Parva.Adhyaya 8.3

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतच्छ्रुत्वा महाराज धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतःशोकस्यान्तमपश्यन्वै हतं मत्वा सुयोधनम्विह्वलः पतितो भूमौ नष्टचेता इव द्विपः

etacchrutvā mahārāja dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥśokasyāntamapaśyanvai hataṃ matvā suyodhanamvihvalaḥ patito bhūmau naṣṭacetā iva dvipaḥ

तस्मिन्निपतिते भूमौ विह्वले राजसत्तमेआर्तनादो महानासीत्स्त्रीणां भरतसत्तम

tasminnipatite bhūmau vihvale rājasattameārtanādo mahānāsītstrīṇāṃ bharatasattama

स शब्दः पृथिवीं सर्वां पूरयामास सर्वशःशोकार्णवे महाघोरे निमग्ना भरतस्त्रियः

sa śabdaḥ pṛthivīṃ sarvāṃ pūrayāmāsa sarvaśaḥśokārṇave mahāghore nimagnā bharatastriyaḥ

राजानं च समासाद्य गान्धारी भरतर्षभनिःसंज्ञा पतिता भूमौ सर्वाण्यन्तःपुराणि च

rājānaṃ ca samāsādya gāndhārī bharatarṣabhaniḥsaṃjñā patitā bhūmau sarvāṇyantaḥpurāṇi ca

ततस्ताः संजयो राजन्समाश्वासयदातुराःमुह्यमानाः सुबहुशो मुञ्चन्त्यो वारि नेत्रजम्

tatastāḥ saṃjayo rājansamāśvāsayadāturāḥmuhyamānāḥ subahuśo muñcantyo vāri netrajam

समाश्वस्ताः स्त्रियस्तास्तु वेपमाना मुहुर्मुहुःकदल्य इव वातेन धूयमानाः समन्ततः

samāśvastāḥ striyastāstu vepamānā muhurmuhuḥkadalya iva vātena dhūyamānāḥ samantataḥ

राजानं विदुरश्चापि प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम्आश्वासयामास तदा सिञ्चंस्तोयेन कौरवम्

rājānaṃ viduraścāpi prajñācakṣuṣamīśvaramāśvāsayāmāsa tadā siñcaṃstoyena kauravam

स लब्ध्वा शनकैः संज्ञां ताश्च दृष्ट्वा स्त्रियो नृपउन्मत्त इव राजा स स्थितस्तूष्णीं विशां पते

sa labdhvā śanakaiḥ saṃjñāṃ tāśca dṛṣṭvā striyo nṛpaunmatta iva rājā sa sthitastūṣṇīṃ viśāṃ pate

ततो ध्यात्वा चिरं कालं निःश्वसंश्च पुनः पुनःस्वान्पुत्रान्गर्हयामास बहु मेने च पाण्डवान्

tato dhyātvā ciraṃ kālaṃ niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥsvānputrāngarhayāmāsa bahu mene ca pāṇḍavān

गर्हयित्वात्मनो बुद्धिं शकुनेः सौबलस्य चध्यात्वा च सुचिरं कालं वेपमानो मुहुर्मुहुः

garhayitvātmano buddhiṃ śakuneḥ saubalasya cadhyātvā ca suciraṃ kālaṃ vepamāno muhurmuhuḥ

संस्तभ्य च मनो भूयो राजा धैर्यसमन्वितःपुनर्गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छत संजयम्

saṃstabhya ca mano bhūyo rājā dhairyasamanvitaḥpunargāvalgaṇiṃ sūtaṃ paryapṛcchata saṃjayam

यत्त्वया कथितं वाक्यं श्रुतं संजय तन्मयाकच्चिद्दुर्योधनः सूत न गतो वै यमक्षयम्ब्रूहि संजय तत्त्वेन पुनरुक्तां कथामिमाम्

yattvayā kathitaṃ vākyaṃ śrutaṃ saṃjaya tanmayākaccidduryodhanaḥ sūta na gato vai yamakṣayambrūhi saṃjaya tattvena punaruktāṃ kathāmimām

एवमुक्तोऽब्रवीत्सूतो राजानं जनमेजयहतो वैकर्तनो राजन्सह पुत्रैर्महारथैःभ्रातृभिश्च महेष्वासैः सूतपुत्रैस्तनुत्यजैः

evamukto'bravītsūto rājānaṃ janamejayahato vaikartano rājansaha putrairmahārathaiḥbhrātṛbhiśca maheṣvāsaiḥ sūtaputraistanutyajaiḥ

दुःशासनश्च निहतः पाण्डवेन यशस्विनापीतं च रुधिरं कोपाद्भीमसेनेन संयुगे

duḥśāsanaśca nihataḥ pāṇḍavena yaśasvināpītaṃ ca rudhiraṃ kopādbhīmasenena saṃyuge