Parva.Adhyaya 7.6

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

सेनापत्यं तु संप्राप्य भारद्वाजो महारथःयुयुत्सुर्व्यूह्य सैन्यानि प्रायात्तव सुतैः सह

senāpatyaṃ tu saṃprāpya bhāradvājo mahārathaḥyuyutsurvyūhya sainyāni prāyāttava sutaiḥ saha

सैन्धवश्च कलिङ्गश्च विकर्णश्च तवात्मजःदक्षिणं पार्श्वमास्थाय समतिष्ठन्त दंशिताः

saindhavaśca kaliṅgaśca vikarṇaśca tavātmajaḥdakṣiṇaṃ pārśvamāsthāya samatiṣṭhanta daṃśitāḥ

प्रपक्षः शकुनिस्तेषां प्रवरैर्हयसादिभिःययौ गान्धारकैः सार्धं विमलप्रासयोधिभिः

prapakṣaḥ śakunisteṣāṃ pravarairhayasādibhiḥyayau gāndhārakaiḥ sārdhaṃ vimalaprāsayodhibhiḥ

कृपश्च कृतवर्मा च चित्रसेनो विविंशतिःदुःशासनमुखा यत्ताः सव्यं पार्श्वमपालयन्

kṛpaśca kṛtavarmā ca citraseno viviṃśatiḥduḥśāsanamukhā yattāḥ savyaṃ pārśvamapālayan

तेषां प्रपक्षाः काम्बोजाः सुदक्षिणपुरःसराःययुरश्वैर्महावेगैः शकाश्च यवनैः सह

teṣāṃ prapakṣāḥ kāmbojāḥ sudakṣiṇapuraḥsarāḥyayuraśvairmahāvegaiḥ śakāśca yavanaiḥ saha

मद्रास्त्रिगर्ताः साम्बष्ठाः प्रतीच्योदीच्यवासिनःशिबयः शूरसेनाश्च शूद्राश्च मलदैः सह

madrāstrigartāḥ sāmbaṣṭhāḥ pratīcyodīcyavāsinaḥśibayaḥ śūrasenāśca śūdrāśca maladaiḥ saha

सौवीराः कितवाः प्राच्या दाक्षिणात्याश्च सर्वशःतवात्मजं पुरस्कृत्य सूतपुत्रस्य पृष्ठतः

sauvīrāḥ kitavāḥ prācyā dākṣiṇātyāśca sarvaśaḥtavātmajaṃ puraskṛtya sūtaputrasya pṛṣṭhataḥ

हर्षयन्सर्वसैन्यानि बलेषु बलमादधत्ययौ वैकर्तनः कर्णः प्रमुखे सर्वधन्विनाम्

harṣayansarvasainyāni baleṣu balamādadhatyayau vaikartanaḥ karṇaḥ pramukhe sarvadhanvinām

तस्य दीप्तो महाकायः स्वान्यनीकानि हर्षयन्हस्तिकक्ष्यामहाकेतुर्बभौ सूर्यसमद्युतिः

tasya dīpto mahākāyaḥ svānyanīkāni harṣayanhastikakṣyāmahāketurbabhau sūryasamadyutiḥ

न भीष्मव्यसनं कश्चिद्दृष्ट्वा कर्णममन्यतविशोकाश्चाभवन्सर्वे राजानः कुरुभिः सह

na bhīṣmavyasanaṃ kaściddṛṣṭvā karṇamamanyataviśokāścābhavansarve rājānaḥ kurubhiḥ saha

हृष्टाश्च बहवो योधास्तत्राजल्पन्त संगताःन हि कर्णं रणे दृष्ट्वा युधि स्थास्यन्ति पाण्डवाः

hṛṣṭāśca bahavo yodhāstatrājalpanta saṃgatāḥna hi karṇaṃ raṇe dṛṣṭvā yudhi sthāsyanti pāṇḍavāḥ

कर्णो हि समरे शक्तो जेतुं देवान्सवासवान्किमु पाण्डुसुतान्युद्धे हीनवीर्यपराक्रमान्

karṇo hi samare śakto jetuṃ devānsavāsavānkimu pāṇḍusutānyuddhe hīnavīryaparākramān

भीष्मेण तु रणे पार्थाः पालिता बाहुशालिनातांस्तु कर्णः शरैस्तीक्ष्णैर्नाशयिष्यत्यसंशयम्

bhīṣmeṇa tu raṇe pārthāḥ pālitā bāhuśālinātāṃstu karṇaḥ śaraistīkṣṇairnāśayiṣyatyasaṃśayam

एवं ब्रुवन्तस्तेऽन्योन्यं हृष्टरूपा विशां पतेराधेयं पूजयन्तश्च प्रशंसन्तश्च निर्ययुः

evaṃ bruvantaste'nyonyaṃ hṛṣṭarūpā viśāṃ paterādheyaṃ pūjayantaśca praśaṃsantaśca niryayuḥ

