Parva.Adhyaya 8.58

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

राजन्कुरूणां प्रवरैर्बलैर्भीममभिद्रुतम्मज्जन्तमिव कौन्तेयमुज्जिहीर्षुर्धनंजयः

rājankurūṇāṃ pravarairbalairbhīmamabhidrutammajjantamiva kaunteyamujjihīrṣurdhanaṃjayaḥ

विमृद्य सूतपुत्रस्य सेनां भारत सायकैःप्राहिणोन्मृत्युलोकाय परवीरान्धनंजयः

vimṛdya sūtaputrasya senāṃ bhārata sāyakaiḥprāhiṇonmṛtyulokāya paravīrāndhanaṃjayaḥ

ततोऽस्याम्बरमावृत्य शरजालानि भागशःअदृश्यन्त तथान्ये च निघ्नन्तस्तव वाहिनीम्

tato'syāmbaramāvṛtya śarajālāni bhāgaśaḥadṛśyanta tathānye ca nighnantastava vāhinīm

स पक्षिसंघाचरितमाकाशं पूरयञ्शरैःधनंजयो महाराज कुरूणामन्तकोऽभवत्

sa pakṣisaṃghācaritamākāśaṃ pūrayañśaraiḥdhanaṃjayo mahārāja kurūṇāmantako'bhavat

ततो भल्लैः क्षुरप्रैश्च नाराचैर्निर्मलैरपिगात्राणि प्राक्षिणोत्पार्थः शिरांसि च चकर्त ह

tato bhallaiḥ kṣurapraiśca nārācairnirmalairapigātrāṇi prākṣiṇotpārthaḥ śirāṃsi ca cakarta ha

छिन्नगात्रैर्विकवचैर्विशिरस्कैः समन्ततःपतितैश्च पतद्भिश्च योधैरासीत्समावृतम्

chinnagātrairvikavacairviśiraskaiḥ samantataḥpatitaiśca patadbhiśca yodhairāsītsamāvṛtam

धनंजयशराभ्यस्तैः स्यन्दनाश्वनरद्विपैःरणभूमिरभूद्राजन्महावैतरणी यथा

dhanaṃjayaśarābhyastaiḥ syandanāśvanaradvipaiḥraṇabhūmirabhūdrājanmahāvaitaraṇī yathā

ईषाचक्राक्षभङ्गैश्च व्यश्वैः साश्वैश्च युध्यताम्ससूतैर्हतसूतैश्च रथैः स्तीर्णाभवन्मही

īṣācakrākṣabhaṅgaiśca vyaśvaiḥ sāśvaiśca yudhyatāmsasūtairhatasūtaiśca rathaiḥ stīrṇābhavanmahī

सुवर्णवर्मसंनाहैर्योधैः कनकभूषणैःआस्थिताः कृतवर्माणो भद्रा नित्यमदा द्विपाःक्रुद्धाः क्रुद्धैर्महामात्रैः प्रेषितार्जुनमभ्ययुः

suvarṇavarmasaṃnāhairyodhaiḥ kanakabhūṣaṇaiḥāsthitāḥ kṛtavarmāṇo bhadrā nityamadā dvipāḥkruddhāḥ kruddhairmahāmātraiḥ preṣitārjunamabhyayuḥ

चतुःशताः शरवर्षैर्हताः पेतुः किरीटिनापर्यस्तानीव शृङ्गाणि ससत्त्वानि महागिरेः

catuḥśatāḥ śaravarṣairhatāḥ petuḥ kirīṭināparyastānīva śṛṅgāṇi sasattvāni mahāgireḥ

धनंजयशराभ्यस्तैः स्तीर्णा भूर्वरवारणैःअभिपेदेऽर्जुनरथो घनान्भिन्दन्निवांशुमान्

dhanaṃjayaśarābhyastaiḥ stīrṇā bhūrvaravāraṇaiḥabhipede'rjunaratho ghanānbhindannivāṃśumān

हतैर्गजमनुष्याश्वैर्भग्नैश्च बहुधा रथैःविशस्त्रपत्रकवचैर्युद्धशौण्डैर्गतासुभिःअपविद्धायुधैर्मार्गः स्तीर्णोऽभूत्फल्गुनेन वै

hatairgajamanuṣyāśvairbhagnaiśca bahudhā rathaiḥviśastrapatrakavacairyuddhaśauṇḍairgatāsubhiḥapaviddhāyudhairmārgaḥ stīrṇo'bhūtphalgunena vai

व्यस्फूर्जयच्च गाण्डीवं सुमहद्भैरवस्वनम्घोरो वज्रविनिष्पेषः स्तनयित्नोरिवाम्बरे

vyasphūrjayacca gāṇḍīvaṃ sumahadbhairavasvanamghoro vajraviniṣpeṣaḥ stanayitnorivāmbare

