Parva.Adhyaya 9.19

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

संनिवृत्ते बलौघे तु शाल्वो म्लेच्छगणाधिपःअभ्यवर्तत संक्रुद्धः पाण्डूनां सुमहद्बलम्

saṃnivṛtte balaughe tu śālvo mlecchagaṇādhipaḥabhyavartata saṃkruddhaḥ pāṇḍūnāṃ sumahadbalam

आस्थाय सुमहानागं प्रभिन्नं पर्वतोपमम्दृप्तमैरावतप्रख्यममित्रगणमर्दनम्

āsthāya sumahānāgaṃ prabhinnaṃ parvatopamamdṛptamairāvataprakhyamamitragaṇamardanam

योऽसौ महाभद्रकुलप्रसूतः; सुपूजितो धार्तराष्ट्रेण नित्यम्सुकल्पितः शास्त्रविनिश्चयज्ञैः; सदोपवाह्यः समरेषु राजन्

yo'sau mahābhadrakulaprasūtaḥ; supūjito dhārtarāṣṭreṇa nityamsukalpitaḥ śāstraviniścayajñaiḥ; sadopavāhyaḥ samareṣu rājan

तमास्थितो राजवरो बभूव; यथोदयस्थः सविता क्षपान्तेस तेन नागप्रवरेण राज;न्नभ्युद्ययौ पाण्डुसुतान्समन्तात्शितैः पृषत्कैर्विददार चापि; महेन्द्रवज्रप्रतिमैः सुघोरैः

tamāsthito rājavaro babhūva; yathodayasthaḥ savitā kṣapāntesa tena nāgapravareṇa rāja;nnabhyudyayau pāṇḍusutānsamantātśitaiḥ pṛṣatkairvidadāra cāpi; mahendravajrapratimaiḥ sughoraiḥ

ततः शरान्वै सृजतो महारणे; योधांश्च राजन्नयतो यमायनास्यान्तरं ददृशुः स्वे परे वा; यथा पुरा वज्रधरस्य दैत्याः

tataḥ śarānvai sṛjato mahāraṇe; yodhāṃśca rājannayato yamāyanāsyāntaraṃ dadṛśuḥ sve pare vā; yathā purā vajradharasya daityāḥ

ते पाण्डवाः सोमकाः सृञ्जयाश्च; तमेव नागं ददृशुः समन्तात्सहस्रशो वै विचरन्तमेकं; यथा महेन्द्रस्य गजं समीपे

te pāṇḍavāḥ somakāḥ sṛñjayāśca; tameva nāgaṃ dadṛśuḥ samantātsahasraśo vai vicarantamekaṃ; yathā mahendrasya gajaṃ samīpe

संद्राव्यमाणं तु बलं परेषां; परीतकल्पं विबभौ समन्तात्नैवावतस्थे समरे भृशं भया;द्विमर्दमानं तु परस्परं तदा

saṃdrāvyamāṇaṃ tu balaṃ pareṣāṃ; parītakalpaṃ vibabhau samantātnaivāvatasthe samare bhṛśaṃ bhayā;dvimardamānaṃ tu parasparaṃ tadā

ततः प्रभग्ना सहसा महाचमूः; सा पाण्डवी तेन नराधिपेनदिशश्चतस्रः सहसा प्रधाविता; गजेन्द्रवेगं तमपारयन्ती

tataḥ prabhagnā sahasā mahācamūḥ; sā pāṇḍavī tena narādhipenadiśaścatasraḥ sahasā pradhāvitā; gajendravegaṃ tamapārayantī

दृष्ट्वा च तां वेगवता प्रभग्नां; सर्वे त्वदीया युधि योधमुख्याःअपूजयंस्तत्र नराधिपं तं; दध्मुश्च शङ्खाञ्शशिसंनिकाशान्

dṛṣṭvā ca tāṃ vegavatā prabhagnāṃ; sarve tvadīyā yudhi yodhamukhyāḥapūjayaṃstatra narādhipaṃ taṃ; dadhmuśca śaṅkhāñśaśisaṃnikāśān

