Parva.Adhyaya 6.3

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

खरा गोषु प्रजायन्ते रमन्ते मातृभिः सुताःअनार्तवं पुष्पफलं दर्शयन्ति वने द्रुमाः

kharā goṣu prajāyante ramante mātṛbhiḥ sutāḥanārtavaṃ puṣpaphalaṃ darśayanti vane drumāḥ

गर्भिण्यो राजपुत्र्यश्च जनयन्ति विभीषणान्क्रव्यादान्पक्षिणश्चैव गोमायूनपरान्मृगान्

garbhiṇyo rājaputryaśca janayanti vibhīṣaṇānkravyādānpakṣiṇaścaiva gomāyūnaparānmṛgān

त्रिविषाणाश्चतुर्नेत्राः पञ्चपादा द्विमेहनाःद्विशीर्षाश्च द्विपुच्छाश्च दंष्ट्रिणः पशवोऽशिवाः

triviṣāṇāścaturnetrāḥ pañcapādā dvimehanāḥdviśīrṣāśca dvipucchāśca daṃṣṭriṇaḥ paśavo'śivāḥ

जायन्ते विवृतास्याश्च व्याहरन्तोऽशिवा गिरःत्रिपदाः शिखिनस्तार्क्ष्याश्चतुर्दंष्ट्रा विषाणिनः

jāyante vivṛtāsyāśca vyāharanto'śivā giraḥtripadāḥ śikhinastārkṣyāścaturdaṃṣṭrā viṣāṇinaḥ

तथैवान्याश्च दृश्यन्ते स्त्रियश्च ब्रह्मवादिनाम्वैनतेयान्मयूरांश्च जनयन्त्यः पुरे तव

tathaivānyāśca dṛśyante striyaśca brahmavādināmvainateyānmayūrāṃśca janayantyaḥ pure tava

गोवत्सं वडवा सूते श्वा सृगालं महीपतेक्रकराञ्शारिकाश्चैव शुकांश्चाशुभवादिनः

govatsaṃ vaḍavā sūte śvā sṛgālaṃ mahīpatekrakarāñśārikāścaiva śukāṃścāśubhavādinaḥ

स्त्रियः काश्चित्प्रजायन्ते चतस्रः पञ्च कन्यकाःता जातमात्रा नृत्यन्ति गायन्ति च हसन्ति च

striyaḥ kāścitprajāyante catasraḥ pañca kanyakāḥtā jātamātrā nṛtyanti gāyanti ca hasanti ca

पृथग्जनस्य कुडकाः स्तनपाः स्तेनवेश्मनिनृत्यन्ति परिगायन्ति वेदयन्तो महद्भयम्

pṛthagjanasya kuḍakāḥ stanapāḥ stenaveśmaninṛtyanti parigāyanti vedayanto mahadbhayam

प्रतिमाश्चालिखन्त्यन्ये सशस्त्राः कालचोदिताःअन्योन्यमभिधावन्ति शिशवो दण्डपाणयःउपरुन्धन्ति कृत्वा च नगराणि युयुत्सवः

pratimāścālikhantyanye saśastrāḥ kālacoditāḥanyonyamabhidhāvanti śiśavo daṇḍapāṇayaḥuparundhanti kṛtvā ca nagarāṇi yuyutsavaḥ

पद्मोत्पलानि वृक्षेषु जायन्ते कुमुदानि चविष्वग्वाताश्च वान्त्युग्रा रजो न व्युपशाम्यति

padmotpalāni vṛkṣeṣu jāyante kumudāni caviṣvagvātāśca vāntyugrā rajo na vyupaśāmyati

अभीक्ष्णं कम्पते भूमिरर्कं राहुस्तथाग्रसत्श्वेतो ग्रहस्तथा चित्रां समतिक्रम्य तिष्ठति

abhīkṣṇaṃ kampate bhūmirarkaṃ rāhustathāgrasatśveto grahastathā citrāṃ samatikramya tiṣṭhati

