Parva.Adhyaya 6.33

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम्यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम

madanugrahāya paramaṃ guhyamadhyātmasaṃjñitamyattvayoktaṃ vacastena moho'yaṃ vigato mama

भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मयात्वत्तः कमलपत्राक्ष माहात्म्यमपि चाव्ययम्

bhavāpyayau hi bhūtānāṃ śrutau vistaraśo mayātvattaḥ kamalapatrākṣa māhātmyamapi cāvyayam

एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वरद्रष्टुमिच्छामि ते रूपमैश्वरं पुरुषोत्तम

evametadyathāttha tvamātmānaṃ parameśvaradraṣṭumicchāmi te rūpamaiśvaraṃ puruṣottama

मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभोयोगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम्

manyase yadi tacchakyaṃ mayā draṣṭumiti prabhoyogeśvara tato me tvaṃ darśayātmānamavyayam

श्रीभगवानुवाचपश्य मे पार्थ रूपाणि शतशोऽथ सहस्रशःनानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च

śrībhagavānuvācapaśya me pārtha rūpāṇi śataśo'tha sahasraśaḥnānāvidhāni divyāni nānāvarṇākṛtīni ca

पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथाबहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत

paśyādityānvasūnrudrānaśvinau marutastathābahūnyadṛṣṭapūrvāṇi paśyāścaryāṇi bhārata

इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम्मम देहे गुडाकेश यच्चान्यद्द्रष्टुमिच्छसि

ihaikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ paśyādya sacarācarammama dehe guḍākeśa yaccānyaddraṣṭumicchasi

न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषादिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे योगमैश्वरम्

na tu māṃ śakyase draṣṭumanenaiva svacakṣuṣādivyaṃ dadāmi te cakṣuḥ paśya me yogamaiśvaram

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवमुक्त्वा ततो राजन्महायोगेश्वरो हरिःदर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम्

evamuktvā tato rājanmahāyogeśvaro hariḥdarśayāmāsa pārthāya paramaṃ rūpamaiśvaram

अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम्अनेकदिव्याभरणं दिव्यानेकोद्यतायुधम्

anekavaktranayanamanekādbhutadarśanamanekadivyābharaṇaṃ divyānekodyatāyudham

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम्सर्वाश्चर्यमयं देवमनन्तं विश्वतोमुखम्

divyamālyāmbaradharaṃ divyagandhānulepanamsarvāścaryamayaṃ devamanantaṃ viśvatomukham

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थितायदि भाः सदृशी सा स्याद्भासस्तस्य महात्मनः

divi sūryasahasrasya bhavedyugapadutthitāyadi bhāḥ sadṛśī sā syādbhāsastasya mahātmanaḥ

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधाअपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाण्डवस्तदा

tatraikasthaṃ jagatkṛtsnaṃ pravibhaktamanekadhāapaśyaddevadevasya śarīre pāṇḍavastadā

ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनंजयःप्रणम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत

tataḥ sa vismayāviṣṭo hṛṣṭaromā dhanaṃjayaḥpraṇamya śirasā devaṃ kṛtāñjalirabhāṣata

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

पश्यामि देवांस्तव देव देहे; सर्वांस्तथा भूतविशेषसंघान्ब्रह्माणमीशं कमलासनस्थ;मृषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान्

paśyāmi devāṃstava deva dehe; sarvāṃstathā bhūtaviśeṣasaṃghānbrahmāṇamīśaṃ kamalāsanastha;mṛṣīṃśca sarvānuragāṃśca divyān

अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं; पश्यामि त्वा सर्वतोऽनन्तरूपम्नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं; पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप

anekabāhūdaravaktranetraṃ; paśyāmi tvā sarvato'nantarūpamnāntaṃ na madhyaṃ na punastavādiṃ; paśyāmi viśveśvara viśvarūpa

किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च; तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम्पश्यामि त्वां दुर्निरीक्ष्यं समन्ता;द्दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम्

kirīṭinaṃ gadinaṃ cakriṇaṃ ca; tejorāśiṃ sarvato dīptimantampaśyāmi tvāṃ durnirīkṣyaṃ samantā;ddīptānalārkadyutimaprameyam

