Parva.Adhyaya 7.149

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

दृष्ट्वा घटोत्कचं राजन्सूतपुत्ररथं प्रतिप्रयान्तं त्वरया युक्तं जिघांसुं कर्णमाहवे

dṛṣṭvā ghaṭotkacaṃ rājansūtaputrarathaṃ pratiprayāntaṃ tvarayā yuktaṃ jighāṃsuṃ karṇamāhave

अब्रवीत्तव पुत्रस्तु दुःशासनमिदं वचःएतद्रक्षो रणे तूर्णं दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम्

abravīttava putrastu duḥśāsanamidaṃ vacaḥetadrakṣo raṇe tūrṇaṃ dṛṣṭvā karṇasya vikramam

अभियाति द्रुतं कर्णं तद्वारय महारथम्वृतः सैन्येन महता याहि यत्र महाबलः

abhiyāti drutaṃ karṇaṃ tadvāraya mahārathamvṛtaḥ sainyena mahatā yāhi yatra mahābalaḥ

कर्णो वैकर्तनो युद्धे राक्षसेन युयुत्सतिरक्ष कर्णं रणे यत्तो वृतः सैन्येन मानद

karṇo vaikartano yuddhe rākṣasena yuyutsatirakṣa karṇaṃ raṇe yatto vṛtaḥ sainyena mānada

एतस्मिन्नन्तरे राजञ्जटासुरसुतो बलीदुर्योधनमुपागम्य प्राह प्रहरतां वरः

etasminnantare rājañjaṭāsurasuto balīduryodhanamupāgamya prāha praharatāṃ varaḥ

दुर्योधन तवामित्रान्प्रख्यातान्युद्धदुर्मदान्पाण्डवान्हन्तुमिच्छामि त्वयाज्ञप्तः सहानुगान्

duryodhana tavāmitrānprakhyātānyuddhadurmadānpāṇḍavānhantumicchāmi tvayājñaptaḥ sahānugān

जटासुरो मम पिता रक्षसामग्रणीः पुराप्रयुज्य कर्म रक्षोघ्नं क्षुद्रैः पार्थैर्निपातितःतस्यापचितिमिच्छामि त्वद्दिष्टो गन्तुमीश्वर

jaṭāsuro mama pitā rakṣasāmagraṇīḥ purāprayujya karma rakṣoghnaṃ kṣudraiḥ pārthairnipātitaḥtasyāpacitimicchāmi tvaddiṣṭo gantumīśvara

तमब्रवीत्ततो राजा प्रीयमाणः पुनः पुनःद्रोणकर्णादिभिः सार्धं पर्याप्तोऽहं द्विषद्वधेत्वं तु गच्छ मयाज्ञप्तो जहि युद्धं घटोत्कचम्

tamabravīttato rājā prīyamāṇaḥ punaḥ punaḥdroṇakarṇādibhiḥ sārdhaṃ paryāpto'haṃ dviṣadvadhetvaṃ tu gaccha mayājñapto jahi yuddhaṃ ghaṭotkacam

तथेत्युक्त्वा महाकायः समाहूय घटोत्कचम्जटासुरिर्भैमसेनिं नानाशस्त्रैरवाकिरत्

tathetyuktvā mahākāyaḥ samāhūya ghaṭotkacamjaṭāsurirbhaimaseniṃ nānāśastrairavākirat

अलंबलं च कर्णं च कुरुसैन्यं च दुस्तरम्हैडिम्बः प्रममाथैको महावातोऽम्बुदानिव

alaṃbalaṃ ca karṇaṃ ca kurusainyaṃ ca dustaramhaiḍimbaḥ pramamāthaiko mahāvāto'mbudāniva

ततो मायामयं दृष्ट्वा रथं तूर्णमलंबलःघटोत्कचं शरव्रातैर्नानालिङ्गैः समार्दयत्

tato māyāmayaṃ dṛṣṭvā rathaṃ tūrṇamalaṃbalaḥghaṭotkacaṃ śaravrātairnānāliṅgaiḥ samārdayat

विद्ध्वा च बहुभिर्बाणैर्भैमसेनिमलंबलःव्यद्रावयच्छरव्रातैः पाण्डवानामनीकिनीम्

viddhvā ca bahubhirbāṇairbhaimasenimalaṃbalaḥvyadrāvayaccharavrātaiḥ pāṇḍavānāmanīkinīm