श्रुत्वा निनादं त्वथ कौरवाणां; हर्षाद्विमुक्तं सह शङ्खशब्दैःसेनापतिः पाण्डवसृञ्जयानां; पाञ्चालपुत्रो न ममर्ष रोषात्

śrutvā ninādaṃ tvatha kauravāṇāṃ; harṣādvimuktaṃ saha śaṅkhaśabdaiḥsenāpatiḥ pāṇḍavasṛñjayānāṃ; pāñcālaputro na mamarṣa roṣāt

ततस्तु तं वै द्विरदं महात्मा; प्रत्युद्ययौ त्वरमाणो जयायजम्भो यथा शक्रसमागमे वै; नागेन्द्रमैरावणमिन्द्रवाह्यम्

tatastu taṃ vai dviradaṃ mahātmā; pratyudyayau tvaramāṇo jayāyajambho yathā śakrasamāgame vai; nāgendramairāvaṇamindravāhyam

तमापतन्तं सहसा तु दृष्ट्वा; पाञ्चालराजं युधि राजसिंहःतं वै द्विपं प्रेषयामास तूर्णं; वधाय राजन्द्रुपदात्मजस्य

tamāpatantaṃ sahasā tu dṛṣṭvā; pāñcālarājaṃ yudhi rājasiṃhaḥtaṃ vai dvipaṃ preṣayāmāsa tūrṇaṃ; vadhāya rājandrupadātmajasya

स तं द्विपं सहसाभ्यापतन्त;मविध्यदर्कप्रतिमैः पृषत्कैःकर्मारधौतैर्निशितैर्ज्वलद्भि;र्नाराचमुख्यैस्त्रिभिरुग्रवेगैः

sa taṃ dvipaṃ sahasābhyāpatanta;mavidhyadarkapratimaiḥ pṛṣatkaiḥkarmāradhautairniśitairjvaladbhi;rnārācamukhyaistribhirugravegaiḥ

ततोऽपरान्पञ्च शितान्महात्मा; नाराचमुख्यान्विससर्ज कुम्भेस तैस्तु विद्धः परमद्विपो रणे; तदा परावृत्य भृशं प्रदुद्रुवे

tato'parānpañca śitānmahātmā; nārācamukhyānvisasarja kumbhesa taistu viddhaḥ paramadvipo raṇe; tadā parāvṛtya bhṛśaṃ pradudruve

तं नागराजं सहसा प्रणुन्नं; विद्राव्यमाणं च निगृह्य शाल्वःतोत्त्राङ्कुशैः प्रेषयामास तूर्णं; पाञ्चालराजस्य रथं प्रदिश्य

taṃ nāgarājaṃ sahasā praṇunnaṃ; vidrāvyamāṇaṃ ca nigṛhya śālvaḥtottrāṅkuśaiḥ preṣayāmāsa tūrṇaṃ; pāñcālarājasya rathaṃ pradiśya

दृष्ट्वापतन्तं सहसा तु नागं; धृष्टद्युम्नः स्वरथाच्छीघ्रमेवगदां प्रगृह्याशु जवेन वीरो; भूमिं प्रपन्नो भयविह्वलाङ्गः

dṛṣṭvāpatantaṃ sahasā tu nāgaṃ; dhṛṣṭadyumnaḥ svarathācchīghramevagadāṃ pragṛhyāśu javena vīro; bhūmiṃ prapanno bhayavihvalāṅgaḥ

स तं रथं हेमविभूषिताङ्गं; साश्वं ससूतं सहसा विमृद्यउत्क्षिप्य हस्तेन तदा महाद्विपो; विपोथयामास वसुंधरातले

sa taṃ rathaṃ hemavibhūṣitāṅgaṃ; sāśvaṃ sasūtaṃ sahasā vimṛdyautkṣipya hastena tadā mahādvipo; vipothayāmāsa vasuṃdharātale

