Parva.Adhyaya 9.22

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयानकेअभज्यत बलं तत्र तव पुत्रस्य पाण्डवैः

vartamāne tathā yuddhe ghorarūpe bhayānakeabhajyata balaṃ tatra tava putrasya pāṇḍavaiḥ

तांस्तु यत्नेन महता संनिवार्य महारथान्पुत्रस्ते योधयामास पाण्डवानामनीकिनीम्

tāṃstu yatnena mahatā saṃnivārya mahārathānputraste yodhayāmāsa pāṇḍavānāmanīkinīm

निवृत्ताः सहसा योधास्तव पुत्रप्रियैषिणःसंनिवृत्तेषु तेष्वेवं युद्धमासीत्सुदारुणम्

nivṛttāḥ sahasā yodhāstava putrapriyaiṣiṇaḥsaṃnivṛtteṣu teṣvevaṃ yuddhamāsītsudāruṇam

तावकानां परेषां च देवासुररणोपमम्परेषां तव सैन्ये च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः

tāvakānāṃ pareṣāṃ ca devāsuraraṇopamampareṣāṃ tava sainye ca nāsītkaścitparāṅmukhaḥ

अनुमानेन युध्यन्ते संज्ञाभिश्च परस्परम्तेषां क्षयो महानासीद्युध्यतामितरेतरम्

anumānena yudhyante saṃjñābhiśca parasparamteṣāṃ kṣayo mahānāsīdyudhyatāmitaretaram

ततो युधिष्ठिरो राजा क्रोधेन महता युतःजिगीषमाणः संग्रामे धार्तराष्ट्रान्सराजकान्

tato yudhiṣṭhiro rājā krodhena mahatā yutaḥjigīṣamāṇaḥ saṃgrāme dhārtarāṣṭrānsarājakān

त्रिभिः शारद्वतं विद्ध्वा रुक्मपुङ्खैः शिलाशितैःचतुर्भिर्निजघानाश्वान्कल्याणान्कृतवर्मणः

tribhiḥ śāradvataṃ viddhvā rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥcaturbhirnijaghānāśvānkalyāṇānkṛtavarmaṇaḥ

अश्वत्थामा तु हार्दिक्यमपोवाह यशस्विनम्अथ शारद्वतोऽष्टाभिः प्रत्यविध्यद्युधिष्ठिरम्

aśvatthāmā tu hārdikyamapovāha yaśasvinamatha śāradvato'ṣṭābhiḥ pratyavidhyadyudhiṣṭhiram

ततो दुर्योधनो राजा रथान्सप्तशतान्रणेप्रेषयद्यत्र राजासौ धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

tato duryodhano rājā rathānsaptaśatānraṇepreṣayadyatra rājāsau dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ

ते रथा रथिभिर्युक्ता मनोमारुतरंहसःअभ्यद्रवन्त संग्रामे कौन्तेयस्य रथं प्रति

te rathā rathibhiryuktā manomārutaraṃhasaḥabhyadravanta saṃgrāme kaunteyasya rathaṃ prati

ते समन्तान्महाराज परिवार्य युधिष्ठिरम्अदृश्यं सायकैश्चक्रुर्मेघा इव दिवाकरम्

te samantānmahārāja parivārya yudhiṣṭhiramadṛśyaṃ sāyakaiścakrurmeghā iva divākaram

नामृष्यन्त सुसंरब्धाः शिखण्डिप्रमुखा रथाःरथैरग्र्यजवैर्युक्तैः किङ्किणीजालसंवृतैःआजग्मुरभिरक्षन्तः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्

nāmṛṣyanta susaṃrabdhāḥ śikhaṇḍipramukhā rathāḥrathairagryajavairyuktaiḥ kiṅkiṇījālasaṃvṛtaiḥājagmurabhirakṣantaḥ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram