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं; त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता; सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे

tvamakṣaraṃ paramaṃ veditavyaṃ; tvamasya viśvasya paraṃ nidhānamtvamavyayaḥ śāśvatadharmagoptā; sanātanastvaṃ puruṣo mato me

अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य;मनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम्पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं; स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम्

anādimadhyāntamanantavīrya;manantabāhuṃ śaśisūryanetrampaśyāmi tvāṃ dīptahutāśavaktraṃ; svatejasā viśvamidaṃ tapantam

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि; व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाःदृष्ट्वाद्भुतं रूपमिदं तवोग्रं; लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन्

dyāvāpṛthivyoridamantaraṃ hi; vyāptaṃ tvayaikena diśaśca sarvāḥdṛṣṭvādbhutaṃ rūpamidaṃ tavograṃ; lokatrayaṃ pravyathitaṃ mahātman

अमी हि त्वा सुरसंघा विशन्ति; केचिद्भीताः प्राञ्जलयो गृणन्तिस्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसंघाः; स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः

amī hi tvā surasaṃghā viśanti; kecidbhītāḥ prāñjalayo gṛṇantisvastītyuktvā maharṣisiddhasaṃghāḥ; stuvanti tvāṃ stutibhiḥ puṣkalābhiḥ

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या; विश्वेऽश्विनौ मरुतश्चोष्मपाश्चगन्धर्वयक्षासुरसिद्धसंघा; वीक्षन्ते त्वा विस्मिताश्चैव सर्वे

rudrādityā vasavo ye ca sādhyā; viśve'śvinau marutaścoṣmapāścagandharvayakṣāsurasiddhasaṃghā; vīkṣante tvā vismitāścaiva sarve

रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं; महाबाहो बहुबाहूरुपादम्बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं; दृष्ट्वा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम्

rūpaṃ mahatte bahuvaktranetraṃ; mahābāho bahubāhūrupādambahūdaraṃ bahudaṃṣṭrākarālaṃ; dṛṣṭvā lokāḥ pravyathitāstathāham

नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं; व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्दृष्ट्वा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा; धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो

nabhaḥspṛśaṃ dīptamanekavarṇaṃ; vyāttānanaṃ dīptaviśālanetramdṛṣṭvā hi tvāṃ pravyathitāntarātmā; dhṛtiṃ na vindāmi śamaṃ ca viṣṇo

दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि; दृष्ट्वैव कालानलसंनिभानिदिशो न जाने न लभे च शर्म; प्रसीद देवेश जगन्निवास

daṃṣṭrākarālāni ca te mukhāni; dṛṣṭvaiva kālānalasaṃnibhānidiśo na jāne na labhe ca śarma; prasīda deveśa jagannivāsa

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः; सर्वे सहैवावनिपालसंघैःभीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ; सहास्मदीयैरपि योधमुख्यैः

amī ca tvāṃ dhṛtarāṣṭrasya putrāḥ; sarve sahaivāvanipālasaṃghaiḥbhīṣmo droṇaḥ sūtaputrastathāsau; sahāsmadīyairapi yodhamukhyaiḥ

वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति; दंष्ट्राकरालानि भयानकानिकेचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु; संदृश्यन्ते चूर्णितैरुत्तमाङ्गैः

vaktrāṇi te tvaramāṇā viśanti; daṃṣṭrākarālāni bhayānakānikecidvilagnā daśanāntareṣu; saṃdṛśyante cūrṇitairuttamāṅgaiḥ

यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः; समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्तितथा तवामी नरलोकवीरा; विशन्ति वक्त्राण्यभिविज्वलन्ति

yathā nadīnāṃ bahavo'mbuvegāḥ; samudramevābhimukhā dravantitathā tavāmī naralokavīrā; viśanti vaktrāṇyabhivijvalanti

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतंगा; विशन्ति नाशाय समृद्धवेगाःतथैव नाशाय विशन्ति लोका;स्तवापि वक्त्राणि समृद्धवेगाः

yathā pradīptaṃ jvalanaṃ pataṃgā; viśanti nāśāya samṛddhavegāḥtathaiva nāśāya viśanti lokā;stavāpi vaktrāṇi samṛddhavegāḥ

