Parva.Adhyaya 7.150

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

यत्र वैकर्तनः कर्णो राक्षसश्च घटोत्कचःनिशीथे समसज्जेतां तद्युद्धमभवत्कथम्

yatra vaikartanaḥ karṇo rākṣasaśca ghaṭotkacaḥniśīthe samasajjetāṃ tadyuddhamabhavatkatham

कीदृशं चाभवद्युद्धं तस्य घोरस्य रक्षसःरथश्च कीदृशस्तस्य मायाः सर्वायुधानि च

kīdṛśaṃ cābhavadyuddhaṃ tasya ghorasya rakṣasaḥrathaśca kīdṛśastasya māyāḥ sarvāyudhāni ca

किंप्रमाणा हयास्तस्य रथकेतुर्धनुस्तथाकीदृशं वर्म चैवास्य कण्ठत्राणं च कीदृशम्पृष्टस्त्वमेतदाचक्ष्व कुशलो ह्यसि संजय

kiṃpramāṇā hayāstasya rathaketurdhanustathākīdṛśaṃ varma caivāsya kaṇṭhatrāṇaṃ ca kīdṛśampṛṣṭastvametadācakṣva kuśalo hyasi saṃjaya

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

लोहिताक्षो महाकायस्ताम्रास्यो निम्नितोदरःऊर्ध्वरोमा हरिश्मश्रुः शङ्कुकर्णो महाहनुः

lohitākṣo mahākāyastāmrāsyo nimnitodaraḥūrdhvaromā hariśmaśruḥ śaṅkukarṇo mahāhanuḥ

आकर्णाद्दारितास्यश्च तीक्ष्णदंष्ट्रः करालवान्सुदीर्घताम्रजिह्वोष्ठो लम्बभ्रूः स्थूलनासिकः

ākarṇāddāritāsyaśca tīkṣṇadaṃṣṭraḥ karālavānsudīrghatāmrajihvoṣṭho lambabhrūḥ sthūlanāsikaḥ

नीलाङ्गो लोहितग्रीवो गिरिवर्ष्मा भयंकरःमहाकायो महाबाहुर्महाशीर्षो महाबलः

nīlāṅgo lohitagrīvo girivarṣmā bhayaṃkaraḥmahākāyo mahābāhurmahāśīrṣo mahābalaḥ

विकचः परुषस्पर्शो विकटोद्बद्धपिण्डिकःस्थूलस्फिग्गूढनाभिश्च शिथिलोपचयो महान्

vikacaḥ paruṣasparśo vikaṭodbaddhapiṇḍikaḥsthūlasphiggūḍhanābhiśca śithilopacayo mahān

तथैव हस्ताभरणी महामायोऽङ्गदी तथाउरसा धारयन्निष्कमग्निमालां यथाचलः

tathaiva hastābharaṇī mahāmāyo'ṅgadī tathāurasā dhārayanniṣkamagnimālāṃ yathācalaḥ

तस्य हेममयं चित्रं बहुरूपाङ्गशोभितम्तोरणप्रतिमं शुभ्रं किरीटं मूर्ध्न्यशोभत

tasya hemamayaṃ citraṃ bahurūpāṅgaśobhitamtoraṇapratimaṃ śubhraṃ kirīṭaṃ mūrdhnyaśobhata

कुण्डले बालसूर्याभे मालां हेममयीं शुभाम्धारयन्विपुलं कांस्यं कवचं च महाप्रभम्

kuṇḍale bālasūryābhe mālāṃ hemamayīṃ śubhāmdhārayanvipulaṃ kāṃsyaṃ kavacaṃ ca mahāprabham

किङ्किणीशतनिर्घोषं रक्तध्वजपताकिनम्ऋक्षचर्मावनद्धाङ्गं नल्वमात्रं महारथम्

kiṅkiṇīśatanirghoṣaṃ raktadhvajapatākinamṛkṣacarmāvanaddhāṅgaṃ nalvamātraṃ mahāratham

सर्वायुधवरोपेतमास्थितो ध्वजमालिनम्अष्टचक्रसमायुक्तं मेघगम्भीरनिस्वनम्

sarvāyudhavaropetamāsthito dhvajamālinamaṣṭacakrasamāyuktaṃ meghagambhīranisvanam

तत्र मातङ्गसंकाशा लोहिताक्षा विभीषणाःकामवर्णजवा युक्ता बलवन्तोऽवहन्हयाः

tatra mātaṅgasaṃkāśā lohitākṣā vibhīṣaṇāḥkāmavarṇajavā yuktā balavanto'vahanhayāḥ

