Parva.Adhyaya 7.112

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

भीमसेनस्य राधेयः श्रुत्वा ज्यातलनिस्वनम्नामृष्यत यथा मत्तो गजः प्रतिगजस्वनम्

bhīmasenasya rādheyaḥ śrutvā jyātalanisvanamnāmṛṣyata yathā matto gajaḥ pratigajasvanam

अपक्रम्य स भीमस्य मुहूर्तं शरगोचरात्तव चाधिरथिर्दृष्ट्वा स्यन्दनेभ्यश्च्युतान्सुतान्

apakramya sa bhīmasya muhūrtaṃ śaragocarāttava cādhirathirdṛṣṭvā syandanebhyaścyutānsutān

भीमसेनेन निहतान्विमना दुःखितोऽभवत्निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च पुनः पाण्डवमभ्ययात्

bhīmasenena nihatānvimanā duḥkhito'bhavatniḥśvasandīrghamuṣṇaṃ ca punaḥ pāṇḍavamabhyayāt

स ताम्रनयनः क्रोधाच्छ्वसन्निव महोरगःबभौ कर्णः शरानस्यन्रश्मिवानिव भास्करः

sa tāmranayanaḥ krodhācchvasanniva mahoragaḥbabhau karṇaḥ śarānasyanraśmivāniva bhāskaraḥ

रश्मिजालैरिवार्कस्य विततैर्भरतर्षभकर्णचापच्युतैर्बाणैः प्राच्छाद्यत वृकोदरः

raśmijālairivārkasya vitatairbharatarṣabhakarṇacāpacyutairbāṇaiḥ prācchādyata vṛkodaraḥ

कर्णचापच्युताश्चित्राः शरा बर्हिणवाससःविविशुः सर्वतः पार्थं वासायेवाण्डजा द्रुमम्

karṇacāpacyutāścitrāḥ śarā barhiṇavāsasaḥviviśuḥ sarvataḥ pārthaṃ vāsāyevāṇḍajā drumam

कर्णचापच्युता बाणाः संपतन्तस्ततस्ततःरुक्मपुङ्खा व्यराजन्त हंसाः श्रेणीकृता इव

karṇacāpacyutā bāṇāḥ saṃpatantastatastataḥrukmapuṅkhā vyarājanta haṃsāḥ śreṇīkṛtā iva

चापध्वजोपस्करेभ्यश्छत्रादीषामुखाद्युगात्प्रभवन्तो व्यदृश्यन्त राजन्नाधिरथेः शराः

cāpadhvajopaskarebhyaśchatrādīṣāmukhādyugātprabhavanto vyadṛśyanta rājannādhiratheḥ śarāḥ

खं पूरयन्महावेगान्खगमान्खगवाससःसुवर्णविकृतांश्चित्रान्मुमोचाधिरथिः शरान्

khaṃ pūrayanmahāvegānkhagamānkhagavāsasaḥsuvarṇavikṛtāṃścitrānmumocādhirathiḥ śarān

तमन्तकमिवायस्तमापतन्तं वृकोदरःत्यक्त्वा प्राणानभिक्रुध्य विव्याध नवभिः शरैः

tamantakamivāyastamāpatantaṃ vṛkodaraḥtyaktvā prāṇānabhikrudhya vivyādha navabhiḥ śaraiḥ

तस्य वेगमसंसह्यं दृष्ट्वा कर्णस्य पाण्डवःमहतश्च शरौघांस्तान्नैवाव्यथत वीर्यवान्

tasya vegamasaṃsahyaṃ dṛṣṭvā karṇasya pāṇḍavaḥmahataśca śaraughāṃstānnaivāvyathata vīryavān

ततो विधम्याधिरथेः शरजालानि पाण्डवःविव्याध कर्णं विंशत्या पुनरन्यैः शितैः शरैः

tato vidhamyādhiratheḥ śarajālāni pāṇḍavaḥvivyādha karṇaṃ viṃśatyā punaranyaiḥ śitaiḥ śaraiḥ

यथैव हि शरैः पार्थः सूतपुत्रेण छादितःतथैव कर्णं समरे छादयामास पाण्डवः

yathaiva hi śaraiḥ pārthaḥ sūtaputreṇa chāditaḥtathaiva karṇaṃ samare chādayāmāsa pāṇḍavaḥ

दृष्ट्वा तु भीमसेनस्य विक्रमं युधि भारतअभ्यनन्दंस्त्वदीयाश्च संप्रहृष्टाश्च चारणाः

dṛṣṭvā tu bhīmasenasya vikramaṃ yudhi bhārataabhyanandaṃstvadīyāśca saṃprahṛṣṭāśca cāraṇāḥ

भूरिश्रवाः कृपो द्रौणिर्मद्रराजो जयद्रथःउत्तमौजा युधामन्युः सात्यकिः केशवार्जुनौ

bhūriśravāḥ kṛpo drauṇirmadrarājo jayadrathaḥuttamaujā yudhāmanyuḥ sātyakiḥ keśavārjunau