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ता;ल्लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्भिःतेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं; भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो

lelihyase grasamānaḥ samantā;llokānsamagrānvadanairjvaladbhiḥtejobhirāpūrya jagatsamagraṃ; bhāsastavogrāḥ pratapanti viṣṇo

आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो; नमोऽस्तु ते देववर प्रसीदविज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं; न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम्

ākhyāhi me ko bhavānugrarūpo; namo'stu te devavara prasīdavijñātumicchāmi bhavantamādyaṃ; na hi prajānāmi tava pravṛttim

श्रीभगवानुवाचकालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो; लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तःऋतेऽपि त्वा न भविष्यन्ति सर्वे; येऽवस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः

śrībhagavānuvācakālo'smi lokakṣayakṛtpravṛddho; lokānsamāhartumiha pravṛttaḥṛte'pi tvā na bhaviṣyanti sarve; ye'vasthitāḥ pratyanīkeṣu yodhāḥ

तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व; जित्वा शत्रून्भुङ्क्ष्व राज्यं समृद्धम्मयैवैते निहताः पूर्वमेव; निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन्

tasmāttvamuttiṣṭha yaśo labhasva; jitvā śatrūnbhuṅkṣva rājyaṃ samṛddhammayaivaite nihatāḥ pūrvameva; nimittamātraṃ bhava savyasācin

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च; कर्णं तथान्यानपि योधवीरान्मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा; युध्यस्व जेतासि रणे सपत्नान्

droṇaṃ ca bhīṣmaṃ ca jayadrathaṃ ca; karṇaṃ tathānyānapi yodhavīrānmayā hatāṃstvaṃ jahi mā vyathiṣṭhā; yudhyasva jetāsi raṇe sapatnān

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य; कृताञ्जलिर्वेपमानः किरीटीनमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णं; सगद्गदं भीतभीतः प्रणम्य

etacchrutvā vacanaṃ keśavasya; kṛtāñjalirvepamānaḥ kirīṭīnamaskṛtvā bhūya evāha kṛṣṇaṃ; sagadgadaṃ bhītabhītaḥ praṇamya

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या; जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते चरक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति; सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसंघाः

sthāne hṛṣīkeśa tava prakīrtyā; jagatprahṛṣyatyanurajyate carakṣāṃsi bhītāni diśo dravanti; sarve namasyanti ca siddhasaṃghāḥ

कस्माच्च ते न नमेरन्महात्म;न्गरीयसे ब्रह्मणोऽप्यादिकर्त्रेअनन्त देवेश जगन्निवास; त्वमक्षरं सदसत्तत्परं यत्

kasmācca te na nameranmahātma;ngarīyase brahmaṇo'pyādikartreananta deveśa jagannivāsa; tvamakṣaraṃ sadasattatparaṃ yat

त्वमादिदेवः पुरुषः पुराण;स्त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम्वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम; त्वया ततं विश्वमनन्तरूप

tvamādidevaḥ puruṣaḥ purāṇa;stvamasya viśvasya paraṃ nidhānamvettāsi vedyaṃ ca paraṃ ca dhāma; tvayā tataṃ viśvamanantarūpa

वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः; प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्चनमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः; पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते

vāyuryamo'gnirvaruṇaḥ śaśāṅkaḥ; prajāpatistvaṃ prapitāmahaścanamo namaste'stu sahasrakṛtvaḥ; punaśca bhūyo'pi namo namaste

नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते; नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्वअनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं; सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः

namaḥ purastādatha pṛṣṭhataste; namo'stu te sarvata eva sarvaanantavīryāmitavikramastvaṃ; sarvaṃ samāpnoṣi tato'si sarvaḥ

सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं; हे कृष्ण हे यादव हे सखेतिअजानता महिमानं तवेदं; मया प्रमादात्प्रणयेन वापि

sakheti matvā prasabhaṃ yaduktaṃ; he kṛṣṇa he yādava he sakhetiajānatā mahimānaṃ tavedaṃ; mayā pramādātpraṇayena vāpi

यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि; विहारशय्यासनभोजनेषुएकोऽथ वाप्यच्युत तत्समक्षं; तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्

yaccāvahāsārthamasatkṛto'si; vihāraśayyāsanabhojaneṣueko'tha vāpyacyuta tatsamakṣaṃ; tatkṣāmaye tvāmahamaprameyam