राक्षसोऽस्य विरूपाक्षः सूतो दीप्तास्यकुण्डलःरश्मिभिः सूर्यरश्म्याभैः संजग्राह हयान्रणेस तेन सहितस्तस्थावरुणेन यथा रविः

rākṣaso'sya virūpākṣaḥ sūto dīptāsyakuṇḍalaḥraśmibhiḥ sūryaraśmyābhaiḥ saṃjagrāha hayānraṇesa tena sahitastasthāvaruṇena yathā raviḥ

संसक्त इव चाभ्रेण यथाद्रिर्महता महान्दिवस्पृक्सुमहान्केतुः स्यन्दनेऽस्य समुच्छ्रितःरक्तोत्तमाङ्गः क्रव्यादो गृध्रः परमभीषणः

saṃsakta iva cābhreṇa yathādrirmahatā mahāndivaspṛksumahānketuḥ syandane'sya samucchritaḥraktottamāṅgaḥ kravyādo gṛdhraḥ paramabhīṣaṇaḥ

वासवाशनिनिर्घोषं दृढज्यमभिविक्षिपन्व्यक्तं किष्कुपरीणाहं द्वादशारत्नि कार्मुकम्

vāsavāśaninirghoṣaṃ dṛḍhajyamabhivikṣipanvyaktaṃ kiṣkuparīṇāhaṃ dvādaśāratni kārmukam

रथाक्षमात्रैरिषुभिः सर्वाः प्रच्छादयन्दिशःतस्यां वीरापहारिण्यां निशायां कर्णमभ्ययात्

rathākṣamātrairiṣubhiḥ sarvāḥ pracchādayandiśaḥtasyāṃ vīrāpahāriṇyāṃ niśāyāṃ karṇamabhyayāt

तस्य विक्षिपतश्चापं रथे विष्टभ्य तिष्ठतःअश्रूयत धनुर्घोषो विस्फूर्जितमिवाशनेः

tasya vikṣipataścāpaṃ rathe viṣṭabhya tiṣṭhataḥaśrūyata dhanurghoṣo visphūrjitamivāśaneḥ

तेन वित्रास्यमानानि तव सैन्यानि भारतसमकम्पन्त सर्वाणि सिन्धोरिव महोर्मयः

tena vitrāsyamānāni tava sainyāni bhāratasamakampanta sarvāṇi sindhoriva mahormayaḥ

तमापतन्तं संप्रेक्ष्य विरूपाक्षं विभीषणम्उत्स्मयन्निव राधेयस्त्वरमाणोऽभ्यवारयत्

tamāpatantaṃ saṃprekṣya virūpākṣaṃ vibhīṣaṇamutsmayanniva rādheyastvaramāṇo'bhyavārayat

ततः कर्णोऽभ्ययादेनमस्यन्नस्यन्तमन्तिकात्मातङ्ग इव मातङ्गं यूथर्षभ इवर्षभम्

tataḥ karṇo'bhyayādenamasyannasyantamantikātmātaṅga iva mātaṅgaṃ yūtharṣabha ivarṣabham

स संनिपातस्तुमुलस्तयोरासीद्विशां पतेकर्णराक्षसयो राजन्निन्द्रशम्बरयोरिव

sa saṃnipātastumulastayorāsīdviśāṃ patekarṇarākṣasayo rājannindraśambarayoriva

तौ प्रगृह्य महावेगे धनुषी भीमनिस्वनेप्राच्छादयेतामन्योन्यं तक्षमाणौ महेषुभिः

tau pragṛhya mahāvege dhanuṣī bhīmanisvaneprācchādayetāmanyonyaṃ takṣamāṇau maheṣubhiḥ

ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैः संनतपर्वभिःन्यवारयेतामन्योन्यं कांस्ये निर्भिद्य वर्मणी

tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭaiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥnyavārayetāmanyonyaṃ kāṃsye nirbhidya varmaṇī

तौ नखैरिव शार्दूलौ दन्तैरिव महाद्विपौरथशक्तिभिरन्योन्यं विशिखैश्च ततक्षतुः

tau nakhairiva śārdūlau dantairiva mahādvipaurathaśaktibhiranyonyaṃ viśikhaiśca tatakṣatuḥ

संछिन्दन्तौ हि गात्राणि संदधानौ च सायकान्धक्ष्यमाणौ शरव्रातैर्नोदीक्षितुमशक्नुताम्

saṃchindantau hi gātrāṇi saṃdadhānau ca sāyakāndhakṣyamāṇau śaravrātairnodīkṣitumaśaknutām