ततः प्रववृते रौद्रः संग्रामः शोणितोदकःपाण्डवानां कुरूणां च यमराष्ट्रविवर्धनः

tataḥ pravavṛte raudraḥ saṃgrāmaḥ śoṇitodakaḥpāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca yamarāṣṭravivardhanaḥ

रथान्सप्तशतान्हत्वा कुरूणामाततायिनाम्पाण्डवाः सह पाञ्चालैः पुनरेवाभ्यवारयन्

rathānsaptaśatānhatvā kurūṇāmātatāyināmpāṇḍavāḥ saha pāñcālaiḥ punarevābhyavārayan

तत्र युद्धं महच्चासीत्तव पुत्रस्य पाण्डवैःन च नस्तादृशं दृष्टं नैव चापि परिश्रुतम्

tatra yuddhaṃ mahaccāsīttava putrasya pāṇḍavaiḥna ca nastādṛśaṃ dṛṣṭaṃ naiva cāpi pariśrutam

वर्तमाने तथा युद्धे निर्मर्यादे समन्ततःवध्यमानेषु योधेषु तावकेष्वितरेषु च

vartamāne tathā yuddhe nirmaryāde samantataḥvadhyamāneṣu yodheṣu tāvakeṣvitareṣu ca

निनदत्सु च योधेषु शङ्खवर्यैश्च पूरितैःउत्कृष्टैः सिंहनादैश्च गर्जितेन च धन्विनाम्

ninadatsu ca yodheṣu śaṅkhavaryaiśca pūritaiḥutkṛṣṭaiḥ siṃhanādaiśca garjitena ca dhanvinām

अतिप्रवृद्धे युद्धे च छिद्यमानेषु मर्मसुधावमानेषु योधेषु जयगृद्धिषु मारिष

atipravṛddhe yuddhe ca chidyamāneṣu marmasudhāvamāneṣu yodheṣu jayagṛddhiṣu māriṣa

संहारे सर्वतो जाते पृथिव्यां शोकसंभवेबह्वीनामुत्तमस्त्रीणां सीमन्तोद्धरणे तथा

saṃhāre sarvato jāte pṛthivyāṃ śokasaṃbhavebahvīnāmuttamastrīṇāṃ sīmantoddharaṇe tathā

निर्मर्यादे तथा युद्धे वर्तमाने सुदारुणेप्रादुरासन्विनाशाय तदोत्पाताः सुदारुणाःचचाल शब्दं कुर्वाणा सपर्वतवना मही

nirmaryāde tathā yuddhe vartamāne sudāruṇeprādurāsanvināśāya tadotpātāḥ sudāruṇāḥcacāla śabdaṃ kurvāṇā saparvatavanā mahī

सदण्डाः सोल्मुका राजञ्शीर्यमाणाः समन्ततःउल्काः पेतुर्दिवो भूमावाहत्य रविमण्डलम्

sadaṇḍāḥ solmukā rājañśīryamāṇāḥ samantataḥulkāḥ peturdivo bhūmāvāhatya ravimaṇḍalam

विष्वग्वाताः प्रादुरासन्नीचैः शर्करवर्षिणःअश्रूणि मुमुचुर्नागा वेपथुश्चास्पृशद्भृशम्

viṣvagvātāḥ prādurāsannīcaiḥ śarkaravarṣiṇaḥaśrūṇi mumucurnāgā vepathuścāspṛśadbhṛśam

एतान्घोराननादृत्य समुत्पातान्सुदारुणान्पुनर्युद्धाय संमन्त्र्य क्षत्रियास्तस्थुरव्यथाःरमणीये कुरुक्षेत्रे पुण्ये स्वर्गं यियासवः

etānghorānanādṛtya samutpātānsudāruṇānpunaryuddhāya saṃmantrya kṣatriyāstasthuravyathāḥramaṇīye kurukṣetre puṇye svargaṃ yiyāsavaḥ

