ्खान्भेरीर्जघ्नुः सहस्रशः

dṛṣṭvā duryodhanaṃ hṛṣṭāḥ sarve pāṇḍavasainikāḥdadhmuḥ sarve mahāśaṅkhānbherīrjaghnuḥ sahasraśaḥ

ततः प्रहृष्टां स्वां सेनामभिवीक्ष्याथ पाण्डवाःबभूवुर्हृष्टमनसो वासुदेवश्च वीर्यवान्

tataḥ prahṛṣṭāṃ svāṃ senāmabhivīkṣyātha pāṇḍavāḥbabhūvurhṛṣṭamanaso vāsudevaśca vīryavān

ततो योधान्हर्षयन्तौ वासुदेवधनंजयौदध्मतुः पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ शङ्खौ रथे स्थितौ

tato yodhānharṣayantau vāsudevadhanaṃjayaudadhmatuḥ puruṣavyāghrau divyau śaṅkhau rathe sthitau

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषं देवदत्तस्य चोभयोःश्रुत्वा सवाहना योधाः शकृन्मूत्रं प्रसुस्रुवुः

pāñcajanyasya nirghoṣaṃ devadattasya cobhayoḥśrutvā savāhanā yodhāḥ śakṛnmūtraṃ prasusruvuḥ

यथा सिंहस्य नदतः स्वनं श्रुत्वेतरे मृगाःत्रसेयुस्तद्वदेवासीद्धार्तराष्ट्रबलं तदा

yathā siṃhasya nadataḥ svanaṃ śrutvetare mṛgāḥtraseyustadvadevāsīddhārtarāṣṭrabalaṃ tadā

उदतिष्ठद्रजो भौमं न प्राज्ञायत किंचनअन्तर्धीयत चादित्यः सैन्येन रजसावृतः

udatiṣṭhadrajo bhaumaṃ na prājñāyata kiṃcanaantardhīyata cādityaḥ sainyena rajasāvṛtaḥ

ववर्ष चात्र पर्जन्यो मांसशोणितवृष्टिमान्व्युक्षन्सर्वाण्यनीकानि तदद्भुतमिवाभवत्

vavarṣa cātra parjanyo māṃsaśoṇitavṛṣṭimānvyukṣansarvāṇyanīkāni tadadbhutamivābhavat

वायुस्ततः प्रादुरभून्नीचैः शर्करकर्षणःविनिघ्नंस्तान्यनीकानि विधमंश्चैव तद्रजः

vāyustataḥ prādurabhūnnīcaiḥ śarkarakarṣaṇaḥvinighnaṃstānyanīkāni vidhamaṃścaiva tadrajaḥ

उभे सेने तदा राजन्युद्धाय मुदिते भृशम्कुरुक्षेत्रे स्थिते यत्ते सागरक्षुभितोपमे

ubhe sene tadā rājanyuddhāya mudite bhṛśamkurukṣetre sthite yatte sāgarakṣubhitopame

तयोस्तु सेनयोरासीदद्भुतः स समागमःयुगान्ते समनुप्राप्ते द्वयोः सागरयोरिव

tayostu senayorāsīdadbhutaḥ sa samāgamaḥyugānte samanuprāpte dvayoḥ sāgarayoriva

शून्यासीत्पृथिवी सर्वा बालवृद्धावशेषितातेन सेनासमूहेन समानीतेन कौरवैः

śūnyāsītpṛthivī sarvā bālavṛddhāvaśeṣitātena senāsamūhena samānītena kauravaiḥ

ततस्ते समयं चक्रुः कुरुपाण्डवसोमकाःधर्मांश्च स्थापयामासुर्युद्धानां भरतर्षभ

tataste samayaṃ cakruḥ kurupāṇḍavasomakāḥdharmāṃśca sthāpayāmāsuryuddhānāṃ bharatarṣabha

निवृत्ते चैव नो युद्धे प्रीतिश्च स्यात्परस्परम्यथापुरं यथायोगं न च स्याच्छलनं पुनः

nivṛtte caiva no yuddhe prītiśca syātparasparamyathāpuraṃ yathāyogaṃ na ca syācchalanaṃ punaḥ

वाचा युद्धे प्रवृत्ते नो वाचैव प्रतियोधनम्निष्क्रान्तः पृतनामध्यान्न हन्तव्यः कथंचन

vācā yuddhe pravṛtte no vācaiva pratiyodhanamniṣkrāntaḥ pṛtanāmadhyānna hantavyaḥ kathaṃcana

रथी च रथिना योध्यो गजेन गजधूर्गतःअश्वेनाश्वी पदातिश्च पदातेनैव भारत

rathī ca rathinā yodhyo gajena gajadhūrgataḥaśvenāśvī padātiśca padātenaiva bhārata

यथायोगं यथावीर्यं यथोत्साहं यथावयःसमाभाष्य प्रहर्तव्यं न विश्वस्ते न विह्वले

yathāyogaṃ yathāvīryaṃ yathotsāhaṃ yathāvayaḥsamābhāṣya prahartavyaṃ na viśvaste na vihvale

परेण सह संयुक्तः प्रमत्तो विमुखस्तथाक्षीणशस्त्रो विवर्मा च न हन्तव्यः कथंचन

pareṇa saha saṃyuktaḥ pramatto vimukhastathākṣīṇaśastro vivarmā ca na hantavyaḥ kathaṃcana

न सूतेषु न धुर्येषु न च शस्त्रोपनायिषुन भेरीशङ्खवादेषु प्रहर्तव्यं कथंचन

na sūteṣu na dhuryeṣu na ca śastropanāyiṣuna bherīśaṅkhavādeṣu prahartavyaṃ kathaṃcana

एवं ते समयं कृत्वा कुरुपाण्डवसोमकाःविस्मयं परमं जग्मुः प्रेक्षमाणाः परस्परम्

evaṃ te samayaṃ kṛtvā kurupāṇḍavasomakāḥvismayaṃ paramaṃ jagmuḥ prekṣamāṇāḥ parasparam

निविश्य च महात्मानस्ततस्ते पुरुषर्षभाःहृष्टरूपाः सुमनसो बभूवुः सहसैनिकाः

niviśya ca mahātmānastataste puruṣarṣabhāḥhṛṣṭarūpāḥ sumanaso babhūvuḥ sahasainikāḥ