अभावं हि विशेषेण कुरूणां प्रतिपश्यतिधूमकेतुर्महाघोरः पुष्यमाक्रम्य तिष्ठति

abhāvaṃ hi viśeṣeṇa kurūṇāṃ pratipaśyatidhūmaketurmahāghoraḥ puṣyamākramya tiṣṭhati

सेनयोरशिवं घोरं करिष्यति महाग्रहःमघास्वङ्गारको वक्रः श्रवणे च बृहस्पतिः

senayoraśivaṃ ghoraṃ kariṣyati mahāgrahaḥmaghāsvaṅgārako vakraḥ śravaṇe ca bṛhaspatiḥ

भाग्यं नक्षत्रमाक्रम्य सूर्यपुत्रेण पीड्यतेशुक्रः प्रोष्ठपदे पूर्वे समारुह्य विशां पतेउत्तरे तु परिक्रम्य सहितः प्रत्युदीक्षते

bhāgyaṃ nakṣatramākramya sūryaputreṇa pīḍyateśukraḥ proṣṭhapade pūrve samāruhya viśāṃ pateuttare tu parikramya sahitaḥ pratyudīkṣate

श्यामो ग्रहः प्रज्वलितः सधूमः सहपावकःऐन्द्रं तेजस्वि नक्षत्रं ज्येष्ठामाक्रम्य तिष्ठति

śyāmo grahaḥ prajvalitaḥ sadhūmaḥ sahapāvakaḥaindraṃ tejasvi nakṣatraṃ jyeṣṭhāmākramya tiṣṭhati

ध्रुवः प्रज्वलितो घोरमपसव्यं प्रवर्ततेचित्रास्वात्यन्तरे चैव धिष्ठितः परुषो ग्रहः

dhruvaḥ prajvalito ghoramapasavyaṃ pravartatecitrāsvātyantare caiva dhiṣṭhitaḥ paruṣo grahaḥ

वक्रानुवक्रं कृत्वा च श्रवणे पावकप्रभःब्रह्मराशिं समावृत्य लोहिताङ्गो व्यवस्थितः

vakrānuvakraṃ kṛtvā ca śravaṇe pāvakaprabhaḥbrahmarāśiṃ samāvṛtya lohitāṅgo vyavasthitaḥ

सर्वसस्यप्रतिच्छन्ना पृथिवी फलमालिनीपञ्चशीर्षा यवाश्चैव शतशीर्षाश्च शालयः

sarvasasyapraticchannā pṛthivī phalamālinīpañcaśīrṣā yavāścaiva śataśīrṣāśca śālayaḥ

प्रधानाः सर्वलोकस्य यास्वायत्तमिदं जगत्ता गावः प्रस्नुता वत्सैः शोणितं प्रक्षरन्त्युत

pradhānāḥ sarvalokasya yāsvāyattamidaṃ jagattā gāvaḥ prasnutā vatsaiḥ śoṇitaṃ prakṣarantyuta

निश्चेरुरपिधानेभ्यः खड्गाः प्रज्वलिता भृशम्व्यक्तं पश्यन्ति शस्त्राणि संग्रामं समुपस्थितम्

niścerurapidhānebhyaḥ khaḍgāḥ prajvalitā bhṛśamvyaktaṃ paśyanti śastrāṇi saṃgrāmaṃ samupasthitam

अग्निवर्णा यथा भासः शस्त्राणामुदकस्य चकवचानां ध्वजानां च भविष्यति महान्क्षयः

agnivarṇā yathā bhāsaḥ śastrāṇāmudakasya cakavacānāṃ dhvajānāṃ ca bhaviṣyati mahānkṣayaḥ

दिक्षु प्रज्वलितास्याश्च व्याहरन्ति मृगद्विजाःअत्याहितं दर्शयन्तो वेदयन्ति महद्भयम्

dikṣu prajvalitāsyāśca vyāharanti mṛgadvijāḥatyāhitaṃ darśayanto vedayanti mahadbhayam

एकपक्षाक्षिचरणः शकुनिः खचरो निशिरौद्रं वदति संरब्धः शोणितं छर्दयन्मुहुः

ekapakṣākṣicaraṇaḥ śakuniḥ khacaro niśiraudraṃ vadati saṃrabdhaḥ śoṇitaṃ chardayanmuhuḥ

