Parva.Adhyaya 7.5

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

रथस्थं पुरुषव्याघ्रं दृष्ट्वा कर्णमवस्थितम्हृष्टो दुर्योधनो राजन्निदं वचनमब्रवीत्

rathasthaṃ puruṣavyāghraṃ dṛṣṭvā karṇamavasthitamhṛṣṭo duryodhano rājannidaṃ vacanamabravīt

सनाथमिदमत्यर्थं भवता पालितं बलम्मन्ये किं तु समर्थं यद्धितं तत्संप्रधार्यताम्

sanāthamidamatyarthaṃ bhavatā pālitaṃ balammanye kiṃ tu samarthaṃ yaddhitaṃ tatsaṃpradhāryatām

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

ब्रूहि तत्पुरुषव्याघ्र त्वं हि प्राज्ञतमो नृपयथा चार्थपतिः कृत्यं पश्यते न तथेतरः

brūhi tatpuruṣavyāghra tvaṃ hi prājñatamo nṛpayathā cārthapatiḥ kṛtyaṃ paśyate na tathetaraḥ

ते स्म सर्वे तव वचः श्रोतुकामा नरेश्वरनान्याय्यं हि भवान्वाक्यं ब्रूयादिति मतिर्मम

te sma sarve tava vacaḥ śrotukāmā nareśvaranānyāyyaṃ hi bhavānvākyaṃ brūyāditi matirmama

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

भीष्मः सेनाप्रणेतासीद्वयसा विक्रमेण चश्रुतेन च सुसंपन्नः सर्वैर्योधगुणैस्तथा

bhīṣmaḥ senāpraṇetāsīdvayasā vikrameṇa caśrutena ca susaṃpannaḥ sarvairyodhaguṇaistathā

तेनातियशसा कर्ण घ्नता शत्रुगणान्ममसुयुद्धेन दशाहानि पालिताः स्मो महात्मना

tenātiyaśasā karṇa ghnatā śatrugaṇānmamasuyuddhena daśāhāni pālitāḥ smo mahātmanā

तस्मिन्नसुकरं कर्म कृतवत्यास्थिते दिवम्कं नु सेनाप्रणेतारं मन्यसे तदनन्तरम्

tasminnasukaraṃ karma kṛtavatyāsthite divamkaṃ nu senāpraṇetāraṃ manyase tadanantaram

न ऋते नायकं सेना मुहूर्तमपि तिष्ठतिआहवेष्वाहवश्रेष्ठ नेतृहीनेव नौर्जले

na ṛte nāyakaṃ senā muhūrtamapi tiṣṭhatiāhaveṣvāhavaśreṣṭha netṛhīneva naurjale

यथा ह्यकर्णधारा नौ रथश्चासारथिर्यथाद्रवेद्यथेष्टं तद्वत्स्यादृते सेनापतिं बलम्

yathā hyakarṇadhārā nau rathaścāsārathiryathādravedyatheṣṭaṃ tadvatsyādṛte senāpatiṃ balam

स भवान्वीक्ष्य सर्वेषु मामकेषु महात्मसुपश्य सेनापतिं युक्तमनु शांतनवादिह

sa bhavānvīkṣya sarveṣu māmakeṣu mahātmasupaśya senāpatiṃ yuktamanu śāṃtanavādiha

यं हि सेनाप्रणेतारं भवान्वक्ष्यति संयुगेतं वयं सहिताः सर्वे प्रकरिष्याम मारिष

yaṃ hi senāpraṇetāraṃ bhavānvakṣyati saṃyugetaṃ vayaṃ sahitāḥ sarve prakariṣyāma māriṣa

कर्ण उवाच · karṇa uvāca

सर्व एव महात्मान इमे पुरुषसत्तमाःसेनापतित्वमर्हन्ति नात्र कार्या विचारणा

sarva eva mahātmāna ime puruṣasattamāḥsenāpatitvamarhanti nātra kāryā vicāraṇā

कुलसंहननज्ञानैर्बलविक्रमबुद्धिभिःयुक्ताः कृतज्ञा ह्रीमन्त आहवेष्वनिवर्तिनः

kulasaṃhananajñānairbalavikramabuddhibhiḥyuktāḥ kṛtajñā hrīmanta āhaveṣvanivartinaḥ