ततः प्रादीर्यत चमूर्धनंजयशराहतामहावातसमाविद्धा महानौरिव सागरे

tataḥ prādīryata camūrdhanaṃjayaśarāhatāmahāvātasamāviddhā mahānauriva sāgare

नानारूपाः प्रहरणाः शरा गाण्डीवचोदिताःअलातोल्काशनिप्रख्यास्तव सैन्यं विनिर्दहन्

nānārūpāḥ praharaṇāḥ śarā gāṇḍīvacoditāḥalātolkāśaniprakhyāstava sainyaṃ vinirdahan

महागिरौ वेणुवनं निशि प्रज्वलितं यथातथा तव महत्सैन्यं प्रास्फुरच्छरपीडितम्

mahāgirau veṇuvanaṃ niśi prajvalitaṃ yathātathā tava mahatsainyaṃ prāsphuraccharapīḍitam

संपिष्टदग्धविध्वस्तं तव सैन्यं किरीटिनाहतं प्रविहतं बाणैः सर्वतः प्रद्रुतं दिशः

saṃpiṣṭadagdhavidhvastaṃ tava sainyaṃ kirīṭināhataṃ pravihataṃ bāṇaiḥ sarvataḥ pradrutaṃ diśaḥ

महावने मृगगणा दावाग्निग्रसिता यथाकुरवः पर्यवर्तन्त निर्दग्धाः सव्यसाचिना

mahāvane mṛgagaṇā dāvāgnigrasitā yathākuravaḥ paryavartanta nirdagdhāḥ savyasācinā

उत्सृज्य हि महाबाहुं भीमसेनं तदा रणेबलं कुरूणामुद्विग्नं सर्वमासीत्पराङ्मुखम्

utsṛjya hi mahābāhuṃ bhīmasenaṃ tadā raṇebalaṃ kurūṇāmudvignaṃ sarvamāsītparāṅmukham

ततः कुरुषु भग्नेषु बीभत्सुरपराजितःभीमसेनं समासाद्य मुहूर्तं सोऽभ्यवर्तत

tataḥ kuruṣu bhagneṣu bībhatsuraparājitaḥbhīmasenaṃ samāsādya muhūrtaṃ so'bhyavartata

समागम्य स भीमेन मन्त्रयित्वा च फल्गुनःविशल्यमरुजं चास्मै कथयित्वा युधिष्ठिरम्

samāgamya sa bhīmena mantrayitvā ca phalgunaḥviśalyamarujaṃ cāsmai kathayitvā yudhiṣṭhiram

भीमसेनाभ्यनुज्ञातस्ततः प्रायाद्धनंजयःनादयन्रथघोषेण पृथिवीं द्यां च भारत

bhīmasenābhyanujñātastataḥ prāyāddhanaṃjayaḥnādayanrathaghoṣeṇa pṛthivīṃ dyāṃ ca bhārata

ततः परिवृतो भीमैर्दशभिः शत्रुपुंगवैःदुःशासनादवरजैस्तव पुत्रैर्धनंजयः

tataḥ parivṛto bhīmairdaśabhiḥ śatrupuṃgavaiḥduḥśāsanādavarajaistava putrairdhanaṃjayaḥ

ते तमभ्यर्दयन्बाणैरुल्काभिरिव कुञ्जरम्आततेष्वसनाः क्रूरा नृत्यन्त इव भारत

te tamabhyardayanbāṇairulkābhiriva kuñjaramātateṣvasanāḥ krūrā nṛtyanta iva bhārata

अपसव्यांस्तु तांश्चक्रे रथेन मधुसूदनःततस्ते प्राद्रवञ्शूराः पराङ्मुखरथेऽर्जुने

apasavyāṃstu tāṃścakre rathena madhusūdanaḥtataste prādravañśūrāḥ parāṅmukharathe'rjune

तेषामापततां केतून्रथांश्चापानि सायकान्नाराचैरर्धचन्द्रैश्च क्षिप्रं पार्थो न्यपातयत्

teṣāmāpatatāṃ ketūnrathāṃścāpāni sāyakānnārācairardhacandraiśca kṣipraṃ pārtho nyapātayat

अथान्यैर्दशभिर्भल्लैः शिरांस्येषां न्यपातयत्रोषसंरक्तनेत्राणि संदष्टौष्ठानि भूतलेतानि वक्त्राणि विबभुर्व्योम्नि तारागणा इव

athānyairdaśabhirbhallaiḥ śirāṃsyeṣāṃ nyapātayatroṣasaṃraktanetrāṇi saṃdaṣṭauṣṭhāni bhūtaletāni vaktrāṇi vibabhurvyomni tārāgaṇā iva

तांस्तु भल्लैर्महावेगैर्दशभिर्दश कौरवान्रुक्माङ्गदान्रुक्मपुङ्खैर्विद्ध्वा प्रायादमित्रहा

tāṃstu bhallairmahāvegairdaśabhirdaśa kauravānrukmāṅgadānrukmapuṅkhairviddhvā prāyādamitrahā