ततो गान्धारराजस्य पुत्रः शकुनिरब्रवीत्युध्यध्वमग्रतो यावत्पृष्ठतो हन्मि पाण्डवान्

tato gāndhārarājasya putraḥ śakunirabravītyudhyadhvamagrato yāvatpṛṣṭhato hanmi pāṇḍavān

ततो नः संप्रयातानां मद्रयोधास्तरस्विनःहृष्टाः किलकिलाशब्दमकुर्वन्तापरे तथा

tato naḥ saṃprayātānāṃ madrayodhāstarasvinaḥhṛṣṭāḥ kilakilāśabdamakurvantāpare tathā

अस्मांस्तु पुनरासाद्य लब्धलक्षा दुरासदाःशरासनानि धुन्वन्तः शरवर्षैरवाकिरन्

asmāṃstu punarāsādya labdhalakṣā durāsadāḥśarāsanāni dhunvantaḥ śaravarṣairavākiran

ततो हतं परैस्तत्र मद्रराजबलं तदादुर्योधनबलं दृष्ट्वा पुनरासीत्पराङ्मुखम्

tato hataṃ paraistatra madrarājabalaṃ tadāduryodhanabalaṃ dṛṣṭvā punarāsītparāṅmukham

गान्धारराजस्तु पुनर्वाक्यमाह ततो बलीनिवर्तध्वमधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः

gāndhārarājastu punarvākyamāha tato balīnivartadhvamadharmajñā yudhyadhvaṃ kiṃ sṛtena vaḥ

अनीकं दशसाहस्रमश्वानां भरतर्षभआसीद्गान्धारराजस्य विमलप्रासयोधिनाम्

anīkaṃ daśasāhasramaśvānāṃ bharatarṣabhaāsīdgāndhārarājasya vimalaprāsayodhinām

बलेन तेन विक्रम्य वर्तमाने जनक्षयेपृष्ठतः पाण्डवानीकमभ्यघ्नन्निशितैः शरैः

balena tena vikramya vartamāne janakṣayepṛṣṭhataḥ pāṇḍavānīkamabhyaghnanniśitaiḥ śaraiḥ

तदभ्रमिव वातेन क्षिप्यमाणं समन्ततःअभज्यत महाराज पाण्डूनां सुमहद्बलम्

tadabhramiva vātena kṣipyamāṇaṃ samantataḥabhajyata mahārāja pāṇḍūnāṃ sumahadbalam

ततो युधिष्ठिरः प्रेक्ष्य भग्नं स्वबलमन्तिकात्अभ्यचोदयदव्यग्रः सहदेवं महाबलम्

tato yudhiṣṭhiraḥ prekṣya bhagnaṃ svabalamantikātabhyacodayadavyagraḥ sahadevaṃ mahābalam

असौ सुबलपुत्रो नो जघनं पीड्य दंशितःसेनां निसूदयन्त्येष पश्य पाण्डव दुर्मतिम्

asau subalaputro no jaghanaṃ pīḍya daṃśitaḥsenāṃ nisūdayantyeṣa paśya pāṇḍava durmatim

गच्छ त्वं द्रौपदेयाश्च शकुनिं सौबलं जहिरथानीकमहं रक्ष्ये पाञ्चालसहितोऽनघ

gaccha tvaṃ draupadeyāśca śakuniṃ saubalaṃ jahirathānīkamahaṃ rakṣye pāñcālasahito'nagha

गच्छन्तु कुञ्जराः सर्वे वाजिनश्च सह त्वयापादाताश्च त्रिसाहस्राः शकुनिं सौबलं जहि

gacchantu kuñjarāḥ sarve vājinaśca saha tvayāpādātāśca trisāhasrāḥ śakuniṃ saubalaṃ jahi

ततो गजाः सप्तशताश्चापपाणिभिरास्थिताःपञ्च चाश्वसहस्राणि सहदेवश्च वीर्यवान्

tato gajāḥ saptaśatāścāpapāṇibhirāsthitāḥpañca cāśvasahasrāṇi sahadevaśca vīryavān