तौ तु विक्षतसर्वाङ्गौ रुधिरौघपरिप्लुतौव्यभ्राजेतां यथा वारिप्रस्रुतौ गैरिकाचलौ

tau tu vikṣatasarvāṅgau rudhiraughapariplutauvyabhrājetāṃ yathā vāriprasrutau gairikācalau

तौ शराग्रविभिन्नाङ्गौ निर्भिन्दन्तौ परस्परम्नाकम्पयेतामन्योन्यं यतमानौ महाद्युती

tau śarāgravibhinnāṅgau nirbhindantau parasparamnākampayetāmanyonyaṃ yatamānau mahādyutī

तत्प्रवृत्तं निशायुद्धं चिरं सममिवाभवत्प्राणयोर्दीव्यतो राजन्कर्णराक्षसयोर्मृधे

tatpravṛttaṃ niśāyuddhaṃ ciraṃ samamivābhavatprāṇayordīvyato rājankarṇarākṣasayormṛdhe

तस्य संदधतस्तीक्ष्णाञ्शरांश्चासक्तमस्यतःधनुर्घोषेण वित्रस्ताः स्वे परे च तदाभवन्घटोत्कचं यदा कर्णो विशेषयति नो नृप

tasya saṃdadhatastīkṣṇāñśarāṃścāsaktamasyataḥdhanurghoṣeṇa vitrastāḥ sve pare ca tadābhavanghaṭotkacaṃ yadā karṇo viśeṣayati no nṛpa

ततः प्रादुष्करोद्दिव्यमस्त्रमस्त्रविदां वरःकर्णेन विहितं दृष्ट्वा दिव्यमस्त्रं घटोत्कचःप्रादुश्चक्रे महामायां राक्षसः पाण्डुनन्दनः

tataḥ prāduṣkaroddivyamastramastravidāṃ varaḥkarṇena vihitaṃ dṛṣṭvā divyamastraṃ ghaṭotkacaḥprāduścakre mahāmāyāṃ rākṣasaḥ pāṇḍunandanaḥ

शूलमुद्गरधारिण्या शैलपादपहस्तयारक्षसां घोररूपाणां महत्या सेनया वृतः

śūlamudgaradhāriṇyā śailapādapahastayārakṣasāṃ ghorarūpāṇāṃ mahatyā senayā vṛtaḥ

तमुद्यतमहाचापं दृष्ट्वा ते व्यथिता नृपाःभूतान्तकमिवायान्तं कालदण्डोग्रधारिणम्

tamudyatamahācāpaṃ dṛṣṭvā te vyathitā nṛpāḥbhūtāntakamivāyāntaṃ kāladaṇḍogradhāriṇam

घटोत्कचप्रमुक्तेन सिंहनादेन भीषिताःप्रसुस्रुवुर्गजा मूत्रं विव्यथुश्च नरा भृशम्

ghaṭotkacapramuktena siṃhanādena bhīṣitāḥprasusruvurgajā mūtraṃ vivyathuśca narā bhṛśam

ततोऽश्मवृष्टिरत्युग्रा महत्यासीत्समन्ततःअर्धरात्रेऽधिकबलैर्विमुक्ता रक्षसां बलैः

tato'śmavṛṣṭiratyugrā mahatyāsītsamantataḥardharātre'dhikabalairvimuktā rakṣasāṃ balaiḥ

आयसानि च चक्राणि भुशुण्ड्यः शक्तितोमराःपतन्त्यविरलाः शूलाः शतघ्न्यः पट्टिशास्तथा

āyasāni ca cakrāṇi bhuśuṇḍyaḥ śaktitomarāḥpatantyaviralāḥ śūlāḥ śataghnyaḥ paṭṭiśāstathā

तदुग्रमतिरौद्रं च दृष्ट्वा युद्धं नराधिपाःपुत्राश्च तव योधाश्च व्यथिता विप्रदुद्रुवुः

tadugramatiraudraṃ ca dṛṣṭvā yuddhaṃ narādhipāḥputrāśca tava yodhāśca vyathitā vipradudruvuḥ

तत्रैकोऽस्त्रबलश्लाघी कर्णो मानी न विव्यथेव्यधमच्च शरैर्मायां घटोत्कचविनिर्मिताम्

tatraiko'strabalaślāghī karṇo mānī na vivyathevyadhamacca śarairmāyāṃ ghaṭotkacavinirmitām

मायायां तु प्रहीणायाममर्षात्स घटोत्कचःविससर्ज शरान्घोरान्सूतपुत्रं त आविशन्

māyāyāṃ tu prahīṇāyāmamarṣātsa ghaṭotkacaḥvisasarja śarānghorānsūtaputraṃ ta āviśan

