Parva.Adhyaya 7.137

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

सोमदत्तं तु संप्रेक्ष्य विधुन्वानं महद्धनुःसात्यकिः प्राह यन्तारं सोमदत्ताय मां वह

somadattaṃ tu saṃprekṣya vidhunvānaṃ mahaddhanuḥsātyakiḥ prāha yantāraṃ somadattāya māṃ vaha

न ह्यहत्वा रणे शत्रुं बाह्लीकं कौरवाधमम्निवर्तिष्ये रणात्सूत सत्यमेतद्वचो मम

na hyahatvā raṇe śatruṃ bāhlīkaṃ kauravādhamamnivartiṣye raṇātsūta satyametadvaco mama

ततः संप्रेषयद्यन्ता सैन्धवांस्तान्महाजवान्तुरङ्गमाञ्शङ्खवर्णान्सर्वशब्दातिगान्रणे

tataḥ saṃpreṣayadyantā saindhavāṃstānmahājavānturaṅgamāñśaṅkhavarṇānsarvaśabdātigānraṇe

तेऽवहन्युयुधानं तु मनोमारुतरंहसःयथेन्द्रं हरयो राजन्पुरा दैत्यवधोद्यतम्

te'vahanyuyudhānaṃ tu manomārutaraṃhasaḥyathendraṃ harayo rājanpurā daityavadhodyatam

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य सात्वतं रभसं रणेसोमदत्तो महाबाहुरसंभ्रान्तोऽभ्यवर्तत

tamāpatantaṃ saṃprekṣya sātvataṃ rabhasaṃ raṇesomadatto mahābāhurasaṃbhrānto'bhyavartata

विमुञ्चञ्शरवर्षाणि पर्जन्य इव वृष्टिमान्छादयामास शैनेयं जलदो भास्करं यथा

vimuñcañśaravarṣāṇi parjanya iva vṛṣṭimānchādayāmāsa śaineyaṃ jalado bhāskaraṃ yathā

असंभ्रान्तश्च समरे सात्यकिः कुरुपुंगवम्छादयामास बाणौघैः समन्ताद्भरतर्षभ

asaṃbhrāntaśca samare sātyakiḥ kurupuṃgavamchādayāmāsa bāṇaughaiḥ samantādbharatarṣabha

सोमदत्तस्तु तं षष्ट्या विव्याधोरसि माधवम्सात्यकिश्चापि तं राजन्नविध्यत्सायकैः शितैः

somadattastu taṃ ṣaṣṭyā vivyādhorasi mādhavamsātyakiścāpi taṃ rājannavidhyatsāyakaiḥ śitaiḥ

तावन्योन्यं शरैः कृत्तौ व्यराजेतां नरर्षभौसुपुष्पौ पुष्पसमये पुष्पिताविव किंशुकौ

tāvanyonyaṃ śaraiḥ kṛttau vyarājetāṃ nararṣabhausupuṣpau puṣpasamaye puṣpitāviva kiṃśukau

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गौ कुरुवृष्णियशस्करौपरस्परमवेक्षेतां दहन्ताविव लोचनैः

rudhirokṣitasarvāṅgau kuruvṛṣṇiyaśaskarauparasparamavekṣetāṃ dahantāviva locanaiḥ

रथमण्डलमार्गेषु चरन्तावरिमर्दनौघोररूपौ हि तावास्तां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ

rathamaṇḍalamārgeṣu carantāvarimardanaughorarūpau hi tāvāstāṃ vṛṣṭimantāvivāmbudau

शरसंभिन्नगात्रौ तौ सर्वतः शकलीकृतौश्वाविधाविव राजेन्द्र व्यदृश्येतां शरक्षतौ

śarasaṃbhinnagātrau tau sarvataḥ śakalīkṛtauśvāvidhāviva rājendra vyadṛśyetāṃ śarakṣatau