पादाताश्च त्रिसाहस्रा द्रौपदेयाश्च सर्वशःरणे ह्यभ्यद्रवंस्ते तु शकुनिं युद्धदुर्मदम्

pādātāśca trisāhasrā draupadeyāśca sarvaśaḥraṇe hyabhyadravaṃste tu śakuniṃ yuddhadurmadam

ततस्तु सौबलो राजन्नभ्यतिक्रम्य पाण्डवान्जघान पृष्ठतः सेनां जयगृध्रः प्रतापवान्

tatastu saubalo rājannabhyatikramya pāṇḍavānjaghāna pṛṣṭhataḥ senāṃ jayagṛdhraḥ pratāpavān

अश्वारोहास्तु संरब्धाः पाण्डवानां तरस्विनाम्प्राविशन्सौबलानीकमभ्यतिक्रम्य तान्रथान्

aśvārohāstu saṃrabdhāḥ pāṇḍavānāṃ tarasvināmprāviśansaubalānīkamabhyatikramya tānrathān

ते तत्र सादिनः शूराः सौबलस्य महद्बलम्गजमध्येऽवतिष्ठन्तः शरवर्षैरवाकिरन्

te tatra sādinaḥ śūrāḥ saubalasya mahadbalamgajamadhye'vatiṣṭhantaḥ śaravarṣairavākiran

तदुद्यतगदाप्रासमकापुरुषसेवितम्प्रावर्तत महद्युद्धं राजन्दुर्मन्त्रिते तव

tadudyatagadāprāsamakāpuruṣasevitamprāvartata mahadyuddhaṃ rājandurmantrite tava

उपारमन्त ज्याशब्दाः प्रेक्षका रथिनोऽभवन्न हि स्वेषां परेषां वा विशेषः प्रत्यदृश्यत

upāramanta jyāśabdāḥ prekṣakā rathino'bhavanna hi sveṣāṃ pareṣāṃ vā viśeṣaḥ pratyadṛśyata

शूरबाहुविसृष्टानां शक्तीनां भरतर्षभज्योतिषामिव संपातमपश्यन्कुरुपाण्डवाः

śūrabāhuvisṛṣṭānāṃ śaktīnāṃ bharatarṣabhajyotiṣāmiva saṃpātamapaśyankurupāṇḍavāḥ

ऋष्टिभिर्विमलाभिश्च तत्र तत्र विशां पतेसंपतन्तीभिराकाशमावृतं बह्वशोभत

ṛṣṭibhirvimalābhiśca tatra tatra viśāṃ patesaṃpatantībhirākāśamāvṛtaṃ bahvaśobhata

प्रासानां पततां राजन्रूपमासीत्समन्ततःशलभानामिवाकाशे तदा भरतसत्तम

prāsānāṃ patatāṃ rājanrūpamāsītsamantataḥśalabhānāmivākāśe tadā bharatasattama

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गा विप्रविद्धैर्नियन्तृभिःहयाः परिपतन्ति स्म शतशोऽथ सहस्रशः

rudhirokṣitasarvāṅgā vipraviddhairniyantṛbhiḥhayāḥ paripatanti sma śataśo'tha sahasraśaḥ

अन्योन्यपरिपिष्टाश्च समासाद्य परस्परम्अविक्षताः स्म दृश्यन्ते वमन्तो रुधिरं मुखैः

anyonyaparipiṣṭāśca samāsādya parasparamavikṣatāḥ sma dṛśyante vamanto rudhiraṃ mukhaiḥ

ततोऽभवत्तमो घोरं सैन्येन रजसा वृतेतानपाक्रमतोऽद्राक्षं तस्माद्देशादरिंदमान्अश्वान्राजन्मनुष्यांश्च रजसा संवृते सति

tato'bhavattamo ghoraṃ sainyena rajasā vṛtetānapākramato'drākṣaṃ tasmāddeśādariṃdamānaśvānrājanmanuṣyāṃśca rajasā saṃvṛte sati