ततस्ते रुधिराभ्यक्ता भित्त्वा कर्णं महाहवेविविशुर्धरणीं बाणाः संक्रुद्धा इव पन्नगाः

tataste rudhirābhyaktā bhittvā karṇaṃ mahāhaveviviśurdharaṇīṃ bāṇāḥ saṃkruddhā iva pannagāḥ

सूतपुत्रस्तु संक्रुद्धो लघुहस्तः प्रतापवान्घटोत्कचमतिक्रम्य बिभेद दशभिः शरैः

sūtaputrastu saṃkruddho laghuhastaḥ pratāpavānghaṭotkacamatikramya bibheda daśabhiḥ śaraiḥ

घटोत्कचो विनिर्भिन्नः सूतपुत्रेण मर्मसुचक्रं दिव्यं सहस्रारमगृह्णाद्व्यथितो भृशम्

ghaṭotkaco vinirbhinnaḥ sūtaputreṇa marmasucakraṃ divyaṃ sahasrāramagṛhṇādvyathito bhṛśam

क्षुरान्तं बालसूर्याभं मणिरत्नविभूषितम्चिक्षेपाधिरथेः क्रुद्धो भैमसेनिर्जिघांसया

kṣurāntaṃ bālasūryābhaṃ maṇiratnavibhūṣitamcikṣepādhiratheḥ kruddho bhaimasenirjighāṃsayā

प्रविद्धमतिवेगेन विक्षिप्तं कर्णसायकैःअभाग्यस्येव संकल्पस्तन्मोघमपतद्भुवि

praviddhamativegena vikṣiptaṃ karṇasāyakaiḥabhāgyasyeva saṃkalpastanmoghamapatadbhuvi

घटोत्कचस्तु संक्रुद्धो दृष्ट्वा चक्रं निपातितम्कर्णं प्राच्छादयद्बाणैः स्वर्भानुरिव भास्करम्

ghaṭotkacastu saṃkruddho dṛṣṭvā cakraṃ nipātitamkarṇaṃ prācchādayadbāṇaiḥ svarbhānuriva bhāskaram

सूतपुत्रस्त्वसंभ्रान्तो रुद्रोपेन्द्रेन्द्रविक्रमःघटोत्कचरथं तूर्णं छादयामास पत्रिभिः

sūtaputrastvasaṃbhrānto rudropendrendravikramaḥghaṭotkacarathaṃ tūrṇaṃ chādayāmāsa patribhiḥ

घटोत्कचेन क्रुद्धेन गदा हेमाङ्गदा तदाक्षिप्ता भ्राम्य शरैः सापि कर्णेनाभ्याहतापतत्

ghaṭotkacena kruddhena gadā hemāṅgadā tadākṣiptā bhrāmya śaraiḥ sāpi karṇenābhyāhatāpatat

ततोऽन्तरिक्षमुत्पत्य कालमेघ इवोन्नदन्प्रववर्ष महाकायो द्रुमवर्षं नभस्तलात्

tato'ntarikṣamutpatya kālamegha ivonnadanpravavarṣa mahākāyo drumavarṣaṃ nabhastalāt

ततो मायाविनं कर्णो भीमसेनसुतं दिविमार्गणैरभिविव्याध घनं सूर्य इवांशुभिः

tato māyāvinaṃ karṇo bhīmasenasutaṃ divimārgaṇairabhivivyādha ghanaṃ sūrya ivāṃśubhiḥ

तस्य सर्वान्हयान्हत्वा संछिद्य शतधा रथम्अभ्यवर्षच्छरैः कर्णः पर्जन्य इव वृष्टिमान्

tasya sarvānhayānhatvā saṃchidya śatadhā rathamabhyavarṣaccharaiḥ karṇaḥ parjanya iva vṛṣṭimān

न चास्यासीदनिर्भिन्नं गात्रे द्व्यङ्गुलमन्तरम्सोऽदृश्यत मुहूर्तेन श्वाविच्छललितो यथा

na cāsyāsīdanirbhinnaṃ gātre dvyaṅgulamantaramso'dṛśyata muhūrtena śvāvicchalalito yathā

न हयान्न रथं तस्य न ध्वजं न घटोत्कचम्दृष्टवन्तः स्म समरे शरौघैरभिसंवृतम्

na hayānna rathaṃ tasya na dhvajaṃ na ghaṭotkacamdṛṣṭavantaḥ sma samare śaraughairabhisaṃvṛtam

