Parva.Adhyaya 6.30

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तमअधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते

kiṃ tadbrahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottamaadhibhūtaṃ ca kiṃ proktamadhidaivaṃ kimucyate

अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदनप्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः

adhiyajñaḥ kathaṃ ko'tra dehe'sminmadhusūdanaprayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo'si niyatātmabhiḥ

श्रीभगवानुवाचअक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यतेभूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः

śrībhagavānuvācaakṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo'dhyātmamucyatebhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ

अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम्अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर

adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatamadhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara

अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम्यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः

antakāle ca māmeva smaranmuktvā kalevaramyaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ

यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम्तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः

yaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaramtaṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ

तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य चमय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयः

tasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya camayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayaḥ

अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिनापरमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन्

abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāmināparamaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānucintayan

कविं पुराणमनुशासितार;मणोरणीयांसमनुस्मरेद्यःसर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप;मादित्यवर्णं तमसः परस्तात्

kaviṃ purāṇamanuśāsitāra;maṇoraṇīyāṃsamanusmaredyaḥsarvasya dhātāramacintyarūpa;mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt

प्रयाणकाले मनसाचलेन; भक्त्या युक्तो योगबलेन चैवभ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्य;क्स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम्

prayāṇakāle manasācalena; bhaktyā yukto yogabalena caivabhruvormadhye prāṇamāveśya samya;ksa taṃ paraṃ puruṣamupaiti divyam

यदक्षरं वेदविदो वदन्ति; विशन्ति यद्यतयो वीतरागाःयदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति; तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये

yadakṣaraṃ vedavido vadanti; viśanti yadyatayo vītarāgāḥyadicchanto brahmacaryaṃ caranti; tatte padaṃ saṃgraheṇa pravakṣye

सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य चमूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम्

sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya camūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन्यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम्

omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaranyaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim

अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशःतस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः

ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥtasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ

मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम्नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः

māmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatamnāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ

आ ब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुनमामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते

ā brahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino'rjunamāmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate

सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुःरात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः

sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaṇo viduḥrātriṃ yugasahasrāntāṃ te'horātravido janāḥ

अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमेरात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके

avyaktādvyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgamerātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasaṃjñake

भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयतेरात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे

bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyaterātryāgame'vaśaḥ pārtha prabhavatyaharāgame

परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनःयः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति

parastasmāttu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktātsanātanaḥyaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati

अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम्यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम

avyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatimyaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama

पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्ययायस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम्

puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayāyasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam

यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनःप्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ

yatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥprayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha

अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम्तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः

agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇamtatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ

धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम्तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते

dhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanamtatra cāndramasaṃ jyotiryogī prāpya nivartate

शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मतेएकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः

śuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mateekayā yātyanāvṛttimanyayāvartate punaḥ

नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चनतस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन

naite sṛtī pārtha jānanyogī muhyati kaścanatasmātsarveṣu kāleṣu yogayukto bhavārjuna

वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव; दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम्अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा; योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम्

vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva; dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭamatyeti tatsarvamidaṃ viditvā; yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam