Parva.Adhyaya 6.4

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्तो मुनिस्तत्त्वं कवीन्द्रो राजसत्तमपुत्रेण धृतराष्ट्रेण ध्यानमन्वगमत्परम्

evamukto munistattvaṃ kavīndro rājasattamaputreṇa dhṛtarāṣṭreṇa dhyānamanvagamatparam

पुनरेवाब्रवीद्वाक्यं कालवादी महातपाःअसंशयं पार्थिवेन्द्र कालः संक्षिपते जगत्

punarevābravīdvākyaṃ kālavādī mahātapāḥasaṃśayaṃ pārthivendra kālaḥ saṃkṣipate jagat

सृजते च पुनर्लोकान्नेह विद्यति शाश्वतम्ज्ञातीनां च कुरूणां च संबन्धिसुहृदां तथा

sṛjate ca punarlokānneha vidyati śāśvatamjñātīnāṃ ca kurūṇāṃ ca saṃbandhisuhṛdāṃ tathā

धर्म्यं देशय पन्थानं समर्थो ह्यसि वारणेक्षुद्रं ज्ञातिवधं प्राहुर्मा कुरुष्व ममाप्रियम्

dharmyaṃ deśaya panthānaṃ samartho hyasi vāraṇekṣudraṃ jñātivadhaṃ prāhurmā kuruṣva mamāpriyam

कालोऽयं पुत्ररूपेण तव जातो विशां पतेन वधः पूज्यते वेदे हितं नैतत्कथंचन

kālo'yaṃ putrarūpeṇa tava jāto viśāṃ patena vadhaḥ pūjyate vede hitaṃ naitatkathaṃcana

हन्यात्स एव यो हन्यात्कुलधर्मं स्वकां तनुम्कालेनोत्पथगन्तासि शक्ये सति यथापथि

hanyātsa eva yo hanyātkuladharmaṃ svakāṃ tanumkālenotpathagantāsi śakye sati yathāpathi

कुलस्यास्य विनाशाय तथैव च महीक्षिताम्अनर्थो राज्यरूपेण त्यज्यतामसुखावहः

kulasyāsya vināśāya tathaiva ca mahīkṣitāmanartho rājyarūpeṇa tyajyatāmasukhāvahaḥ

लुप्तप्रज्ञः परेणासि धर्मं दर्शय वै सुतान्किं ते राज्येन दुर्धर्ष येन प्राप्तोऽसि किल्बिषम्

luptaprajñaḥ pareṇāsi dharmaṃ darśaya vai sutānkiṃ te rājyena durdharṣa yena prāpto'si kilbiṣam

यशो धर्मं च कीर्तिं च पालयन्स्वर्गमाप्स्यसिलभन्तां पाण्डवा राज्यं शमं गच्छन्तु कौरवाः

yaśo dharmaṃ ca kīrtiṃ ca pālayansvargamāpsyasilabhantāṃ pāṇḍavā rājyaṃ śamaṃ gacchantu kauravāḥ

एवं ब्रुवति विप्रेन्द्रे धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतःआक्षिप्य वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्पथेनाप्ययात्पुनः

evaṃ bruvati viprendre dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥākṣipya vākyaṃ vākyajño vākpathenāpyayātpunaḥ

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

यथा भवान्वेद तथास्मि वेत्ता; भावाभावौ विदितौ मे यथावत्स्वार्थे हि संमुह्यति तात लोको; मां चापि लोकात्मकमेव विद्धि

yathā bhavānveda tathāsmi vettā; bhāvābhāvau viditau me yathāvatsvārthe hi saṃmuhyati tāta loko; māṃ cāpi lokātmakameva viddhi

प्रसादये त्वामतुलप्रभावं; त्वं नो गतिर्दर्शयिता च धीरःन चापि ते वशगा मे महर्षे; न कल्मषं कर्तुमिहार्हसे माम्

prasādaye tvāmatulaprabhāvaṃ; tvaṃ no gatirdarśayitā ca dhīraḥna cāpi te vaśagā me maharṣe; na kalmaṣaṃ kartumihārhase mām

त्वं हि धर्मः पवित्रं च यशः कीर्तिर्धृतिः स्मृतिःकुरूणां पाण्डवानां च मान्यश्चासि पितामहः

tvaṃ hi dharmaḥ pavitraṃ ca yaśaḥ kīrtirdhṛtiḥ smṛtiḥkurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca mānyaścāsi pitāmahaḥ