कुरुपाण्डवानां प्रवरा दश राजन्महारथाःसाधु साध्विति वेगेन सिंहनादमथानदन्

kurupāṇḍavānāṃ pravarā daśa rājanmahārathāḥsādhu sādhviti vegena siṃhanādamathānadan

तस्मिंस्तु तुमुले शब्दे प्रवृत्ते लोमहर्षणेअभ्यभाषत पुत्रांस्ते राजन्दुर्योधनस्त्वरन्

tasmiṃstu tumule śabde pravṛtte lomaharṣaṇeabhyabhāṣata putrāṃste rājanduryodhanastvaran

राज्ञश्च राजपुत्रांश्च सोदर्यांश्च विशेषतःकर्णं गच्छत भद्रं वः परीप्सन्तो वृकोदरात्

rājñaśca rājaputrāṃśca sodaryāṃśca viśeṣataḥkarṇaṃ gacchata bhadraṃ vaḥ parīpsanto vṛkodarāt

पुरा निघ्नन्ति राधेयं भीमचापच्युताः शराःते यतध्वं महेष्वासाः सूतपुत्रस्य रक्षणे

purā nighnanti rādheyaṃ bhīmacāpacyutāḥ śarāḥte yatadhvaṃ maheṣvāsāḥ sūtaputrasya rakṣaṇe

दुर्योधनसमादिष्टाः सोदर्याः सप्त मारिषभीमसेनमभिद्रुत्य संरब्धाः पर्यवारयन्

duryodhanasamādiṣṭāḥ sodaryāḥ sapta māriṣabhīmasenamabhidrutya saṃrabdhāḥ paryavārayan

ते समासाद्य कौन्तेयमावृण्वञ्शरवृष्टिभिःपर्वतं वारिधाराभिः प्रावृषीव बलाहकाः

te samāsādya kaunteyamāvṛṇvañśaravṛṣṭibhiḥparvataṃ vāridhārābhiḥ prāvṛṣīva balāhakāḥ

तेऽपीडयन्भीमसेनं क्रुद्धाः सप्त महारथाःप्रजासंहरणे राजन्सोमं सप्त ग्रहा इव

te'pīḍayanbhīmasenaṃ kruddhāḥ sapta mahārathāḥprajāsaṃharaṇe rājansomaṃ sapta grahā iva

ततो वामेन कौन्तेयः पीडयित्वा शरासनम्मुष्टिना पाण्डवो राजन्दृढेन सुपरिष्कृतम्

tato vāmena kaunteyaḥ pīḍayitvā śarāsanammuṣṭinā pāṇḍavo rājandṛḍhena supariṣkṛtam

मनुष्यसमतां ज्ञात्वा सप्त संधाय सायकान्तेभ्यो व्यसृजदायस्तः सूर्यरश्मिनिभान्प्रभुः

manuṣyasamatāṃ jñātvā sapta saṃdhāya sāyakāntebhyo vyasṛjadāyastaḥ sūryaraśminibhānprabhuḥ

निरस्यन्निव देहेभ्यस्तनयानामसूंस्तवभीमसेनो महाराज पूर्ववैरमनुस्मरन्

nirasyanniva dehebhyastanayānāmasūṃstavabhīmaseno mahārāja pūrvavairamanusmaran

ते क्षिप्ता भीमसेनेन शरा भारत भारतान्विदार्य खं समुत्पेतुः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः

te kṣiptā bhīmasenena śarā bhārata bhāratānvidārya khaṃ samutpetuḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ

तेषां विदार्य चेतांसि शरा हेमविभूषिताःव्यराजन्त महाराज सुपर्णा इव खेचराः

teṣāṃ vidārya cetāṃsi śarā hemavibhūṣitāḥvyarājanta mahārāja suparṇā iva khecarāḥ

शोणितादिग्धवाजाग्राः सप्त हेमपरिष्कृताःपुत्राणां तव राजेन्द्र पीत्वा शोणितमुद्गताः

śoṇitādigdhavājāgrāḥ sapta hemapariṣkṛtāḥputrāṇāṃ tava rājendra pītvā śoṇitamudgatāḥ

ते शरैर्भिन्नमर्माणो रथेभ्यः प्रापतन्क्षितौगिरिसानुरुहा भग्ना द्विपेनेव महाद्रुमाः

te śarairbhinnamarmāṇo rathebhyaḥ prāpatankṣitaugirisānuruhā bhagnā dvipeneva mahādrumāḥ

शत्रुंजयः शत्रुसहश्चित्रश्चित्रायुधो दृढःचित्रसेनो विकर्णश्च सप्तैते विनिपातिताः

śatruṃjayaḥ śatrusahaścitraścitrāyudho dṛḍhaḥcitraseno vikarṇaśca saptaite vinipātitāḥ

तान्निहत्य महाबाहू राधेयस्यैव पश्यतःसिंहनादरवं घोरमसृजत्पाण्डुनन्दनः

tānnihatya mahābāhū rādheyasyaiva paśyataḥsiṃhanādaravaṃ ghoramasṛjatpāṇḍunandanaḥ