पाञ्चालराजस्य सुतं स दृष्ट्वा; तदार्दितं नागवरेण तेनतमभ्यधावत्सहसा जवेन; भीमः शिखण्डी च शिनेश्च नप्ता

pāñcālarājasya sutaṃ sa dṛṣṭvā; tadārditaṃ nāgavareṇa tenatamabhyadhāvatsahasā javena; bhīmaḥ śikhaṇḍī ca śineśca naptā

शरैश्च वेगं सहसा निगृह्य; तस्याभितोऽभ्यापततो गजस्यस संगृहीतो रथिभिर्गजो वै; चचाल तैर्वार्यमाणश्च संख्ये

śaraiśca vegaṃ sahasā nigṛhya; tasyābhito'bhyāpatato gajasyasa saṃgṛhīto rathibhirgajo vai; cacāla tairvāryamāṇaśca saṃkhye

ततः पृषत्कान्प्रववर्ष राजा; सूर्यो यथा रश्मिजालं समन्तात्तेनाशुगैर्वध्यमाना रथौघाः; प्रदुद्रुवुस्तत्र ततस्तु सर्वे

tataḥ pṛṣatkānpravavarṣa rājā; sūryo yathā raśmijālaṃ samantāttenāśugairvadhyamānā rathaughāḥ; pradudruvustatra tatastu sarve

तत्कर्म शाल्वस्य समीक्ष्य सर्वे; पाञ्चालमत्स्या नृप सृञ्जयाश्चहाहाकारैर्नादयन्तः स्म युद्धे; द्विपं समन्ताद्रुरुधुर्नराग्र्याः

tatkarma śālvasya samīkṣya sarve; pāñcālamatsyā nṛpa sṛñjayāścahāhākārairnādayantaḥ sma yuddhe; dvipaṃ samantādrurudhurnarāgryāḥ

पाञ्चालराजस्त्वरितस्तु शूरो; गदां प्रगृह्याचलशृङ्गकल्पाम्असंभ्रमं भारत शत्रुघाती; जवेन वीरोऽनुससार नागम्

pāñcālarājastvaritastu śūro; gadāṃ pragṛhyācalaśṛṅgakalpāmasaṃbhramaṃ bhārata śatrughātī; javena vīro'nusasāra nāgam

ततोऽथ नागं धरणीधराभं; मदं स्रवन्तं जलदप्रकाशम्गदां समाविध्य भृशं जघान; पाञ्चालराजस्य सुतस्तरस्वी

tato'tha nāgaṃ dharaṇīdharābhaṃ; madaṃ sravantaṃ jaladaprakāśamgadāṃ samāvidhya bhṛśaṃ jaghāna; pāñcālarājasya sutastarasvī

स भिन्नकुम्भः सहसा विनद्य; मुखात्प्रभूतं क्षतजं विमुञ्चन्पपात नागो धरणीधराभः; क्षितिप्रकम्पाच्चलितो यथाद्रिः

sa bhinnakumbhaḥ sahasā vinadya; mukhātprabhūtaṃ kṣatajaṃ vimuñcanpapāta nāgo dharaṇīdharābhaḥ; kṣitiprakampāccalito yathādriḥ

निपात्यमाने तु तदा गजेन्द्रे; हाहाकृते तव पुत्रस्य सैन्येस शाल्वराजस्य शिनिप्रवीरो; जहार भल्लेन शिरः शितेन

nipātyamāne tu tadā gajendre; hāhākṛte tava putrasya sainyesa śālvarājasya śinipravīro; jahāra bhallena śiraḥ śitena

हृतोत्तमाङ्गो युधि सात्वतेन; पपात भूमौ सह नागराज्ञायथाद्रिशृङ्गं सुमहत्प्रणुन्नं; वज्रेण देवाधिपचोदितेन

hṛtottamāṅgo yudhi sātvatena; papāta bhūmau saha nāgarājñāyathādriśṛṅgaṃ sumahatpraṇunnaṃ; vajreṇa devādhipacoditena