Parva.Adhyaya 7.8

धृतराष्ट्र उवाच · dhṛtarāṣṭra uvāca

किं कुर्वाणं रणे द्रोणं जघ्नुः पाण्डवसृञ्जयाःतथा निपुणमस्त्रेषु सर्वशस्त्रभृतामपि

kiṃ kurvāṇaṃ raṇe droṇaṃ jaghnuḥ pāṇḍavasṛñjayāḥtathā nipuṇamastreṣu sarvaśastrabhṛtāmapi

रथभङ्गो बभूवास्य धनुर्वाशीर्यतास्यतःप्रमत्तो वाभवद्द्रोणस्ततो मृत्युमुपेयिवान्

rathabhaṅgo babhūvāsya dhanurvāśīryatāsyataḥpramatto vābhavaddroṇastato mṛtyumupeyivān

कथं नु पार्षतस्तात शत्रुभिर्दुष्प्रधर्षणम्किरन्तमिषुसंघातान्रुक्मपुङ्खाननेकशः

kathaṃ nu pārṣatastāta śatrubhirduṣpradharṣaṇamkirantamiṣusaṃghātānrukmapuṅkhānanekaśaḥ

क्षिप्रहस्तं द्विजश्रेष्ठं कृतिनं चित्रयोधिनम्दूरेषुपातिनं दान्तमस्त्रयुद्धे च पारगम्

kṣiprahastaṃ dvijaśreṣṭhaṃ kṛtinaṃ citrayodhinamdūreṣupātinaṃ dāntamastrayuddhe ca pāragam

पाञ्चालपुत्रो न्यवधीद्दिष्ट्या स वरमच्युतम्कुर्वाणं दारुणं कर्म रणे यत्तं महारथम्

pāñcālaputro nyavadhīddiṣṭyā sa varamacyutamkurvāṇaṃ dāruṇaṃ karma raṇe yattaṃ mahāratham

व्यक्तं दिष्टं हि बलवत्पौरुषादिति मे मतिःयद्द्रोणो निहतः शूरः पार्षतेन महात्मना

vyaktaṃ diṣṭaṃ hi balavatpauruṣāditi me matiḥyaddroṇo nihataḥ śūraḥ pārṣatena mahātmanā

अस्त्रं चतुर्विधं वीरे यस्मिन्नासीत्प्रतिष्ठितम्तमिष्वस्त्रवराचार्यं द्रोणं शंससि मे हतम्

astraṃ caturvidhaṃ vīre yasminnāsītpratiṣṭhitamtamiṣvastravarācāryaṃ droṇaṃ śaṃsasi me hatam

श्रुत्वा हतं रुक्मरथं वैयाघ्रपरिवारणम्जातरूपपरिष्कारं नाद्य शोकमपानुदे

śrutvā hataṃ rukmarathaṃ vaiyāghraparivāraṇamjātarūpapariṣkāraṃ nādya śokamapānude

न नूनं परदुःखेन कश्चिन्म्रियति संजययत्र द्रोणमहं श्रुत्वा हतं जीवामि न म्रिये

na nūnaṃ paraduḥkhena kaścinmriyati saṃjayayatra droṇamahaṃ śrutvā hataṃ jīvāmi na mriye

अश्मसारमयं नूनं हृदयं सुदृढं ममयच्छ्रुत्वा निहतं द्रोणं शतधा न विदीर्यते

aśmasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mamayacchrutvā nihataṃ droṇaṃ śatadhā na vidīryate

ब्राह्मे वेदे तथेष्वस्त्रे यमुपासन्गुणार्थिनःब्राह्मणा राजपुत्राश्च स कथं मृत्युना हतः

brāhme vede tatheṣvastre yamupāsanguṇārthinaḥbrāhmaṇā rājaputrāśca sa kathaṃ mṛtyunā hataḥ

शोषणं सागरस्येव मेरोरिव विसर्पणम्पतनं भास्करस्येव न मृष्ये द्रोणपातनम्

śoṣaṇaṃ sāgarasyeva meroriva visarpaṇampatanaṃ bhāskarasyeva na mṛṣye droṇapātanam

दृप्तानां प्रतिषेद्धासीद्धार्मिकानां च रक्षितायोऽत्याक्षीत्कृपणस्यार्थे प्राणानपि परंतपः

dṛptānāṃ pratiṣeddhāsīddhārmikānāṃ ca rakṣitāyo'tyākṣītkṛpaṇasyārthe prāṇānapi paraṃtapaḥ