भूमौ निपतिताश्चान्ये वमन्तो रुधिरं बहुकेशाकेशिसमालग्ना न शेकुश्चेष्टितुं जनाः

bhūmau nipatitāścānye vamanto rudhiraṃ bahukeśākeśisamālagnā na śekuśceṣṭituṃ janāḥ

अन्योन्यमश्वपृष्ठेभ्यो विकर्षन्तो महाबलाःमल्ला इव समासाद्य निजघ्नुरितरेतरम्अश्वैश्च व्यपकृष्यन्त बहवोऽत्र गतासवः

anyonyamaśvapṛṣṭhebhyo vikarṣanto mahābalāḥmallā iva samāsādya nijaghnuritaretaramaśvaiśca vyapakṛṣyanta bahavo'tra gatāsavaḥ

भूमौ निपतिताश्चान्ये बहवो विजयैषिणःतत्र तत्र व्यदृश्यन्त पुरुषाः शूरमानिनः

bhūmau nipatitāścānye bahavo vijayaiṣiṇaḥtatra tatra vyadṛśyanta puruṣāḥ śūramāninaḥ

रक्तोक्षितैश्छिन्नभुजैरपकृष्टशिरोरुहैःव्यदृश्यत मही कीर्णा शतशोऽथ सहस्रशः

raktokṣitaiśchinnabhujairapakṛṣṭaśiroruhaiḥvyadṛśyata mahī kīrṇā śataśo'tha sahasraśaḥ

दूरं न शक्यं तत्रासीद्गन्तुमश्वेन केनचित्साश्वारोहैर्हतैरश्वैरावृते वसुधातले

dūraṃ na śakyaṃ tatrāsīdgantumaśvena kenacitsāśvārohairhatairaśvairāvṛte vasudhātale

रुधिरोक्षितसंनाहैरात्तशस्त्रैरुदायुधैःनानाप्रहरणैर्घोरैः परस्परवधैषिभिःसुसंनिकृष्टैः संग्रामे हतभूयिष्ठसैनिकैः

rudhirokṣitasaṃnāhairāttaśastrairudāyudhaiḥnānāpraharaṇairghoraiḥ parasparavadhaiṣibhiḥsusaṃnikṛṣṭaiḥ saṃgrāme hatabhūyiṣṭhasainikaiḥ

स मुहूर्तं ततो युद्ध्वा सौबलोऽथ विशां पतेषट्सहस्रैर्हयैः शिष्टैरपायाच्छकुनिस्ततः

sa muhūrtaṃ tato yuddhvā saubalo'tha viśāṃ pateṣaṭsahasrairhayaiḥ śiṣṭairapāyācchakunistataḥ

तथैव पाण्डवानीकं रुधिरेण समुक्षितम्षट्सहस्रैर्हयैः शिष्टैरपायाच्छ्रान्तवाहनम्

tathaiva pāṇḍavānīkaṃ rudhireṇa samukṣitamṣaṭsahasrairhayaiḥ śiṣṭairapāyācchrāntavāhanam

अश्वारोहास्तु पाण्डूनामब्रुवन्रुधिरोक्षिताःसुसंनिकृष्टाः संग्रामे भूयिष्ठं त्यक्तजीविताः

aśvārohāstu pāṇḍūnāmabruvanrudhirokṣitāḥsusaṃnikṛṣṭāḥ saṃgrāme bhūyiṣṭhaṃ tyaktajīvitāḥ

नेह शक्यं रथैर्योद्धुं कुत एव महागजैःरथानेव रथा यान्तु कुञ्जराः कुञ्जरानपि

neha śakyaṃ rathairyoddhuṃ kuta eva mahāgajaiḥrathāneva rathā yāntu kuñjarāḥ kuñjarānapi