स रवस्तस्य शूरस्य धर्मराजस्य भारतआचख्याविव तद्युद्धं विजयं चात्मनो महत्

sa ravastasya śūrasya dharmarājasya bhārataācakhyāviva tadyuddhaṃ vijayaṃ cātmano mahat

तं श्रुत्वा सुमहानादं भीमसेनस्य धन्विनःबभूव परमा प्रीतिर्धर्मराजस्य संयुगे

taṃ śrutvā sumahānādaṃ bhīmasenasya dhanvinaḥbabhūva paramā prītirdharmarājasya saṃyuge

ततो हृष्टो महाराज वादित्राणां महास्वनैःभीमसेनरवं पार्थः प्रतिजग्राह सर्वशः

tato hṛṣṭo mahārāja vāditrāṇāṃ mahāsvanaiḥbhīmasenaravaṃ pārthaḥ pratijagrāha sarvaśaḥ

अभ्ययाच्चैव समरे द्रोणमस्त्रभृतां वरम्हर्षेण महता युक्तः कृतसंज्ञे वृकोदरे

abhyayāccaiva samare droṇamastrabhṛtāṃ varamharṣeṇa mahatā yuktaḥ kṛtasaṃjñe vṛkodare

एकत्रिंशन्महाराज पुत्रांस्तव महारथान्हतान्दुर्योधनो दृष्ट्वा क्षत्तुः सस्मार तद्वचः

ekatriṃśanmahārāja putrāṃstava mahārathānhatānduryodhano dṛṣṭvā kṣattuḥ sasmāra tadvacaḥ

तदिदं समनुप्राप्तं क्षत्तुर्हितकरं वचःइति संचिन्त्य राजासौ नोत्तरं प्रत्यपद्यत

tadidaṃ samanuprāptaṃ kṣatturhitakaraṃ vacaḥiti saṃcintya rājāsau nottaraṃ pratyapadyata

यद्द्यूतकाले दुर्बुद्धिरब्रवीत्तनयस्तवयच्च कर्णोऽब्रवीत्कृष्णां सभायां परुषं वचः

yaddyūtakāle durbuddhirabravīttanayastavayacca karṇo'bravītkṛṣṇāṃ sabhāyāṃ paruṣaṃ vacaḥ

प्रमुखे पाण्डुपुत्राणां तव चैव विशां पतेकौरवाणां च सर्वेषामाचार्यस्य च संनिधौ

pramukhe pāṇḍuputrāṇāṃ tava caiva viśāṃ patekauravāṇāṃ ca sarveṣāmācāryasya ca saṃnidhau

विनष्टाः पाण्डवाः कृष्णे शाश्वतं नरकं गताःपतिमन्यं वृणीष्वेति तस्येदं फलमागतम्

vinaṣṭāḥ pāṇḍavāḥ kṛṣṇe śāśvataṃ narakaṃ gatāḥpatimanyaṃ vṛṇīṣveti tasyedaṃ phalamāgatam

यत्स्म तां परुषाण्याहुः सभामानाय्य द्रौपदीम्पाण्डवानुग्रधनुषः क्रोधयन्तस्तवात्मजाः

yatsma tāṃ paruṣāṇyāhuḥ sabhāmānāyya draupadīmpāṇḍavānugradhanuṣaḥ krodhayantastavātmajāḥ

तं भीमसेनः क्रोधाग्निं त्रयोदश समाः स्थितम्विसृजंस्तव पुत्राणामन्तं गच्छति कौरव

taṃ bhīmasenaḥ krodhāgniṃ trayodaśa samāḥ sthitamvisṛjaṃstava putrāṇāmantaṃ gacchati kaurava

विलपंश्च बहु क्षत्ता शमं नालभत त्वयिसपुत्रो भरतश्रेष्ठ तस्य भुङ्क्ष्व फलोदयम्हतो विकर्णो राजेन्द्र चित्रसेनश्च वीर्यवान्

vilapaṃśca bahu kṣattā śamaṃ nālabhata tvayisaputro bharataśreṣṭha tasya bhuṅkṣva phalodayamhato vikarṇo rājendra citrasenaśca vīryavān

प्रवरानात्मजानां ते सुतांश्चान्यान्महारथान्यान्यांश्च ददृशे भीमश्चक्षुर्विषयमागतान्पुत्रांस्तव महाबाहो त्वरया ताञ्जघान ह

pravarānātmajānāṃ te sutāṃścānyānmahārathānyānyāṃśca dadṛśe bhīmaścakṣurviṣayamāgatānputrāṃstava mahābāho tvarayā tāñjaghāna ha

त्वत्कृते ह्यहमद्राक्षं दह्यमानां वरूथिनीम्सहस्रशः शरैर्मुक्तैः पाण्डवेन वृषेण च

tvatkṛte hyahamadrākṣaṃ dahyamānāṃ varūthinīmsahasraśaḥ śarairmuktaiḥ pāṇḍavena vṛṣeṇa ca