युगपन्न तु ते शक्याः कर्तुं सर्वे पुरःसराःएक एवात्र कर्तव्यो यस्मिन्वैशेषिका गुणाः

yugapanna tu te śakyāḥ kartuṃ sarve puraḥsarāḥeka evātra kartavyo yasminvaiśeṣikā guṇāḥ

अन्योन्यस्पर्धिनां तेषां यद्येकं सत्करिष्यसिशेषा विमनसो व्यक्तं न योत्स्यन्ते हि भारत

anyonyaspardhināṃ teṣāṃ yadyekaṃ satkariṣyasiśeṣā vimanaso vyaktaṃ na yotsyante hi bhārata

अयं तु सर्वयोधानामाचार्यः स्थविरो गुरुःयुक्तः सेनापतिः कर्तुं द्रोणः शस्त्रभृतां वरः

ayaṃ tu sarvayodhānāmācāryaḥ sthaviro guruḥyuktaḥ senāpatiḥ kartuṃ droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ

को हि तिष्ठति दुर्धर्षे द्रोणे ब्रह्मविदुत्तमेसेनापतिः स्यादन्योऽस्माच्छुक्राङ्गिरसदर्शनात्

ko hi tiṣṭhati durdharṣe droṇe brahmaviduttamesenāpatiḥ syādanyo'smācchukrāṅgirasadarśanāt

न च स ह्यस्ति ते योधः सर्वराजसु भारतयो द्रोणं समरे यान्तं नानुयास्यति संयुगे

na ca sa hyasti te yodhaḥ sarvarājasu bhāratayo droṇaṃ samare yāntaṃ nānuyāsyati saṃyuge

एष सेनाप्रणेतॄणामेष शस्त्रभृतामपिएष बुद्धिमतां चैव श्रेष्ठो राजन्गुरुश्च ते

eṣa senāpraṇetṝṇāmeṣa śastrabhṛtāmapieṣa buddhimatāṃ caiva śreṣṭho rājanguruśca te

एवं दुर्योधनाचार्यमाशु सेनापतिं कुरुजिगीषन्तोऽसुरान्संख्ये कार्त्तिकेयमिवामराः

evaṃ duryodhanācāryamāśu senāpatiṃ kurujigīṣanto'surānsaṃkhye kārttikeyamivāmarāḥ

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

कर्णस्य वचनं श्रुत्वा राजा दुर्योधनस्तदासेनामध्यगतं द्रोणमिदं वचनमब्रवीत्

karṇasya vacanaṃ śrutvā rājā duryodhanastadāsenāmadhyagataṃ droṇamidaṃ vacanamabravīt

वर्णश्रैष्ठ्यात्कुलोत्पत्त्या श्रुतेन वयसा धियावीर्याद्दाक्ष्यादधृष्यत्वादर्थज्ञानान्नयाज्जयात्

varṇaśraiṣṭhyātkulotpattyā śrutena vayasā dhiyāvīryāddākṣyādadhṛṣyatvādarthajñānānnayājjayāt

तपसा च कृतज्ञत्वाद्वृद्धः सर्वगुणैरपियुक्तो भवत्समो गोप्ता राज्ञामन्यो न विद्यते

tapasā ca kṛtajñatvādvṛddhaḥ sarvaguṇairapiyukto bhavatsamo goptā rājñāmanyo na vidyate

स भवान्पातु नः सर्वान्विबुधानिव वासवःभवन्नेत्राः पराञ्जेतुमिच्छामो द्विजसत्तम

sa bhavānpātu naḥ sarvānvibudhāniva vāsavaḥbhavannetrāḥ parāñjetumicchāmo dvijasattama

रुद्राणामिव कापाली वसूनामिव पावकःकुबेर इव यक्षाणां मरुतामिव वासवः

rudrāṇāmiva kāpālī vasūnāmiva pāvakaḥkubera iva yakṣāṇāṃ marutāmiva vāsavaḥ

वसिष्ठ इव विप्राणां तेजसामिव भास्करःपितॄणामिव धर्मोऽथ आदित्यानामिवाम्बुराट्

vasiṣṭha iva viprāṇāṃ tejasāmiva bhāskaraḥpitṝṇāmiva dharmo'tha ādityānāmivāmburāṭ

नक्षत्राणामिव शशी दितिजानामिवोशनाःश्रेष्ठः सेनाप्रणेतॄणां स नः सेनापतिर्भव

nakṣatrāṇāmiva śaśī ditijānāmivośanāḥśreṣṭhaḥ senāpraṇetṝṇāṃ sa naḥ senāpatirbhava