मन्दानां मम पुत्राणां जयाशा यस्य विक्रमेबृहस्पत्युशनस्तुल्यो बुद्ध्या स निहतः कथम्

mandānāṃ mama putrāṇāṃ jayāśā yasya vikramebṛhaspatyuśanastulyo buddhyā sa nihataḥ katham

ते च शोणा बृहन्तोऽश्वाः सैन्धवा हेममालिनःरथे वातजवा युक्ताः सर्वशब्दातिगा रणे

te ca śoṇā bṛhanto'śvāḥ saindhavā hemamālinaḥrathe vātajavā yuktāḥ sarvaśabdātigā raṇe

बलिनो घोषिणो दान्ताः सैन्धवाः साधुवाहिनःदृढाः संग्राममध्येषु कच्चिदासन्न विह्वलाः

balino ghoṣiṇo dāntāḥ saindhavāḥ sādhuvāhinaḥdṛḍhāḥ saṃgrāmamadhyeṣu kaccidāsanna vihvalāḥ

करिणां बृंहतां युद्धे शङ्खदुन्दुभिनिस्वनम्ज्याक्षेपशरवर्षाणां शस्त्राणां च सहिष्णवः

kariṇāṃ bṛṃhatāṃ yuddhe śaṅkhadundubhinisvanamjyākṣepaśaravarṣāṇāṃ śastrāṇāṃ ca sahiṣṇavaḥ

आशंसन्तः पराञ्जेतुं जितश्वासा जितव्यथाःहयाः प्रजविताः शीघ्रा भारद्वाजरथोद्वहाः

āśaṃsantaḥ parāñjetuṃ jitaśvāsā jitavyathāḥhayāḥ prajavitāḥ śīghrā bhāradvājarathodvahāḥ

ते स्म रुक्मरथे युक्ता नरवीरसमाहिताःकथं नाभ्यतरंस्तात पाण्डवानामनीकिनीम्

te sma rukmarathe yuktā naravīrasamāhitāḥkathaṃ nābhyataraṃstāta pāṇḍavānāmanīkinīm

जातरूपपरिष्कारमास्थाय रथमुत्तमम्भारद्वाजः किमकरोच्छूरः संक्रन्दनो युधि

jātarūpapariṣkāramāsthāya rathamuttamambhāradvājaḥ kimakarocchūraḥ saṃkrandano yudhi

विद्यां यस्योपजीवन्ति सर्वलोकधनुर्भृतःस सत्यसंधो बलवान्द्रोणः किमकरोद्युधि

vidyāṃ yasyopajīvanti sarvalokadhanurbhṛtaḥsa satyasaṃdho balavāndroṇaḥ kimakarodyudhi

दिवि शक्रमिव श्रेष्ठं महामात्रं धनुर्भृताम्के नु तं रौद्रकर्माणं युद्धे प्रत्युद्ययू रथाः

divi śakramiva śreṣṭhaṃ mahāmātraṃ dhanurbhṛtāmke nu taṃ raudrakarmāṇaṃ yuddhe pratyudyayū rathāḥ

ननु रुक्मरथं दृष्ट्वा प्रद्रवन्ति स्म पाण्डवाःदिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं सेनां क्षिण्वन्तमव्ययम्

nanu rukmarathaṃ dṛṣṭvā pradravanti sma pāṇḍavāḥdivyamastraṃ vikurvāṇaṃ senāṃ kṣiṇvantamavyayam

उताहो सर्वसैन्येन धर्मराजः सहानुजःपाञ्चाल्यप्रग्रहो द्रोणं सर्वतः समवारयत्

utāho sarvasainyena dharmarājaḥ sahānujaḥpāñcālyapragraho droṇaṃ sarvataḥ samavārayat

नूनमावारयत्पार्थो रथिनोऽन्यानजिह्मगैःततो द्रोणं समारोहत्पार्षतः पापकर्मकृत्

nūnamāvārayatpārtho rathino'nyānajihmagaiḥtato droṇaṃ samārohatpārṣataḥ pāpakarmakṛt

न ह्यन्यं परिपश्यामि वधे कंचन शुष्मिणःधृष्टद्युम्नादृते रौद्रात्पाल्यमानात्किरीटिना

na hyanyaṃ paripaśyāmi vadhe kaṃcana śuṣmiṇaḥdhṛṣṭadyumnādṛte raudrātpālyamānātkirīṭinā