स तु कर्णस्य तद्दिव्यमस्त्रमस्त्रेण शातयन्मायायुद्धेन मायावी सूतपुत्रमयोधयत्

sa tu karṇasya taddivyamastramastreṇa śātayanmāyāyuddhena māyāvī sūtaputramayodhayat

सोऽयोधयत्तदा कर्णं मायया लाघवेन चअलक्ष्यमाणोऽथ दिवि शरजालेषु संपतन्

so'yodhayattadā karṇaṃ māyayā lāghavena caalakṣyamāṇo'tha divi śarajāleṣu saṃpatan

भैमसेनिर्महामायो मायया कुरुसत्तमप्रचकार महामायां मोहयन्निव भारत

bhaimasenirmahāmāyo māyayā kurusattamapracakāra mahāmāyāṃ mohayanniva bhārata

स स्म कृत्वा विरूपाणि वदनान्यशुभाननःअग्रसत्सूतपुत्रस्य दिव्यान्यस्त्राणि मायया

sa sma kṛtvā virūpāṇi vadanānyaśubhānanaḥagrasatsūtaputrasya divyānyastrāṇi māyayā

पुनश्चापि महाकायः संछिन्नः शतधा रणेगतसत्त्वो निरुत्साहः पतितः खाद्व्यदृश्यतहतं तं मन्यमानाः स्म प्राणदन्कुरुपुंगवाः

punaścāpi mahākāyaḥ saṃchinnaḥ śatadhā raṇegatasattvo nirutsāhaḥ patitaḥ khādvyadṛśyatahataṃ taṃ manyamānāḥ sma prāṇadankurupuṃgavāḥ

अथ देहैर्नवैरन्यैर्दिक्षु सर्वास्वदृश्यतपुनश्चापि महाकायः शतशीर्षः शतोदरः

atha dehairnavairanyairdikṣu sarvāsvadṛśyatapunaścāpi mahākāyaḥ śataśīrṣaḥ śatodaraḥ

व्यदृश्यत महाबाहुर्मैनाक इव पर्वतःअङ्गुष्ठमात्रो भूत्वा च पुनरेव स राक्षसःसागरोर्मिरिवोद्धूतस्तिर्यगूर्ध्वमवर्तत

vyadṛśyata mahābāhurmaināka iva parvataḥaṅguṣṭhamātro bhūtvā ca punareva sa rākṣasaḥsāgarormirivoddhūtastiryagūrdhvamavartata

वसुधां दारयित्वा च पुनरप्सु न्यमज्जतअदृश्यत तदा तत्र पुनरुन्मज्जितोऽन्यतः

vasudhāṃ dārayitvā ca punarapsu nyamajjataadṛśyata tadā tatra punarunmajjito'nyataḥ

सोऽवतीर्य पुनस्तस्थौ रथे हेमपरिष्कृतेक्षितिं द्यां च दिशश्चैव माययावृत्य दंशितः

so'vatīrya punastasthau rathe hemapariṣkṛtekṣitiṃ dyāṃ ca diśaścaiva māyayāvṛtya daṃśitaḥ

गत्वा कर्णरथाभ्याशं विचलत्कुण्डलाननःप्राह वाक्यमसंभ्रान्तः सूतपुत्रं विशां पते

gatvā karṇarathābhyāśaṃ vicalatkuṇḍalānanaḥprāha vākyamasaṃbhrāntaḥ sūtaputraṃ viśāṃ pate

तिष्ठेदानीं न मे जीवन्सूतपुत्र गमिष्यसियुद्धश्रद्धामहं तेऽद्य विनेष्यामि रणाजिरे

tiṣṭhedānīṃ na me jīvansūtaputra gamiṣyasiyuddhaśraddhāmahaṃ te'dya vineṣyāmi raṇājire

इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षं रक्षः क्रूरपराक्रमम्उत्पपातान्तरिक्षं च जहास च सुविस्वरम्कर्णमभ्याहनच्चैव गजेन्द्रमिव केसरी

ityuktvā roṣatāmrākṣaṃ rakṣaḥ krūraparākramamutpapātāntarikṣaṃ ca jahāsa ca suvisvaramkarṇamabhyāhanaccaiva gajendramiva kesarī

रथाक्षमात्रैरिषुभिरभ्यवर्षद्घटोत्कचःरथिनामृषभं कर्णं धाराभिरिव तोयदःशरवृष्टिं च तां कर्णो दूरप्राप्तामशातयत्

rathākṣamātrairiṣubhirabhyavarṣadghaṭotkacaḥrathināmṛṣabhaṃ karṇaṃ dhārābhiriva toyadaḥśaravṛṣṭiṃ ca tāṃ karṇo dūraprāptāmaśātayat