प्रतियातो हि शकुनिः स्वमनीकमवस्थितःन पुनः सौबलो राजा युद्धमभ्यागमिष्यति

pratiyāto hi śakuniḥ svamanīkamavasthitaḥna punaḥ saubalo rājā yuddhamabhyāgamiṣyati

ततस्तु द्रौपदेयाश्च ते च मत्ता महाद्विपाःप्रययुर्यत्र पाञ्चाल्यो धृष्टद्युम्नो महारथः

tatastu draupadeyāśca te ca mattā mahādvipāḥprayayuryatra pāñcālyo dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ

सहदेवोऽपि कौरव्य रजोमेघे समुत्थितेएकाकी प्रययौ तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः

sahadevo'pi kauravya rajomeghe samutthiteekākī prayayau tatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ

ततस्तेषु प्रयातेषु शकुनिः सौबलः पुनःपार्श्वतोऽभ्यहनत्क्रुद्धो धृष्टद्युम्नस्य वाहिनीम्

tatasteṣu prayāteṣu śakuniḥ saubalaḥ punaḥpārśvato'bhyahanatkruddho dhṛṣṭadyumnasya vāhinīm

तत्पुनस्तुमुलं युद्धं प्राणांस्त्यक्त्वाभ्यवर्तततावकानां परेषां च परस्परवधैषिणाम्

tatpunastumulaṃ yuddhaṃ prāṇāṃstyaktvābhyavartatatāvakānāṃ pareṣāṃ ca parasparavadhaiṣiṇām

ते ह्यन्योन्यमवेक्षन्त तस्मिन्वीरसमागमेयोधाः पर्यपतन्राजञ्शतशोऽथ सहस्रशः

te hyanyonyamavekṣanta tasminvīrasamāgameyodhāḥ paryapatanrājañśataśo'tha sahasraśaḥ

असिभिश्छिद्यमानानां शिरसां लोकसंक्षयेप्रादुरासीन्महाशब्दस्तालानां पततामिव

asibhiśchidyamānānāṃ śirasāṃ lokasaṃkṣayeprādurāsīnmahāśabdastālānāṃ patatāmiva

विमुक्तानां शरीराणां भिन्नानां पततां भुविसायुधानां च बाहूनामुरूणां च विशां पतेआसीत्कटकटाशब्दः सुमहान्रोमहर्षणः

vimuktānāṃ śarīrāṇāṃ bhinnānāṃ patatāṃ bhuvisāyudhānāṃ ca bāhūnāmurūṇāṃ ca viśāṃ pateāsītkaṭakaṭāśabdaḥ sumahānromaharṣaṇaḥ

निघ्नन्तो निशितैः शस्त्रैर्भ्रातॄन्पुत्रान्सखीनपियोधाः परिपतन्ति स्म यथामिषकृते खगाः

nighnanto niśitaiḥ śastrairbhrātṝnputrānsakhīnapiyodhāḥ paripatanti sma yathāmiṣakṛte khagāḥ

अन्योन्यं प्रतिसंरब्धाः समासाद्य परस्परम्अहं पूर्वमहं पूर्वमिति न्यघ्नन्सहस्रशः

anyonyaṃ pratisaṃrabdhāḥ samāsādya parasparamahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamiti nyaghnansahasraśaḥ

संघातैरासनभ्रष्टैरश्वारोहैर्गतासुभिःहयाः परिपतन्ति स्म शतशोऽथ सहस्रशः

saṃghātairāsanabhraṣṭairaśvārohairgatāsubhiḥhayāḥ paripatanti sma śataśo'tha sahasraśaḥ

स्फुरतां प्रतिपिष्टानामश्वानां शीघ्रसारिणाम्स्तनतां च मनुष्याणां संनद्धानां विशां पते

sphuratāṃ pratipiṣṭānāmaśvānāṃ śīghrasāriṇāmstanatāṃ ca manuṣyāṇāṃ saṃnaddhānāṃ viśāṃ pate