तेन विद्राव्यमाणानि पाण्डुसैन्यानि मारिषनिशीथे विप्रकीर्यन्त वातनुन्ना घना इव

tena vidrāvyamāṇāni pāṇḍusainyāni māriṣaniśīthe viprakīryanta vātanunnā ghanā iva

घटोत्कचशरैर्नुन्ना तथैव कुरुवाहिनीनिशीथे प्राद्रवद्राजन्नुत्सृज्योल्काः सहस्रशः

ghaṭotkacaśarairnunnā tathaiva kuruvāhinīniśīthe prādravadrājannutsṛjyolkāḥ sahasraśaḥ

अलंबलस्ततः क्रुद्धो भैमसेनिं महामृधेआजघ्ने निशितैर्बाणैस्तोत्त्रैरिव महाद्विपम्

alaṃbalastataḥ kruddho bhaimaseniṃ mahāmṛdheājaghne niśitairbāṇaistottrairiva mahādvipam

तिलशस्तस्य तद्यानं सूतं सर्वायुधानि चघटोत्कचः प्रचिच्छेद प्राणदच्चातिदारुणम्

tilaśastasya tadyānaṃ sūtaṃ sarvāyudhāni caghaṭotkacaḥ praciccheda prāṇadaccātidāruṇam

ततः कर्णं शरव्रातैः कुरूनन्यान्सहस्रशःअलंबलं चाभ्यवर्षन्मेघो मेरुमिवाचलम्

tataḥ karṇaṃ śaravrātaiḥ kurūnanyānsahasraśaḥalaṃbalaṃ cābhyavarṣanmegho merumivācalam

ततः संचुक्षुभे सैन्यं कुरूणां राक्षसार्दितम्उपर्युपरि चान्योन्यं चतुरङ्गं ममर्द ह

tataḥ saṃcukṣubhe sainyaṃ kurūṇāṃ rākṣasārditamuparyupari cānyonyaṃ caturaṅgaṃ mamarda ha

जटासुरिर्महाराज विरथो हतसारथिःघटोत्कचं रणे क्रुद्धो मुष्टिनाभ्यहनद्दृढम्

jaṭāsurirmahārāja viratho hatasārathiḥghaṭotkacaṃ raṇe kruddho muṣṭinābhyahanaddṛḍham

मुष्टिनाभिहतस्तेन प्रचचाल घटोत्कचःक्षितिकम्पे यथा शैलः सवृक्षगणगुल्मवान्

muṣṭinābhihatastena pracacāla ghaṭotkacaḥkṣitikampe yathā śailaḥ savṛkṣagaṇagulmavān

ततः स परिघाभेन द्विट्संघघ्नेन बाहुनाजटासुरिं भैमसेनिरवधीन्मुष्टिना भृशम्

tataḥ sa parighābhena dviṭsaṃghaghnena bāhunājaṭāsuriṃ bhaimaseniravadhīnmuṣṭinā bhṛśam

तं प्रमथ्य ततः क्रुद्धस्तूर्णं हैडिम्बिराक्षिपत्दोर्भ्यामिन्द्रध्वजाभाभ्यां निष्पिपेष महीतले

taṃ pramathya tataḥ kruddhastūrṇaṃ haiḍimbirākṣipatdorbhyāmindradhvajābhābhyāṃ niṣpipeṣa mahītale

अलंबलोऽपि विक्षिप्य समुत्क्षिप्य च राक्षसम्घटोत्कचं रणे रोषान्निष्पिपेष महीतले

alaṃbalo'pi vikṣipya samutkṣipya ca rākṣasamghaṭotkacaṃ raṇe roṣānniṣpipeṣa mahītale

तयोः समभवद्युद्धं गर्जतोरतिकाययोःघटोत्कचालंबलयोस्तुमुलं लोमहर्षणम्

tayoḥ samabhavadyuddhaṃ garjatoratikāyayoḥghaṭotkacālaṃbalayostumulaṃ lomaharṣaṇam