ग्रहौ ताम्रारुणशिखौ प्रज्वलन्ताविव स्थितौसप्तर्षीणामुदाराणां समवच्छाद्य वै प्रभाम्

grahau tāmrāruṇaśikhau prajvalantāviva sthitausaptarṣīṇāmudārāṇāṃ samavacchādya vai prabhām

संवत्सरस्थायिनौ च ग्रहौ प्रज्वलितावुभौविशाखयोः समीपस्थौ बृहस्पतिशनैश्चरौ

saṃvatsarasthāyinau ca grahau prajvalitāvubhauviśākhayoḥ samīpasthau bṛhaspatiśanaiścarau

कृत्तिकासु ग्रहस्तीव्रो नक्षत्रे प्रथमे ज्वलन्वपूंष्यपहरन्भासा धूमकेतुरिव स्थितः

kṛttikāsu grahastīvro nakṣatre prathame jvalanvapūṃṣyapaharanbhāsā dhūmaketuriva sthitaḥ

त्रिषु पूर्वेषु सर्वेषु नक्षत्रेषु विशां पतेबुधः संपततेऽभीक्ष्णं जनयन्सुमहद्भयम्

triṣu pūrveṣu sarveṣu nakṣatreṣu viśāṃ patebudhaḥ saṃpatate'bhīkṣṇaṃ janayansumahadbhayam

चतुर्दशीं पञ्चदशीं भूतपूर्वां च षोडशीम्इमां तु नाभिजानामि अमावास्यां त्रयोदशीम्

caturdaśīṃ pañcadaśīṃ bhūtapūrvāṃ ca ṣoḍaśīmimāṃ tu nābhijānāmi amāvāsyāṃ trayodaśīm

चन्द्रसूर्यावुभौ ग्रस्तावेकमासे त्रयोदशीम्अपर्वणि ग्रहावेतौ प्रजाः संक्षपयिष्यतः

candrasūryāvubhau grastāvekamāse trayodaśīmaparvaṇi grahāvetau prajāḥ saṃkṣapayiṣyataḥ

रजोवृता दिशः सर्वाः पांसुवर्षैः समन्ततःउत्पातमेघा रौद्राश्च रात्रौ वर्षन्ति शोणितम्

rajovṛtā diśaḥ sarvāḥ pāṃsuvarṣaiḥ samantataḥutpātameghā raudrāśca rātrau varṣanti śoṇitam

मांसवर्षं पुनस्तीव्रमासीत्कृष्णचतुर्दशीम्अर्धरात्रे महाघोरमतृप्यंस्तत्र राक्षसाः

māṃsavarṣaṃ punastīvramāsītkṛṣṇacaturdaśīmardharātre mahāghoramatṛpyaṃstatra rākṣasāḥ

प्रतिस्रोतोऽवहन्नद्यः सरितः शोणितोदकाःफेनायमानाः कूपाश्च नर्दन्ति वृषभा इवपतन्त्युल्काः सनिर्घाताः शुष्काशनिविमिश्रिताः

pratisroto'vahannadyaḥ saritaḥ śoṇitodakāḥphenāyamānāḥ kūpāśca nardanti vṛṣabhā ivapatantyulkāḥ sanirghātāḥ śuṣkāśanivimiśritāḥ

अद्य चैव निशां व्युष्टामुदये भानुराहतःज्वलन्तीभिर्महोल्काभिश्चतुर्भिः सर्वतोदिशम्

adya caiva niśāṃ vyuṣṭāmudaye bhānurāhataḥjvalantībhirmaholkābhiścaturbhiḥ sarvatodiśam

आदित्यमुपतिष्ठद्भिस्तत्र चोक्तं महर्षिभिःभूमिपालसहस्राणां भूमिः पास्यति शोणितम्

ādityamupatiṣṭhadbhistatra coktaṃ maharṣibhiḥbhūmipālasahasrāṇāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam

कैलासमन्दराभ्यां तु तथा हिमवतो गिरेःसहस्रशो महाशब्दं शिखराणि पतन्ति च

kailāsamandarābhyāṃ tu tathā himavato gireḥsahasraśo mahāśabdaṃ śikharāṇi patanti ca

महाभूता भूमिकम्पे चतुरः सागरान्पृथक्वेलामुद्वर्तयन्ति स्म क्षोभयन्तः पुनः पुनः

mahābhūtā bhūmikampe caturaḥ sāgarānpṛthakvelāmudvartayanti sma kṣobhayantaḥ punaḥ punaḥ

वृक्षानुन्मथ्य वान्त्युग्रा वाताः शर्करकर्षिणःपतन्ति चैत्यवृक्षाश्च ग्रामेषु नगरेषु च

vṛkṣānunmathya vāntyugrā vātāḥ śarkarakarṣiṇaḥpatanti caityavṛkṣāśca grāmeṣu nagareṣu ca

पीतलोहितनीलश्च ज्वलत्यग्निर्हुतो द्विजैःवामार्चिः शावगन्धी च धूमप्रायः खरस्वनःस्पर्शा गन्धा रसाश्चैव विपरीता महीपते

pītalohitanīlaśca jvalatyagnirhuto dvijaiḥvāmārciḥ śāvagandhī ca dhūmaprāyaḥ kharasvanaḥsparśā gandhā rasāścaiva viparītā mahīpate

धूमायन्ते ध्वजा राज्ञां कम्पमाना मुहुर्मुहुःमुञ्चन्त्यङ्गारवर्षाणि भेर्योऽथ पटहास्तथा

dhūmāyante dhvajā rājñāṃ kampamānā muhurmuhuḥmuñcantyaṅgāravarṣāṇi bheryo'tha paṭahāstathā

प्रासादशिखराग्रेषु पुरद्वारेषु चैव हिगृध्राः परिपतन्त्युग्रा वामं मण्डलमाश्रिताः

prāsādaśikharāgreṣu puradvāreṣu caiva higṛdhrāḥ paripatantyugrā vāmaṃ maṇḍalamāśritāḥ

पक्वापक्वेति सुभृशं वावाश्यन्ते वयांसि चनिलीयन्ते ध्वजाग्रेषु क्षयाय पृथिवीक्षिताम्

pakvāpakveti subhṛśaṃ vāvāśyante vayāṃsi canilīyante dhvajāgreṣu kṣayāya pṛthivīkṣitām

ध्यायन्तः प्रकिरन्तश्च वालान्वेपथुसंयुताःरुदन्ति दीनास्तुरगा मातङ्गाश्च सहस्रशः

dhyāyantaḥ prakirantaśca vālānvepathusaṃyutāḥrudanti dīnāsturagā mātaṅgāśca sahasraśaḥ

एतच्छ्रुत्वा भवानत्र प्राप्तकालं व्यवस्यताम्यथा लोकः समुच्छेदं नायं गच्छेत भारत

etacchrutvā bhavānatra prāptakālaṃ vyavasyatāmyathā lokaḥ samucchedaṃ nāyaṃ gaccheta bhārata

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

पितुर्वचो निशम्यैतद्धृतराष्ट्रोऽब्रवीदिदम्दिष्टमेतत्पुरा मन्ये भविष्यति न संशयः

piturvaco niśamyaitaddhṛtarāṣṭro'bravīdidamdiṣṭametatpurā manye bhaviṣyati na saṃśayaḥ

क्षत्रियाः क्षत्रधर्मेण वध्यन्ते यदि संयुगेवीरलोकं समासाद्य सुखं प्राप्स्यन्ति केवलम्

kṣatriyāḥ kṣatradharmeṇa vadhyante yadi saṃyugevīralokaṃ samāsādya sukhaṃ prāpsyanti kevalam

इह कीर्तिं परे लोके दीर्घकालं महत्सुखम्प्राप्स्यन्ति पुरुषव्याघ्राः प्राणांस्त्यक्त्वा महाहवे

iha kīrtiṃ pare loke dīrghakālaṃ mahatsukhamprāpsyanti puruṣavyāghrāḥ prāṇāṃstyaktvā mahāhave