दृष्ट्वा च विहतां मायां कर्णेन भरतर्षभघटोत्कचस्ततो मायां ससर्जान्तर्हितः पुनः

dṛṣṭvā ca vihatāṃ māyāṃ karṇena bharatarṣabhaghaṭotkacastato māyāṃ sasarjāntarhitaḥ punaḥ

सोऽभवद्गिरिरित्युच्चः शिखरैस्तरुसंकटैःशूलप्रासासिमुसलजलप्रस्रवणो महान्

so'bhavadgirirityuccaḥ śikharaistarusaṃkaṭaiḥśūlaprāsāsimusalajalaprasravaṇo mahān

तमञ्जनचयप्रख्यं कर्णो दृष्ट्वा महीधरम्प्रपातैरायुधान्युग्राण्युद्वहन्तं न चुक्षुभे

tamañjanacayaprakhyaṃ karṇo dṛṣṭvā mahīdharamprapātairāyudhānyugrāṇyudvahantaṃ na cukṣubhe

स्मयन्निव ततः कर्णो दिव्यमस्त्रमुदीरयत्ततः सोऽस्त्रेण शैलेन्द्रो विक्षिप्तो वै व्यनश्यत

smayanniva tataḥ karṇo divyamastramudīrayattataḥ so'streṇa śailendro vikṣipto vai vyanaśyata

ततः स तोयदो भूत्वा नीलः सेन्द्रायुधो दिविअश्मवृष्टिभिरत्युग्रः सूतपुत्रमवाकिरत्

tataḥ sa toyado bhūtvā nīlaḥ sendrāyudho diviaśmavṛṣṭibhiratyugraḥ sūtaputramavākirat

अथ संधाय वायव्यमस्त्रमस्त्रविदां वरःव्यधमत्कालमेघं तं कर्णो वैकर्तनो वृषा

atha saṃdhāya vāyavyamastramastravidāṃ varaḥvyadhamatkālameghaṃ taṃ karṇo vaikartano vṛṣā

स मार्गणगणैः कर्णो दिशः प्रच्छाद्य सर्वशःजघानास्त्रं महाराज घटोत्कचसमीरितम्

sa mārgaṇagaṇaiḥ karṇo diśaḥ pracchādya sarvaśaḥjaghānāstraṃ mahārāja ghaṭotkacasamīritam

ततः प्रहस्य समरे भैमसेनिर्महाबलःप्रादुश्चक्रे महामायां कर्णं प्रति महारथम्

tataḥ prahasya samare bhaimasenirmahābalaḥprāduścakre mahāmāyāṃ karṇaṃ prati mahāratham

स दृष्ट्वा पुनरायान्तं रथेन रथिनां वरम्घटोत्कचमसंभ्रान्तं राक्षसैर्बहुभिर्वृतम्

sa dṛṣṭvā punarāyāntaṃ rathena rathināṃ varamghaṭotkacamasaṃbhrāntaṃ rākṣasairbahubhirvṛtam

सिंहशार्दूलसदृशैर्मत्तद्विरदविक्रमैःगजस्थैश्च रथस्थैश्च वाजिपृष्ठगतैस्तथा

siṃhaśārdūlasadṛśairmattadviradavikramaiḥgajasthaiśca rathasthaiśca vājipṛṣṭhagataistathā

नानाशस्त्रधरैर्घोरैर्नानाकवचभूषणैःवृतं घटोत्कचं क्रूरैर्मरुद्भिरिव वासवम्दृष्ट्वा कर्णो महेष्वासो योधयामास राक्षसम्

nānāśastradharairghorairnānākavacabhūṣaṇaiḥvṛtaṃ ghaṭotkacaṃ krūrairmarudbhiriva vāsavamdṛṣṭvā karṇo maheṣvāso yodhayāmāsa rākṣasam

घटोत्कचस्ततः कर्णं विद्ध्वा पञ्चभिराशुगैःननाद भैरवं नादं भीषयन्सर्वपार्थिवान्

ghaṭotkacastataḥ karṇaṃ viddhvā pañcabhirāśugaiḥnanāda bhairavaṃ nādaṃ bhīṣayansarvapārthivān

भूयश्चाञ्जलिकेनाथ समार्गणगणं महत्कर्णहस्तस्थितं चापं चिच्छेदाशु घटोत्कचः

bhūyaścāñjalikenātha samārgaṇagaṇaṃ mahatkarṇahastasthitaṃ cāpaṃ cicchedāśu ghaṭotkacaḥ