पितासि लोकस्य चराचरस्य; त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान्न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो; लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव

pitāsi lokasya carācarasya; tvamasya pūjyaśca gururgarīyānna tvatsamo'styabhyadhikaḥ kuto'nyo; lokatraye'pyapratimaprabhāva

तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं; प्रसादये त्वामहमीशमीड्यम्पितेव पुत्रस्य सखेव सख्युः; प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम्

tasmātpraṇamya praṇidhāya kāyaṃ; prasādaye tvāmahamīśamīḍyampiteva putrasya sakheva sakhyuḥ; priyaḥ priyāyārhasi deva soḍhum

अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा; भयेन च प्रव्यथितं मनो मेतदेव मे दर्शय देव रूपं; प्रसीद देवेश जगन्निवास

adṛṣṭapūrvaṃ hṛṣito'smi dṛṣṭvā; bhayena ca pravyathitaṃ mano metadeva me darśaya deva rūpaṃ; prasīda deveśa jagannivāsa

किरीटिनं गदिनं चक्रहस्त;मिच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैवतेनैव रूपेण चतुर्भुजेन; सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते

kirīṭinaṃ gadinaṃ cakrahasta;micchāmi tvāṃ draṣṭumahaṃ tathaivatenaiva rūpeṇa caturbhujena; sahasrabāho bhava viśvamūrte

श्रीभगवानुवाचमया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं; रूपं परं दर्शितमात्मयोगात्तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं; यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम्

śrībhagavānuvācamayā prasannena tavārjunedaṃ; rūpaṃ paraṃ darśitamātmayogāttejomayaṃ viśvamanantamādyaṃ; yanme tvadanyena na dṛṣṭapūrvam

न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानै;र्न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैःएवंरूपः शक्य अहं नृलोके; द्रष्टुं त्वदन्येन कुरुप्रवीर

na vedayajñādhyayanairna dānai;rna ca kriyābhirna tapobhirugraiḥevaṃrūpaḥ śakya ahaṃ nṛloke; draṣṭuṃ tvadanyena kurupravīra

मा ते व्यथा मा च विमूढभावो; दृष्ट्वा रूपं घोरमीदृङ्ममेदम्व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं; तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य

mā te vyathā mā ca vimūḍhabhāvo; dṛṣṭvā rūpaṃ ghoramīdṛṅmamedamvyapetabhīḥ prītamanāḥ punastvaṃ; tadeva me rūpamidaṃ prapaśya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा; स्वकं रूपं दर्शयामास भूयःआश्वासयामास च भीतमेनं; भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा

ityarjunaṃ vāsudevastathoktvā; svakaṃ rūpaṃ darśayāmāsa bhūyaḥāśvāsayāmāsa ca bhītamenaṃ; bhūtvā punaḥ saumyavapurmahātmā

अर्जुन उवाच · arjuna uvāca

दृष्ट्वेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दनइदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः

dṛṣṭvedaṃ mānuṣaṃ rūpaṃ tava saumyaṃ janārdanaidānīmasmi saṃvṛttaḥ sacetāḥ prakṛtiṃ gataḥ

श्रीभगवानुवाचसुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्ममदेवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्क्षिणः

śrībhagavānuvācasudurdarśamidaṃ rūpaṃ dṛṣṭavānasi yanmamadevā apyasya rūpasya nityaṃ darśanakāṅkṣiṇaḥ

नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्ययाशक्य एवंविधो द्रष्टुं दृष्टवानसि मां यथा

nāhaṃ vedairna tapasā na dānena na cejyayāśakya evaṃvidho draṣṭuṃ dṛṣṭavānasi māṃ yathā

भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुनज्ञातुं द्रष्टुं च तत्त्वेन प्रवेष्टुं च परंतप

bhaktyā tvananyayā śakya ahamevaṃvidho'rjunajñātuṃ draṣṭuṃ ca tattvena praveṣṭuṃ ca paraṃtapa

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितःनिर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाण्डव

matkarmakṛnmatparamo madbhaktaḥ saṅgavarjitaḥnirvairaḥ sarvabhūteṣu yaḥ sa māmeti pāṇḍava