सुवर्णपुङ्खैरिषुभिराचितौ तौ व्यरोचताम्खद्योतैरावृतौ राजन्प्रावृषीव वनस्पती

suvarṇapuṅkhairiṣubhirācitau tau vyarocatāmkhadyotairāvṛtau rājanprāvṛṣīva vanaspatī

संप्रदीपितसर्वाङ्गौ सायकैस्तौ महारथौअदृश्येतां रणे क्रुद्धावुल्काभिरिव कुञ्जरौ

saṃpradīpitasarvāṅgau sāyakaistau mahārathauadṛśyetāṃ raṇe kruddhāvulkābhiriva kuñjarau

ततो युधि महाराज सोमदत्तो महारथःअर्धचन्द्रेण चिच्छेद माधवस्य महद्धनुः

tato yudhi mahārāja somadatto mahārathaḥardhacandreṇa ciccheda mādhavasya mahaddhanuḥ

अथैनं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत्त्वरमाणस्त्वराकाले पुनश्च दशभिः शरैः

athainaṃ pañcaviṃśatyā sāyakānāṃ samārpayattvaramāṇastvarākāle punaśca daśabhiḥ śaraiḥ

अथान्यद्धनुरादाय सात्यकिर्वेगवत्तरम्पञ्चभिः सायकैस्तूर्णं सोमदत्तमविध्यत

athānyaddhanurādāya sātyakirvegavattarampañcabhiḥ sāyakaistūrṇaṃ somadattamavidhyata

ततोऽपरेण भल्लेन ध्वजं चिच्छेद काञ्चनम्बाह्लीकस्य रणे राजन्सात्यकिः प्रहसन्निव

tato'pareṇa bhallena dhvajaṃ ciccheda kāñcanambāhlīkasya raṇe rājansātyakiḥ prahasanniva

सोमदत्तस्त्वसंभ्रान्तो दृष्ट्वा केतुं निपातितम्शैनेयं पञ्चविंशत्या सायकानां समाचिनोत्

somadattastvasaṃbhrānto dṛṣṭvā ketuṃ nipātitamśaineyaṃ pañcaviṃśatyā sāyakānāṃ samācinot

सात्वतोऽपि रणे क्रुद्धः सोमदत्तस्य धन्विनःधनुश्चिच्छेद समरे क्षुरप्रेण शितेन ह

sātvato'pi raṇe kruddhaḥ somadattasya dhanvinaḥdhanuściccheda samare kṣurapreṇa śitena ha

अथैनं रुक्मपुङ्खानां शतेन नतपर्वणाम्आचिनोद्बहुधा राजन्भग्नदंष्ट्रमिव द्विपम्

athainaṃ rukmapuṅkhānāṃ śatena nataparvaṇāmācinodbahudhā rājanbhagnadaṃṣṭramiva dvipam

अथान्यद्धनुरादाय सोमदत्तो महारथःसात्यकिं छादयामास शरवृष्ट्या महाबलः

athānyaddhanurādāya somadatto mahārathaḥsātyakiṃ chādayāmāsa śaravṛṣṭyā mahābalaḥ

सोमदत्तं तु संक्रुद्धो रणे विव्याध सात्यकिःसात्यकिं चेषुजालेन सोमदत्तो अपीडयत्

somadattaṃ tu saṃkruddho raṇe vivyādha sātyakiḥsātyakiṃ ceṣujālena somadatto apīḍayat

दशभिः सात्वतस्यार्थे भीमोऽहन्बाह्लिकात्मजम्सोमदत्तोऽप्यसंभ्रान्तः शैनेयमवधीच्छरैः

daśabhiḥ sātvatasyārthe bhīmo'hanbāhlikātmajamsomadatto'pyasaṃbhrāntaḥ śaineyamavadhīccharaiḥ

ततस्तु सात्वतस्यार्थे भैमसेनिर्नवं दृढम्मुमोच परिघं घोरं सोमदत्तस्य वक्षसि

tatastu sātvatasyārthe bhaimasenirnavaṃ dṛḍhammumoca parighaṃ ghoraṃ somadattasya vakṣasi