विशेषयन्तावन्योन्यं मायाभिरतिमायिनौयुयुधाते महावीर्याविन्द्रवैरोचनाविव

viśeṣayantāvanyonyaṃ māyābhiratimāyinauyuyudhāte mahāvīryāvindravairocanāviva

पावकाम्बुनिधी भूत्वा पुनर्गरुडतक्षकौपुनर्मेघमहावातौ पुनर्वज्रमहाचलौपुनः कुञ्जरशार्दूलौ पुनः स्वर्भानुभास्करौ

pāvakāmbunidhī bhūtvā punargaruḍatakṣakaupunarmeghamahāvātau punarvajramahācalaupunaḥ kuñjaraśārdūlau punaḥ svarbhānubhāskarau

एवं मायाशतसृजावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौभृशं चित्रमयुध्येतामलंबलघटोत्कचौ

evaṃ māyāśatasṛjāvanyonyavadhakāṅkṣiṇaubhṛśaṃ citramayudhyetāmalaṃbalaghaṭotkacau

परिघैश्च गदाभिश्च प्रासमुद्गरपट्टिशैःमुसलैः पर्वताग्रैश्च तावन्योन्यं निजघ्नतुः

parighaiśca gadābhiśca prāsamudgarapaṭṭiśaiḥmusalaiḥ parvatāgraiśca tāvanyonyaṃ nijaghnatuḥ

हयाभ्यां च गजाभ्यां च पदातिरथिनौ पुनःयुयुधाते महामायौ राक्षसप्रवरौ युधि

hayābhyāṃ ca gajābhyāṃ ca padātirathinau punaḥyuyudhāte mahāmāyau rākṣasapravarau yudhi

ततो घटोत्कचो राजन्नलंबलवधेप्सयाउत्पपात भृशं क्रुद्धः श्येनवन्निपपात ह

tato ghaṭotkaco rājannalaṃbalavadhepsayāutpapāta bhṛśaṃ kruddhaḥ śyenavannipapāta ha

गृहीत्वा च महाकायं राक्षसेन्द्रमलंबलम्उद्यम्य न्यवधीद्भूमौ मयं विष्णुरिवाहवे

gṛhītvā ca mahākāyaṃ rākṣasendramalaṃbalamudyamya nyavadhīdbhūmau mayaṃ viṣṇurivāhave

ततो घटोत्कचः खड्गमुद्गृह्याद्भुतदर्शनम्चकर्त कायाद्धि शिरो भीमं विकृतदर्शनम्

tato ghaṭotkacaḥ khaḍgamudgṛhyādbhutadarśanamcakarta kāyāddhi śiro bhīmaṃ vikṛtadarśanam

तच्छिरो रुधिराभ्यक्तं गृह्य केशेषु राक्षसःघटोत्कचो ययावाशु दुर्योधनरथं प्रति

tacchiro rudhirābhyaktaṃ gṛhya keśeṣu rākṣasaḥghaṭotkaco yayāvāśu duryodhanarathaṃ prati

अभ्येत्य च महाबाहुः स्मयमानः स राक्षसःरथेऽस्य निक्षिप्य शिरो विकृताननमूर्धजम्प्राणदद्भैरवं नादं प्रावृषीव बलाहकः

abhyetya ca mahābāhuḥ smayamānaḥ sa rākṣasaḥrathe'sya nikṣipya śiro vikṛtānanamūrdhajamprāṇadadbhairavaṃ nādaṃ prāvṛṣīva balāhakaḥ

अब्रवीच्च ततो राजन्दुर्योधनमिदं वचःएष ते निहतो बन्धुस्त्वया दृष्टोऽस्य विक्रमःपुनर्द्रष्टासि कर्णस्य निष्ठामेतां तथात्मनः

abravīcca tato rājanduryodhanamidaṃ vacaḥeṣa te nihato bandhustvayā dṛṣṭo'sya vikramaḥpunardraṣṭāsi karṇasya niṣṭhāmetāṃ tathātmanaḥ

एवमुक्त्वा ततः प्रायात्कर्णं प्रति जनेश्वरकिरञ्शरशतांस्तीक्ष्णान्विमुञ्चन्कर्णमूर्धनि

evamuktvā tataḥ prāyātkarṇaṃ prati janeśvarakirañśaraśatāṃstīkṣṇānvimuñcankarṇamūrdhani

ततः समभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम्विस्मापनं महाराज नरराक्षसयोर्मृधे

tataḥ samabhavadyuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakamvismāpanaṃ mahārāja nararākṣasayormṛdhe