तैर्वृतः सर्वतः शूरैः पाञ्चाल्यापसदस्ततःकेकयैश्चेदिकारूषैर्मत्स्यैरन्यैश्च भूमिपैः

tairvṛtaḥ sarvataḥ śūraiḥ pāñcālyāpasadastataḥkekayaiścedikārūṣairmatsyairanyaiśca bhūmipaiḥ

व्याकुलीकृतमाचार्यं पिपीलैरुरगं यथाकर्मण्यसुकरे सक्तं जघानेति मतिर्मम

vyākulīkṛtamācāryaṃ pipīlairuragaṃ yathākarmaṇyasukare saktaṃ jaghāneti matirmama

योऽधीत्य चतुरो वेदान्सर्वानाख्यानपञ्चमान्ब्राह्मणानां प्रतिष्ठासीत्स्रोतसामिव सागरःस कथं ब्राह्मणो वृद्धः शस्त्रेण वधमाप्तवान्

yo'dhītya caturo vedānsarvānākhyānapañcamānbrāhmaṇānāṃ pratiṣṭhāsītsrotasāmiva sāgaraḥsa kathaṃ brāhmaṇo vṛddhaḥ śastreṇa vadhamāptavān

अमर्षणो मर्षितवान्क्लिश्यमानः सदा मयाअनर्हमाणः कौन्तेयः कर्मणस्तस्य तत्फलम्

amarṣaṇo marṣitavānkliśyamānaḥ sadā mayāanarhamāṇaḥ kaunteyaḥ karmaṇastasya tatphalam

यस्य कर्मानुजीवन्ति लोके सर्वधनुर्भृतःस सत्यसंधः सुकृती श्रीकामैर्निहतः कथम्

yasya karmānujīvanti loke sarvadhanurbhṛtaḥsa satyasaṃdhaḥ sukṛtī śrīkāmairnihataḥ katham

दिवि शक्र इव श्रेष्ठो महासत्त्वो महाबलःस कथं निहतः पार्थैः क्षुद्रमत्स्यैर्यथा तिमिः

divi śakra iva śreṣṭho mahāsattvo mahābalaḥsa kathaṃ nihataḥ pārthaiḥ kṣudramatsyairyathā timiḥ

क्षिप्रहस्तश्च बलवान्दृढधन्वारिमर्दनःन यस्य जीविताकाङ्क्षी विषयं प्राप्य जीवति

kṣiprahastaśca balavāndṛḍhadhanvārimardanaḥna yasya jīvitākāṅkṣī viṣayaṃ prāpya jīvati

यं द्वौ न जहतः शब्दौ जीवमानं कदाचनब्राह्मश्च वेदकामानां ज्याघोषश्च धनुर्भृताम्

yaṃ dvau na jahataḥ śabdau jīvamānaṃ kadācanabrāhmaśca vedakāmānāṃ jyāghoṣaśca dhanurbhṛtām

नाहं मृष्ये हतं द्रोणं सिंहद्विरदविक्रमम्कथं संजय दुर्धर्षमनाधृष्ययशोबलम्

nāhaṃ mṛṣye hataṃ droṇaṃ siṃhadviradavikramamkathaṃ saṃjaya durdharṣamanādhṛṣyayaśobalam

केऽरक्षन्दक्षिणं चक्रं सव्यं के च महात्मनःपुरस्तात्के च वीरस्य युध्यमानस्य संयुगे

ke'rakṣandakṣiṇaṃ cakraṃ savyaṃ ke ca mahātmanaḥpurastātke ca vīrasya yudhyamānasya saṃyuge

के च तत्र तनुं त्यक्त्वा प्रतीपं मृत्युमाव्रजन्द्रोणस्य समरे वीराः केऽकुर्वन्त परां धृतिम्

ke ca tatra tanuṃ tyaktvā pratīpaṃ mṛtyumāvrajandroṇasya samare vīrāḥ ke'kurvanta parāṃ dhṛtim

एतदार्येण कर्तव्यं कृच्छ्रास्वापत्सु संजयपराक्रमेद्यथाशक्त्या तच्च तस्मिन्प्रतिष्ठितम्

etadāryeṇa kartavyaṃ kṛcchrāsvāpatsu saṃjayaparākramedyathāśaktyā tacca tasminpratiṣṭhitam

मुह्यते मे मनस्तात कथा तावन्निवर्त्यताम्भूयस्तु लब्धसंज्ञस्त्वा परिप्रक्ष्यामि संजय

muhyate me manastāta kathā tāvannivartyatāmbhūyastu labdhasaṃjñastvā pariprakṣyāmi saṃjaya