Parva.Adhyaya 6.32

श्रीभगवानुवाचभूय एव महाबाहो शृणु मे परमं वचःयत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया

śrībhagavānuvācabhūya eva mahābāho śṛṇu me paramaṃ vacaḥyatte'haṃ prīyamāṇāya vakṣyāmi hitakāmyayā

न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयःअहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः

na me viduḥ suragaṇāḥ prabhavaṃ na maharṣayaḥahamādirhi devānāṃ maharṣīṇāṃ ca sarvaśaḥ

यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम्असंमूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते

yo māmajamanādiṃ ca vetti lokamaheśvaramasaṃmūḍhaḥ sa martyeṣu sarvapāpaiḥ pramucyate

बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमःसुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च

buddhirjñānamasaṃmohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥsukhaṃ duḥkhaṃ bhavo'bhāvo bhayaṃ cābhayameva ca

अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशःभवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः

ahiṃsā samatā tuṣṭistapo dānaṃ yaśo'yaśaḥbhavanti bhāvā bhūtānāṃ matta eva pṛthagvidhāḥ

महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथामद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः

maharṣayaḥ sapta pūrve catvāro manavastathāmadbhāvā mānasā jātā yeṣāṃ loka imāḥ prajāḥ

एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतःसोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः

etāṃ vibhūtiṃ yogaṃ ca mama yo vetti tattvataḥso'vikampena yogena yujyate nātra saṃśayaḥ

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्ततेइति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः

ahaṃ sarvasya prabhavo mattaḥ sarvaṃ pravartateiti matvā bhajante māṃ budhā bhāvasamanvitāḥ

मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम्कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च

maccittā madgataprāṇā bodhayantaḥ parasparamkathayantaśca māṃ nityaṃ tuṣyanti ca ramanti ca

तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम्ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते

teṣāṃ satatayuktānāṃ bhajatāṃ prītipūrvakamdadāmi buddhiyogaṃ taṃ yena māmupayānti te

तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमःनाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता

teṣāmevānukampārthamahamajñānajaṃ tamaḥnāśayāmyātmabhāvastho jñānadīpena bhāsvatā

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान्पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम्

paraṃ brahma paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ bhavānpuruṣaṃ śāśvataṃ divyamādidevamajaṃ vibhum

आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथाअसितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे

āhustvāmṛṣayaḥ sarve devarṣirnāradastathāasito devalo vyāsaḥ svayaṃ caiva bravīṣi me

सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशवन हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः

sarvametadṛtaṃ manye yanmāṃ vadasi keśavana hi te bhagavanvyaktiṃ vidurdevā na dānavāḥ

स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तमभूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते

svayamevātmanātmānaṃ vettha tvaṃ puruṣottamabhūtabhāvana bhūteśa devadeva jagatpate

वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयःयाभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि

vaktumarhasyaśeṣeṇa divyā hyātmavibhūtayaḥyābhirvibhūtibhirlokānimāṃstvaṃ vyāpya tiṣṭhasi

कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन्केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया

kathaṃ vidyāmahaṃ yogiṃstvāṃ sadā paricintayankeṣu keṣu ca bhāveṣu cintyo'si bhagavanmayā

विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दनभूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम्

vistareṇātmano yogaṃ vibhūtiṃ ca janārdanabhūyaḥ kathaya tṛptirhi śṛṇvato nāsti me'mṛtam

श्रीभगवानुवाचहन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयःप्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे

śrībhagavānuvācahanta te kathayiṣyāmi divyā hyātmavibhūtayaḥprādhānyataḥ kuruśreṣṭha nāstyanto vistarasya me

अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितःअहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च

ahamātmā guḍākeśa sarvabhūtāśayasthitaḥahamādiśca madhyaṃ ca bhūtānāmanta eva ca

आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान्मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी

ādityānāmahaṃ viṣṇurjyotiṣāṃ raviraṃśumānmarīcirmarutāmasmi nakṣatrāṇāmahaṃ śaśī

वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवःइन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना

vedānāṃ sāmavedo'smi devānāmasmi vāsavaḥindriyāṇāṃ manaścāsmi bhūtānāmasmi cetanā