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

वैचित्रवीर्य नृपते यत्ते मनसि वर्ततेअभिधत्स्व यथाकामं छेत्तास्मि तव संशयम्

vaicitravīrya nṛpate yatte manasi vartateabhidhatsva yathākāmaṃ chettāsmi tava saṃśayam

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

यानि लिङ्गानि संग्रामे भवन्ति विजयिष्यताम्तानि सर्वाणि भगवञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

yāni liṅgāni saṃgrāme bhavanti vijayiṣyatāmtāni sarvāṇi bhagavañśrotumicchāmi tattvataḥ

व्यास उवाच · vyāsa uvāca

प्रसन्नभाः पावक ऊर्ध्वरश्मिः; प्रदक्षिणावर्तशिखो विधूमःपुण्या गन्धाश्चाहुतीनां प्रवान्ति; जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः

prasannabhāḥ pāvaka ūrdhvaraśmiḥ; pradakṣiṇāvartaśikho vidhūmaḥpuṇyā gandhāścāhutīnāṃ pravānti; jayasyaitadbhāvino rūpamāhuḥ

गम्भीरघोषाश्च महास्वनाश्च; शङ्खा मृदङ्गाश्च नदन्ति यत्रविशुद्धरश्मिस्तपनः शशी च; जयस्यैतद्भाविनो रूपमाहुः

gambhīraghoṣāśca mahāsvanāśca; śaṅkhā mṛdaṅgāśca nadanti yatraviśuddharaśmistapanaḥ śaśī ca; jayasyaitadbhāvino rūpamāhuḥ

इष्टा वाचः पृष्ठतो वायसानां; संप्रस्थितानां च गमिष्यतां चये पृष्ठतस्ते त्वरयन्ति राज;न्ये त्वग्रतस्ते प्रतिषेधयन्ति

iṣṭā vācaḥ pṛṣṭhato vāyasānāṃ; saṃprasthitānāṃ ca gamiṣyatāṃ caye pṛṣṭhataste tvarayanti rāja;nye tvagrataste pratiṣedhayanti

कल्याणवाचः शकुना राजहंसाः; शुकाः क्रौञ्चाः शतपत्राश्च यत्रप्रदक्षिणाश्चैव भवन्ति संख्ये; ध्रुवं जयं तत्र वदन्ति विप्राः

kalyāṇavācaḥ śakunā rājahaṃsāḥ; śukāḥ krauñcāḥ śatapatrāśca yatrapradakṣiṇāścaiva bhavanti saṃkhye; dhruvaṃ jayaṃ tatra vadanti viprāḥ

अलंकारैः कवचैः केतुभिश्च; मुखप्रसादैर्हेमवर्णैश्च नॄणाम्भ्राजिष्मती दुष्प्रतिप्रेक्षणीया; येषां चमूस्ते विजयन्ति शत्रून्

alaṃkāraiḥ kavacaiḥ ketubhiśca; mukhaprasādairhemavarṇaiśca nṝṇāmbhrājiṣmatī duṣpratiprekṣaṇīyā; yeṣāṃ camūste vijayanti śatrūn

हृष्टा वाचस्तथा सत्त्वं योधानां यत्र भारतन म्लायन्ते स्रजश्चैव ते तरन्ति रणे रिपून्

hṛṣṭā vācastathā sattvaṃ yodhānāṃ yatra bhāratana mlāyante srajaścaiva te taranti raṇe ripūn

इष्टो वातः प्रविष्टस्य दक्षिणा प्रविविक्षतःपश्चात्संसाधयत्यर्थं पुरस्तात्प्रतिषेधते

iṣṭo vātaḥ praviṣṭasya dakṣiṇā pravivikṣataḥpaścātsaṃsādhayatyarthaṃ purastātpratiṣedhate

शब्दरूपरसस्पर्शगन्धाश्चाविष्कृताः शुभाःसदा योधाश्च हृष्टाश्च येषां तेषां ध्रुवं जयः

śabdarūparasasparśagandhāścāviṣkṛtāḥ śubhāḥsadā yodhāśca hṛṣṭāśca yeṣāṃ teṣāṃ dhruvaṃ jayaḥ