अस्माकं शकटव्यूहो द्रोणेन विहितोऽभवत्परेषां क्रौञ्च एवासीद्व्यूहो राजन्महात्मनाम्प्रीयमाणेन विहितो धर्मराजेन भारत

asmākaṃ śakaṭavyūho droṇena vihito'bhavatpareṣāṃ krauñca evāsīdvyūho rājanmahātmanāmprīyamāṇena vihito dharmarājena bhārata

व्यूहप्रमुखतस्तेषां तस्थतुः पुरुषर्षभौवानरध्वजमुच्छ्रित्य विष्वक्सेनधनंजयौ

vyūhapramukhatasteṣāṃ tasthatuḥ puruṣarṣabhauvānaradhvajamucchritya viṣvaksenadhanaṃjayau

ककुदं सर्वसैन्यानां लक्ष्म सर्वधनुष्मताम्आदित्यपथगः केतुः पार्थस्यामिततेजसः

kakudaṃ sarvasainyānāṃ lakṣma sarvadhanuṣmatāmādityapathagaḥ ketuḥ pārthasyāmitatejasaḥ

दीपयामास तत्सैन्यं पाण्डवस्य महात्मनःयथा प्रज्वलितः सूर्यो युगान्ते वै वसुंधराम्

dīpayāmāsa tatsainyaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥyathā prajvalitaḥ sūryo yugānte vai vasuṃdharām

अस्यतामर्जुनः श्रेष्ठो गाण्डीवं धनुषां वरम्वासुदेवश्च भूतानां चक्राणां च सुदर्शनम्

asyatāmarjunaḥ śreṣṭho gāṇḍīvaṃ dhanuṣāṃ varamvāsudevaśca bhūtānāṃ cakrāṇāṃ ca sudarśanam

चत्वार्येतानि तेजांसि वहञ्श्वेतहयो रथःपरेषामग्रतस्तस्थौ कालचक्रमिवोद्यतम्

catvāryetāni tejāṃsi vahañśvetahayo rathaḥpareṣāmagratastasthau kālacakramivodyatam

एवमेतौ महात्मानौ बलसेनाग्रगावुभौतावकानां मुखं कर्णः परेषां च धनंजयः

evametau mahātmānau balasenāgragāvubhautāvakānāṃ mukhaṃ karṇaḥ pareṣāṃ ca dhanaṃjayaḥ

ततो जाताभिसंरम्भौ परस्परवधैषिणौअवेक्षेतां तदान्योन्यं समरे कर्णपाण्डवौ

tato jātābhisaṃrambhau parasparavadhaiṣiṇauavekṣetāṃ tadānyonyaṃ samare karṇapāṇḍavau

ततः प्रयाते सहसा भारद्वाजे महारथेअन्तर्नादेन घोरेण वसुधा समकम्पत

tataḥ prayāte sahasā bhāradvāje mahāratheantarnādena ghoreṇa vasudhā samakampata

ततस्तुमुलमाकाशमावृणोत्सदिवाकरम्वातोद्धूतं रजस्तीव्रं कौशेयनिकरोपमम्

tatastumulamākāśamāvṛṇotsadivākaramvātoddhūtaṃ rajastīvraṃ kauśeyanikaropamam

अनभ्रे प्रववर्ष द्यौर्मांसास्थिरुधिराण्युतगृध्राः श्येना बडाः कङ्का वायसाश्च सहस्रशःउपर्युपरि सेनां ते तदा पर्यपतन्नृप

anabhre pravavarṣa dyaurmāṃsāsthirudhirāṇyutagṛdhrāḥ śyenā baḍāḥ kaṅkā vāyasāśca sahasraśaḥuparyupari senāṃ te tadā paryapatannṛpa

गोमायवश्च प्राक्रोशन्भयदान्दारुणान्रवान्अकार्षुरपसव्यं च बहुशः पृतनां तवचिखादिषन्तो मांसानि पिपासन्तश्च शोणितम्

gomāyavaśca prākrośanbhayadāndāruṇānravānakārṣurapasavyaṃ ca bahuśaḥ pṛtanāṃ tavacikhādiṣanto māṃsāni pipāsantaśca śoṇitam

अपतद्दीप्यमाना च सनिर्घाता सकम्पनाउल्का ज्वलन्ती संग्रामे पुच्छेनावृत्य सर्वशः

apataddīpyamānā ca sanirghātā sakampanāulkā jvalantī saṃgrāme pucchenāvṛtya sarvaśaḥ

परिवेषो महांश्चापि सविद्युत्स्तनयित्नुमान्भास्करस्याभवद्राजन्प्रयाते वाहिनीपतौ

pariveṣo mahāṃścāpi savidyutstanayitnumānbhāskarasyābhavadrājanprayāte vāhinīpatau

एते चान्ये च बहवः प्रादुरासन्सुदारुणाःउत्पाता युधि वीराणां जीवितक्षयकारकाः

ete cānye ca bahavaḥ prādurāsansudāruṇāḥutpātā yudhi vīrāṇāṃ jīvitakṣayakārakāḥ

ततः प्रववृते युद्धं परस्परवधैषिणाम्कुरुपाण्डवसैन्यानां शब्देनानादयज्जगत्

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ parasparavadhaiṣiṇāmkurupāṇḍavasainyānāṃ śabdenānādayajjagat

ते त्वन्योन्यं सुसंरब्धाः पाण्डवाः कौरवैः सहप्रत्यघ्नन्निशितैर्बाणैर्जयगृद्धाः प्रहारिणः

te tvanyonyaṃ susaṃrabdhāḥ pāṇḍavāḥ kauravaiḥ sahapratyaghnanniśitairbāṇairjayagṛddhāḥ prahāriṇaḥ

स पाण्डवानां महतीं महेष्वासो महाद्युतिःवेगेनाभ्यद्रवत्सेनां किरञ्शरशतैः शितैः

sa pāṇḍavānāṃ mahatīṃ maheṣvāso mahādyutiḥvegenābhyadravatsenāṃ kirañśaraśataiḥ śitaiḥ

द्रोणमभ्युद्यतं दृष्ट्वा पाण्डवाः सह सृञ्जयैःप्रत्यगृह्णंस्तदा राजञ्शरवर्षैः पृथक्पृथक्

droṇamabhyudyataṃ dṛṣṭvā pāṇḍavāḥ saha sṛñjayaiḥpratyagṛhṇaṃstadā rājañśaravarṣaiḥ pṛthakpṛthak

संक्षोभ्यमाणा द्रोणेन भिद्यमाना महाचमूःव्यशीर्यत सपाञ्चाला वातेनेव बलाहकाः

saṃkṣobhyamāṇā droṇena bhidyamānā mahācamūḥvyaśīryata sapāñcālā vāteneva balāhakāḥ

बहूनीह विकुर्वाणो दिव्यान्यस्त्राणि संयुगेअपीडयत्क्षणेनैव द्रोणः पाण्डवसृञ्जयान्

bahūnīha vikurvāṇo divyānyastrāṇi saṃyugeapīḍayatkṣaṇenaiva droṇaḥ pāṇḍavasṛñjayān

ते वध्यमाना द्रोणेन वासवेनेव दानवाःपाञ्चालाः समकम्पन्त धृष्टद्युम्नपुरोगमाः

te vadhyamānā droṇena vāsaveneva dānavāḥpāñcālāḥ samakampanta dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ

ततो दिव्यास्त्रविच्छूरो याज्ञसेनिर्महारथःअभिनच्छरवर्षेण द्रोणानीकमनेकधा

tato divyāstravicchūro yājñasenirmahārathaḥabhinaccharavarṣeṇa droṇānīkamanekadhā

द्रोणस्य शरवर्षैस्तु शरवर्षाणि भागशःसंनिवार्य ततः सेनां कुरूनप्यवधीद्बली

droṇasya śaravarṣaistu śaravarṣāṇi bhāgaśaḥsaṃnivārya tataḥ senāṃ kurūnapyavadhīdbalī

संहृत्य तु ततो द्रोणः समवस्थाप्य चाहवेस्वमनीकं महाबाहुः पार्षतं समुपाद्रवत्

saṃhṛtya tu tato droṇaḥ samavasthāpya cāhavesvamanīkaṃ mahābāhuḥ pārṣataṃ samupādravat

स बाणवर्षं सुमहदसृजत्पार्षतं प्रतिमघवान्समभिक्रुद्धः सहसा दानवेष्विव

sa bāṇavarṣaṃ sumahadasṛjatpārṣataṃ pratimaghavānsamabhikruddhaḥ sahasā dānaveṣviva

ते कम्प्यमाना द्रोणेन बाणैः पाण्डवसृञ्जयाःपुनः पुनरभज्यन्त सिंहेनेवेतरे मृगाः

te kampyamānā droṇena bāṇaiḥ pāṇḍavasṛñjayāḥpunaḥ punarabhajyanta siṃhenevetare mṛgāḥ

अथ पर्यपतद्द्रोणः पाण्डवानां बलं बलीअलातचक्रवद्राजंस्तदद्भुतमिवाभवत्

atha paryapataddroṇaḥ pāṇḍavānāṃ balaṃ balīalātacakravadrājaṃstadadbhutamivābhavat

खचरनगरकल्पं कल्पितं शास्त्रदृष्ट्या; चलदनिलपताकं ह्रादिनं वल्गिताश्वम्स्फटिकविमलकेतुं तापनं शात्रवाणां; रथवरमधिरूढः संजहारारिसेनाम्

khacaranagarakalpaṃ kalpitaṃ śāstradṛṣṭyā; caladanilapatākaṃ hrādinaṃ valgitāśvamsphaṭikavimalaketuṃ tāpanaṃ śātravāṇāṃ; rathavaramadhirūḍhaḥ saṃjahārārisenām