रुद्राणां शंकरश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम्वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम्

rudrāṇāṃ śaṃkaraścāsmi vitteśo yakṣarakṣasāmvasūnāṃ pāvakaścāsmi meruḥ śikhariṇāmaham

पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम्सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः

purodhasāṃ ca mukhyaṃ māṃ viddhi pārtha bṛhaspatimsenānīnāmahaṃ skandaḥ sarasāmasmi sāgaraḥ

महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम्यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः

maharṣīṇāṃ bhṛgurahaṃ girāmasmyekamakṣaramyajñānāṃ japayajño'smi sthāvarāṇāṃ himālayaḥ

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदःगन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः

aśvatthaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ devarṣīṇāṃ ca nāradaḥgandharvāṇāṃ citrarathaḥ siddhānāṃ kapilo muniḥ

उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम्ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम्

uccaiḥśravasamaśvānāṃ viddhi māmamṛtodbhavamairāvataṃ gajendrāṇāṃ narāṇāṃ ca narādhipam

आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक्प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः

āyudhānāmahaṃ vajraṃ dhenūnāmasmi kāmadhukprajanaścāsmi kandarpaḥ sarpāṇāmasmi vāsukiḥ

अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम्पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम्

anantaścāsmi nāgānāṃ varuṇo yādasāmahampitṝṇāmaryamā cāsmi yamaḥ saṃyamatāmaham

प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम्मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम्

prahlādaścāsmi daityānāṃ kālaḥ kalayatāmahammṛgāṇāṃ ca mṛgendro'haṃ vainateyaśca pakṣiṇām

पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम्झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी

pavanaḥ pavatāmasmi rāmaḥ śastrabhṛtāmahamjhaṣāṇāṃ makaraścāsmi srotasāmasmi jāhnavī

सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुनअध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम्

sargāṇāmādirantaśca madhyaṃ caivāhamarjunaadhyātmavidyā vidyānāṃ vādaḥ pravadatāmaham

अक्षराणामकारोऽस्मि द्वंद्वः सामासिकस्य चअहमेवाक्षयः कालो धाताहं विश्वतोमुखः

akṣarāṇāmakāro'smi dvaṃdvaḥ sāmāsikasya caahamevākṣayaḥ kālo dhātāhaṃ viśvatomukhaḥ

मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम्कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा

mṛtyuḥ sarvaharaścāhamudbhavaśca bhaviṣyatāmkīrtiḥ śrīrvākca nārīṇāṃ smṛtirmedhā dhṛtiḥ kṣamā

बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम्मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः

bṛhatsāma tathā sāmnāṃ gāyatrī chandasāmahammāsānāṃ mārgaśīrṣo'hamṛtūnāṃ kusumākaraḥ

द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम्जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम्

dyūtaṃ chalayatāmasmi tejastejasvināmahamjayo'smi vyavasāyo'smi sattvaṃ sattvavatāmaham

वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनंजयःमुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः

vṛṣṇīnāṃ vāsudevo'smi pāṇḍavānāṃ dhanaṃjayaḥmunīnāmapyahaṃ vyāsaḥ kavīnāmuśanā kaviḥ

दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम्मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम्

daṇḍo damayatāmasmi nītirasmi jigīṣatāmmaunaṃ caivāsmi guhyānāṃ jñānaṃ jñānavatāmaham

यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुनन तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम्

yaccāpi sarvabhūtānāṃ bījaṃ tadahamarjunana tadasti vinā yatsyānmayā bhūtaṃ carācaram

नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परंतपएष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया

nānto'sti mama divyānāṃ vibhūtīnāṃ paraṃtapaeṣa tūddeśataḥ prokto vibhūtervistaro mayā

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वातत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंशसंभवम्

yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vātattadevāvagaccha tvaṃ mama tejoṃśasaṃbhavam

अथ वा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुनविष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत्

atha vā bahunaitena kiṃ jñātena tavārjunaviṣṭabhyāhamidaṃ kṛtsnamekāṃśena sthito jagat