अथान्यद्धनुरादाय दृढं भारसहं महत्व्यकर्षत बलात्कर्ण इन्द्रायुधमिवोच्छ्रितम्

athānyaddhanurādāya dṛḍhaṃ bhārasahaṃ mahatvyakarṣata balātkarṇa indrāyudhamivocchritam

ततः कर्णो महाराज प्रेषयामास सायकान्सुवर्णपुङ्खाञ्शत्रुघ्नान्खचरान्राक्षसान्प्रति

tataḥ karṇo mahārāja preṣayāmāsa sāyakānsuvarṇapuṅkhāñśatrughnānkhacarānrākṣasānprati

तद्बाणैरर्दितं यूथं रक्षसां पीनवक्षसाम्सिंहेनेवार्दितं वन्यं गजानामाकुलं कुलम्

tadbāṇairarditaṃ yūthaṃ rakṣasāṃ pīnavakṣasāmsiṃhenevārditaṃ vanyaṃ gajānāmākulaṃ kulam

विधम्य राक्षसान्बाणैः साश्वसूतगजान्विभुःददाह भगवान्वह्निर्भूतानीव युगक्षये

vidhamya rākṣasānbāṇaiḥ sāśvasūtagajānvibhuḥdadāha bhagavānvahnirbhūtānīva yugakṣaye

स हत्वा राक्षसीं सेनां शुशुभे सूतनन्दनःपुरेव त्रिपुरं दग्ध्वा दिवि देवो महेश्वरः

sa hatvā rākṣasīṃ senāṃ śuśubhe sūtanandanaḥpureva tripuraṃ dagdhvā divi devo maheśvaraḥ

तेषु राजसहस्रेषु पाण्डवेयेषु मारिषनैनं निरीक्षितुमपि कश्चिच्छक्नोति पार्थिव

teṣu rājasahasreṣu pāṇḍaveyeṣu māriṣanainaṃ nirīkṣitumapi kaścicchaknoti pārthiva

ऋते घटोत्कचाद्राजन्राक्षसेन्द्रान्महाबलात्भीमवीर्यबलोपेतात्क्रुद्धाद्वैवस्वतादिव

ṛte ghaṭotkacādrājanrākṣasendrānmahābalātbhīmavīryabalopetātkruddhādvaivasvatādiva

तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां पावकः समजायतमहोल्काभ्यां यथा राजन्सार्चिषः स्नेहबिन्दवः

tasya kruddhasya netrābhyāṃ pāvakaḥ samajāyatamaholkābhyāṃ yathā rājansārciṣaḥ snehabindavaḥ

तलं तलेन संहत्य संदश्य दशनच्छदम्रथमास्थाय च पुनर्मायया निर्मितं पुनः

talaṃ talena saṃhatya saṃdaśya daśanacchadamrathamāsthāya ca punarmāyayā nirmitaṃ punaḥ

युक्तं गजनिभैर्वाहैः पिशाचवदनैः खरैःस सूतमब्रवीत्क्रुद्धः सूतपुत्राय मा वह

yuktaṃ gajanibhairvāhaiḥ piśācavadanaiḥ kharaiḥsa sūtamabravītkruddhaḥ sūtaputrāya mā vaha

स ययौ घोररूपेण रथेन रथिनां वरःद्वैरथं सूतपुत्रेण पुनरेव विशां पते

sa yayau ghorarūpeṇa rathena rathināṃ varaḥdvairathaṃ sūtaputreṇa punareva viśāṃ pate

स चिक्षेप पुनः क्रुद्धः सूतपुत्राय राक्षसःअष्टचक्रां महाघोरामशनिं रुद्रनिर्मिताम्

sa cikṣepa punaḥ kruddhaḥ sūtaputrāya rākṣasaḥaṣṭacakrāṃ mahāghorāmaśaniṃ rudranirmitām

तामवप्लुत्य जग्राह कर्णो न्यस्य रथे धनुःचिक्षेप चैनां तस्यैव स्यन्दनात्सोऽवपुप्लुवे

tāmavaplutya jagrāha karṇo nyasya rathe dhanuḥcikṣepa caināṃ tasyaiva syandanātso'vapupluve

साश्वसूतध्वजं यानं भस्म कृत्वा महाप्रभाविवेश वसुधां भित्त्वा सुरास्तत्र विसिस्मियुः

sāśvasūtadhvajaṃ yānaṃ bhasma kṛtvā mahāprabhāviveśa vasudhāṃ bhittvā surāstatra visismiyuḥ