तमापतन्तं वेगेन परिघं घोरदर्शनम्द्विधा चिच्छेद समरे प्रहसन्निव कौरवः

tamāpatantaṃ vegena parighaṃ ghoradarśanamdvidhā ciccheda samare prahasanniva kauravaḥ

स पपात द्विधा छिन्न आयसः परिघो महान्महीधरस्येव महच्छिखरं वज्रदारितम्

sa papāta dvidhā chinna āyasaḥ parigho mahānmahīdharasyeva mahacchikharaṃ vajradāritam

ततस्तु सात्यकी राजन्सोमदत्तस्य संयुगेधनुश्चिच्छेद भल्लेन हस्तावापं च पञ्चभिः

tatastu sātyakī rājansomadattasya saṃyugedhanuściccheda bhallena hastāvāpaṃ ca pañcabhiḥ

चतुर्भिस्तु शरैस्तूर्णं चतुरस्तुरगोत्तमान्समीपं प्रेषयामास प्रेतराजस्य भारत

caturbhistu śaraistūrṇaṃ caturasturagottamānsamīpaṃ preṣayāmāsa pretarājasya bhārata

सारथेश्च शिरः कायाद्भल्लेन नतपर्वणाजहार रथशार्दूलः प्रहसञ्शिनिपुंगवः

sāratheśca śiraḥ kāyādbhallena nataparvaṇājahāra rathaśārdūlaḥ prahasañśinipuṃgavaḥ

ततः शरं महाघोरं ज्वलन्तमिव पावकम्मुमोच सात्वतो राजन्स्वर्णपुङ्खं शिलाशितम्

tataḥ śaraṃ mahāghoraṃ jvalantamiva pāvakammumoca sātvato rājansvarṇapuṅkhaṃ śilāśitam

स विमुक्तो बलवता शैनेयेन शरोत्तमःघोरस्तस्योरसि विभो निपपाताशु भारत

sa vimukto balavatā śaineyena śarottamaḥghorastasyorasi vibho nipapātāśu bhārata

सोऽतिविद्धो बलवता सात्वतेन महारथःसोमदत्तो महाबाहुर्निपपात ममार च

so'tividdho balavatā sātvatena mahārathaḥsomadatto mahābāhurnipapāta mamāra ca

तं दृष्ट्वा निहतं तत्र सोमदत्तं महारथाःमहता शरवर्षेण युयुधानमुपाद्रवन्

taṃ dṛṣṭvā nihataṃ tatra somadattaṃ mahārathāḥmahatā śaravarṣeṇa yuyudhānamupādravan

छाद्यमानं शरैर्दृष्ट्वा युयुधानं युधिष्ठिरःमहत्या सेनया सार्धं द्रोणानीकमुपाद्रवत्

chādyamānaṃ śarairdṛṣṭvā yuyudhānaṃ yudhiṣṭhiraḥmahatyā senayā sārdhaṃ droṇānīkamupādravat

ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धस्तावकानां महाबलम्शरैर्विद्रावयामास भारद्वाजस्य पश्यतः

tato yudhiṣṭhiraḥ kruddhastāvakānāṃ mahābalamśarairvidrāvayāmāsa bhāradvājasya paśyataḥ

सैन्यानि द्रावयन्तं तु द्रोणो दृष्ट्वा युधिष्ठिरम्अभिदुद्राव वेगेन क्रोधसंरक्तलोचनः

sainyāni drāvayantaṃ tu droṇo dṛṣṭvā yudhiṣṭhiramabhidudrāva vegena krodhasaṃraktalocanaḥ

ततः सुनिशितैर्बाणैः पार्थं विव्याध सप्तभिःसोऽतिविद्धो महाबाहुः सृक्किणी परिसंलिहन्युधिष्ठिरस्य चिच्छेद ध्वजं कार्मुकमेव च

tataḥ suniśitairbāṇaiḥ pārthaṃ vivyādha saptabhiḥso'tividdho mahābāhuḥ sṛkkiṇī parisaṃlihanyudhiṣṭhirasya ciccheda dhvajaṃ kārmukameva ca