अन्वेव वायवो वान्ति तथाभ्राणि वयांसि चअनुप्लवन्ते मेघाश्च तथैवेन्द्रधनूंषि च

anveva vāyavo vānti tathābhrāṇi vayāṃsi caanuplavante meghāśca tathaivendradhanūṃṣi ca

एतानि जयमानानां लक्षणानि विशां पतेभवन्ति विपरीतानि मुमूर्षूणां जनाधिप

etāni jayamānānāṃ lakṣaṇāni viśāṃ patebhavanti viparītāni mumūrṣūṇāṃ janādhipa

अल्पायां वा महत्यां वा सेनायामिति निश्चितम्हर्षो योधगणस्यैकं जयलक्षणमुच्यते

alpāyāṃ vā mahatyāṃ vā senāyāmiti niścitamharṣo yodhagaṇasyaikaṃ jayalakṣaṇamucyate

एको दीर्णो दारयति सेनां सुमहतीमपितं दीर्णमनुदीर्यन्ते योधाः शूरतमा अपि

eko dīrṇo dārayati senāṃ sumahatīmapitaṃ dīrṇamanudīryante yodhāḥ śūratamā api

दुर्निवारतमा चैव प्रभग्ना महती चमूःअपामिव महावेगस्त्रस्ता मृगगणा इव

durnivāratamā caiva prabhagnā mahatī camūḥapāmiva mahāvegastrastā mṛgagaṇā iva

नैव शक्या समाधातुं संनिपाते महाचमूःदीर्णा इत्येव दीर्यन्ते योधाः शूरतमा अपिभीतान्भग्नांश्च संप्रेक्ष्य भयं भूयो विवर्धते

naiva śakyā samādhātuṃ saṃnipāte mahācamūḥdīrṇā ityeva dīryante yodhāḥ śūratamā apibhītānbhagnāṃśca saṃprekṣya bhayaṃ bhūyo vivardhate

प्रभग्ना सहसा राजन्दिशो विभ्रामिता परैःनैव स्थापयितुं शक्या शूरैरपि महाचमूः

prabhagnā sahasā rājandiśo vibhrāmitā paraiḥnaiva sthāpayituṃ śakyā śūrairapi mahācamūḥ

संभृत्य महतीं सेनां चतुरङ्गां महीपतिःउपायपूर्वं मेधावी यतेत सततोत्थितः

saṃbhṛtya mahatīṃ senāṃ caturaṅgāṃ mahīpatiḥupāyapūrvaṃ medhāvī yateta satatotthitaḥ

उपायविजयं श्रेष्ठमाहुर्भेदेन मध्यमम्जघन्य एष विजयो यो युद्धेन विशां पतेमहादोषः संनिपातस्ततो व्यङ्गः स उच्यते

upāyavijayaṃ śreṣṭhamāhurbhedena madhyamamjaghanya eṣa vijayo yo yuddhena viśāṃ patemahādoṣaḥ saṃnipātastato vyaṅgaḥ sa ucyate

परस्परज्ञाः संहृष्टा व्यवधूताः सुनिश्चिताःपञ्चाशदपि ये शूरा मथ्नन्ति महतीं चमूम्अथ वा पञ्च षट्सप्त विजयन्त्यनिवर्तिनः

parasparajñāḥ saṃhṛṣṭā vyavadhūtāḥ suniścitāḥpañcāśadapi ye śūrā mathnanti mahatīṃ camūmatha vā pañca ṣaṭsapta vijayantyanivartinaḥ

न वैनतेयो गरुडः प्रशंसति महाजनम्दृष्ट्वा सुपर्णोपचितिं महतीमपि भारत

na vainateyo garuḍaḥ praśaṃsati mahājanamdṛṣṭvā suparṇopacitiṃ mahatīmapi bhārata

न बाहुल्येन सेनाया जयो भवति भारतअध्रुवो हि जयो नाम दैवं चात्र परायणम्जयन्तो ह्यपि संग्रामे क्षयवन्तो भवन्त्युत

na bāhulyena senāyā jayo bhavati bhārataadhruvo hi jayo nāma daivaṃ cātra parāyaṇamjayanto hyapi saṃgrāme kṣayavanto bhavantyuta