कर्णं तु सर्वभूतानि पूजयामासुरञ्जसायदवप्लुत्य जग्राह देवसृष्टां महाशनिम्

karṇaṃ tu sarvabhūtāni pūjayāmāsurañjasāyadavaplutya jagrāha devasṛṣṭāṃ mahāśanim

एवं कृत्वा रणे कर्ण आरुरोह रथं पुनःततो मुमोच नाराचान्सूतपुत्रः परंतपः

evaṃ kṛtvā raṇe karṇa āruroha rathaṃ punaḥtato mumoca nārācānsūtaputraḥ paraṃtapaḥ

अशक्यं कर्तुमन्येन सर्वभूतेषु मानदयदकार्षीत्तदा कर्णः संग्रामे भीमदर्शने

aśakyaṃ kartumanyena sarvabhūteṣu mānadayadakārṣīttadā karṇaḥ saṃgrāme bhīmadarśane

स हन्यमानो नाराचैर्धाराभिरिव पर्वतःगन्धर्वनगराकारः पुनरन्तरधीयत

sa hanyamāno nārācairdhārābhiriva parvataḥgandharvanagarākāraḥ punarantaradhīyata

एवं स वै महामायो मायया लाघवेन चअस्त्राणि तानि दिव्यानि जघान रिपुसूदनः

evaṃ sa vai mahāmāyo māyayā lāghavena caastrāṇi tāni divyāni jaghāna ripusūdanaḥ

निहन्यमानेष्वस्त्रेषु मायया तेन रक्षसाअसंभ्रान्तस्ततः कर्णस्तद्रक्षः प्रत्ययुध्यत

nihanyamāneṣvastreṣu māyayā tena rakṣasāasaṃbhrāntastataḥ karṇastadrakṣaḥ pratyayudhyata

ततः क्रुद्धो महाराज भैमसेनिर्महाबलःचकार बहुधात्मानं भीषयाणो नराधिपान्

tataḥ kruddho mahārāja bhaimasenirmahābalaḥcakāra bahudhātmānaṃ bhīṣayāṇo narādhipān

ततो दिग्भ्यः समापेतुः सिंहव्याघ्रतरक्षवःअग्निजिह्वाश्च भुजगा विहगाश्चाप्ययोमुखाः

tato digbhyaḥ samāpetuḥ siṃhavyāghratarakṣavaḥagnijihvāśca bhujagā vihagāścāpyayomukhāḥ

स कीर्यमाणो निशितैः कर्णचापच्युतैः शरैःनगराद्रिवनप्रख्यस्तत्रैवान्तरधीयत

sa kīryamāṇo niśitaiḥ karṇacāpacyutaiḥ śaraiḥnagarādrivanaprakhyastatraivāntaradhīyata

राक्षसाश्च पिशाचाश्च यातुधानाः शलावृकाःते कर्णं भक्षयिष्यन्तः सर्वतः समुपाद्रवन्अथैनं वाग्भिरुग्राभिस्त्रासयां चक्रिरे तदा

rākṣasāśca piśācāśca yātudhānāḥ śalāvṛkāḥte karṇaṃ bhakṣayiṣyantaḥ sarvataḥ samupādravanathainaṃ vāgbhirugrābhistrāsayāṃ cakrire tadā

उद्यतैर्बहुभिर्घोरैरायुधैः शोणितोक्षितैःतेषामनेकैरेकैकं कर्णो विव्याध चाशुगैः

udyatairbahubhirghorairāyudhaiḥ śoṇitokṣitaiḥteṣāmanekairekaikaṃ karṇo vivyādha cāśugaiḥ

प्रतिहत्य तु तां मायां दिव्येनास्त्रेण राक्षसीम्आजघान हयानस्य शरैः संनतपर्वभिः

pratihatya tu tāṃ māyāṃ divyenāstreṇa rākṣasīmājaghāna hayānasya śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ

ते भग्ना विकृताङ्गाश्च छिन्नपृष्ठाश्च सायकैःवसुधामन्वपद्यन्त पश्यतस्तस्य रक्षसः

te bhagnā vikṛtāṅgāśca chinnapṛṣṭhāśca sāyakaiḥvasudhāmanvapadyanta paśyatastasya rakṣasaḥ

स भग्नमायो हैडिम्बः कर्णं वैकर्तनं ततःएष ते विदधे मृत्युमित्युक्त्वान्तरधीयत

sa bhagnamāyo haiḍimbaḥ karṇaṃ vaikartanaṃ tataḥeṣa te vidadhe mṛtyumityuktvāntaradhīyata