स छिन्नधन्वा त्वरितस्त्वराकाले नृपोत्तमःअन्यदादत्त वेगेन कार्मुकं समरे दृढम्

sa chinnadhanvā tvaritastvarākāle nṛpottamaḥanyadādatta vegena kārmukaṃ samare dṛḍham

ततः शरसहस्रेण द्रोणं विव्याध पार्थिवःसाश्वसूतध्वजरथं तदद्भुतमिवाभवत्

tataḥ śarasahasreṇa droṇaṃ vivyādha pārthivaḥsāśvasūtadhvajarathaṃ tadadbhutamivābhavat

ततो मुहूर्तं व्यथितः शरघातप्रपीडितःनिषसाद रथोपस्थे द्रोणो भरतसत्तम

tato muhūrtaṃ vyathitaḥ śaraghātaprapīḍitaḥniṣasāda rathopasthe droṇo bharatasattama

प्रतिलभ्य ततः संज्ञां मुहूर्ताद्द्विजसत्तमःक्रोधेन महताविष्टो वायव्यास्त्रमवासृजत्

pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ muhūrtāddvijasattamaḥkrodhena mahatāviṣṭo vāyavyāstramavāsṛjat

असंभ्रान्तस्ततः पार्थो धनुराकृष्य वीर्यवान्तदस्त्रमस्त्रेण रणे स्तम्भयामास भारत

asaṃbhrāntastataḥ pārtho dhanurākṛṣya vīryavāntadastramastreṇa raṇe stambhayāmāsa bhārata

ततोऽब्रवीद्वासुदेवः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्युधिष्ठिर महाबाहो यत्त्वा वक्ष्यामि तच्छृणु

tato'bravīdvāsudevaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiramyudhiṣṭhira mahābāho yattvā vakṣyāmi tacchṛṇu

उपारमस्व युद्धाय द्रोणाद्भरतसत्तमगृध्यते हि सदा द्रोणो ग्रहणे तव संयुगे

upāramasva yuddhāya droṇādbharatasattamagṛdhyate hi sadā droṇo grahaṇe tava saṃyuge

नानुरूपमहं मन्ये युद्धमस्य त्वया सहयोऽस्य सृष्टो विनाशाय स एनं श्वो हनिष्यति

nānurūpamahaṃ manye yuddhamasya tvayā sahayo'sya sṛṣṭo vināśāya sa enaṃ śvo haniṣyati

परिवर्ज्य गुरुं याहि यत्र राजा सुयोधनःभीमश्च रथशार्दूलो युध्यते कौरवैः सह

parivarjya guruṃ yāhi yatra rājā suyodhanaḥbhīmaśca rathaśārdūlo yudhyate kauravaiḥ saha

वासुदेववचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरःमुहूर्तं चिन्तयित्वा तु ततो दारुणमाहवम्

vāsudevavacaḥ śrutvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥmuhūrtaṃ cintayitvā tu tato dāruṇamāhavam

प्रायाद्द्रुतममित्रघ्नो यत्र भीमो व्यवस्थितःविनिघ्नंस्तावकान्योधान्व्यादितास्य इवान्तकः

prāyāddrutamamitraghno yatra bhīmo vyavasthitaḥvinighnaṃstāvakānyodhānvyāditāsya ivāntakaḥ

रथघोषेण महता नादयन्वसुधातलम्पर्जन्य इव घर्मान्ते नादयन्वै दिशो दश

rathaghoṣeṇa mahatā nādayanvasudhātalamparjanya iva gharmānte nādayanvai diśo daśa

भीमस्य निघ्नतः शत्रून्पार्ष्णिं जग्राह पाण्डवःद्रोणोऽपि पाण्डुपाञ्चालान्व्यधमद्रजनीमुखे

bhīmasya nighnataḥ śatrūnpārṣṇiṃ jagrāha pāṇḍavaḥdroṇo'pi pāṇḍupāñcālānvyadhamadrajanīmukhe