अक्षौहिण्यो दशैका च वशगाः सन्तु तेऽनघताभिः शत्रून्प्रतिव्यूह्य जहीन्द्रो दानवानिव

akṣauhiṇyo daśaikā ca vaśagāḥ santu te'naghatābhiḥ śatrūnprativyūhya jahīndro dānavāniva

प्रयातु नो भवानग्रे देवानामिव पावकिःअनुयास्यामहे त्वाजौ सौरभेया इवर्षभम्

prayātu no bhavānagre devānāmiva pāvakiḥanuyāsyāmahe tvājau saurabheyā ivarṣabham

उग्रधन्वा महेष्वासो दिव्यं विस्फारयन्धनुःअग्रे भवन्तं दृष्ट्वा नो नार्जुनः प्रसहिष्यते

ugradhanvā maheṣvāso divyaṃ visphārayandhanuḥagre bhavantaṃ dṛṣṭvā no nārjunaḥ prasahiṣyate

ध्रुवं युधिष्ठिरं संख्ये सानुबन्धं सबान्धवम्जेष्यामि पुरुषव्याघ्र भवान्सेनापतिर्यदि

dhruvaṃ yudhiṣṭhiraṃ saṃkhye sānubandhaṃ sabāndhavamjeṣyāmi puruṣavyāghra bhavānsenāpatiryadi

एवमुक्ते ततो द्रोणे जयेत्यूचुर्नराधिपाःसिंहनादेन महता हर्षयन्तस्तवात्मजम्

evamukte tato droṇe jayetyūcurnarādhipāḥsiṃhanādena mahatā harṣayantastavātmajam

सैनिकाश्च मुदा युक्ता वर्धयन्ति द्विजोत्तमम्दुर्योधनं पुरस्कृत्य प्रार्थयन्तो महद्यशः

sainikāśca mudā yuktā vardhayanti dvijottamamduryodhanaṃ puraskṛtya prārthayanto mahadyaśaḥ

द्रोण उवाच · droṇa uvāca

वेदं षडङ्गं वेदाहमर्थविद्यां च मानवीम्त्रैयम्बकमथेष्वस्त्रमस्त्राणि विविधानि च

vedaṃ ṣaḍaṅgaṃ vedāhamarthavidyāṃ ca mānavīmtraiyambakamatheṣvastramastrāṇi vividhāni ca

ये चाप्युक्ता मयि गुणा भवद्भिर्जयकाङ्क्षिभिःचिकीर्षुस्तानहं सत्यान्योधयिष्यामि पाण्डवान्

ye cāpyuktā mayi guṇā bhavadbhirjayakāṅkṣibhiḥcikīrṣustānahaṃ satyānyodhayiṣyāmi pāṇḍavān

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

स एवमभ्यनुज्ञातश्चक्रे सेनापतिं ततःद्रोणं तव सुतो राजन्विधिदृष्टेन कर्मणा

sa evamabhyanujñātaścakre senāpatiṃ tataḥdroṇaṃ tava suto rājanvidhidṛṣṭena karmaṇā

अथाभिषिषिचुर्द्रोणं दुर्योधनमुखा नृपाःसेनापत्ये यथा स्कन्दं पुरा शक्रमुखाः सुराः

athābhiṣiṣicurdroṇaṃ duryodhanamukhā nṛpāḥsenāpatye yathā skandaṃ purā śakramukhāḥ surāḥ

ततो वादित्रघोषेण सह पुंसां महास्वनैःप्रादुरासीत्कृते द्रोणे हर्षः सेनापतौ तदा

tato vāditraghoṣeṇa saha puṃsāṃ mahāsvanaiḥprādurāsītkṛte droṇe harṣaḥ senāpatau tadā

ततः पुण्याहघोषेण स्वस्तिवादस्वनेन चसंस्तवैर्गीतशब्दैश्च सूतमागधबन्दिनाम्

tataḥ puṇyāhaghoṣeṇa svastivādasvanena casaṃstavairgītaśabdaiśca sūtamāgadhabandinām

जयशब्दैर्द्विजाग्र्याणां सुभगानर्तितैस्तथासत्कृत्य विधिवद्द्रोणं जितान्मन्यन्त पाण्डवान्

jayaśabdairdvijāgryāṇāṃ subhagānartitaistathāsatkṛtya vidhivaddroṇaṃ jitānmanyanta pāṇḍavān