शक्त्यृष्टिप्रासशब्दश्च तुमुलः समजायतभिन्दतां परमर्माणि राजन्दुर्मन्त्रिते तव

śaktyṛṣṭiprāsaśabdaśca tumulaḥ samajāyatabhindatāṃ paramarmāṇi rājandurmantrite tava

श्रमाभिभूताः संरब्धाः श्रान्तवाहाः पिपासिताःविक्षताश्च शितैः शस्त्रैरभ्यवर्तन्त तावकाः

śramābhibhūtāḥ saṃrabdhāḥ śrāntavāhāḥ pipāsitāḥvikṣatāśca śitaiḥ śastrairabhyavartanta tāvakāḥ

मत्ता रुधिरगन्धेन बहवोऽत्र विचेतसःजघ्नुः परान्स्वकांश्चैव प्राप्तान्प्राप्ताननन्तरान्

mattā rudhiragandhena bahavo'tra vicetasaḥjaghnuḥ parānsvakāṃścaiva prāptānprāptānanantarān

बहवश्च गतप्राणाः क्षत्रिया जयगृद्धिनःभूमावभ्यपतन्राजञ्शरवृष्टिभिरावृताः

bahavaśca gataprāṇāḥ kṣatriyā jayagṛddhinaḥbhūmāvabhyapatanrājañśaravṛṣṭibhirāvṛtāḥ

वृकगृध्रशृगालानां तुमुले मोदनेऽहनिआसीद्बलक्षयो घोरस्तव पुत्रस्य पश्यतः

vṛkagṛdhraśṛgālānāṃ tumule modane'haniāsīdbalakṣayo ghorastava putrasya paśyataḥ

नराश्वकायसंछन्ना भूमिरासीद्विशां पतेरुधिरोदकचित्रा च भीरूणां भयवर्धिनी

narāśvakāyasaṃchannā bhūmirāsīdviśāṃ paterudhirodakacitrā ca bhīrūṇāṃ bhayavardhinī

असिभिः पट्टिशैः शूलैस्तक्षमाणाः पुनः पुनःतावकाः पाण्डवाश्चैव नाभ्यवर्तन्त भारत

asibhiḥ paṭṭiśaiḥ śūlaistakṣamāṇāḥ punaḥ punaḥtāvakāḥ pāṇḍavāścaiva nābhyavartanta bhārata

प्रहरन्तो यथाशक्ति यावत्प्राणस्य धारणम्योधाः परिपतन्ति स्म वमन्तो रुधिरं व्रणैः

praharanto yathāśakti yāvatprāṇasya dhāraṇamyodhāḥ paripatanti sma vamanto rudhiraṃ vraṇaiḥ

शिरो गृहीत्वा केशेषु कबन्धः समदृश्यतउद्यम्य निशितं खड्गं रुधिरेण समुक्षितम्

śiro gṛhītvā keśeṣu kabandhaḥ samadṛśyataudyamya niśitaṃ khaḍgaṃ rudhireṇa samukṣitam

अथोत्थितेषु बहुषु कबन्धेषु जनाधिपतथा रुधिरगन्धेन योधाः कश्मलमाविशन्

athotthiteṣu bahuṣu kabandheṣu janādhipatathā rudhiragandhena yodhāḥ kaśmalamāviśan

मन्दीभूते ततः शब्दे पाण्डवानां महद्बलम्अल्पावशिष्टैस्तुरगैरभ्यवर्तत सौबलः

mandībhūte tataḥ śabde pāṇḍavānāṃ mahadbalamalpāvaśiṣṭaisturagairabhyavartata saubalaḥ

ततोऽभ्यधावंस्त्वरिताः पाण्डवा जयगृद्धिनःपदातयश्च नागाश्च सादिनश्चोद्यतायुधाः

tato'bhyadhāvaṃstvaritāḥ pāṇḍavā jayagṛddhinaḥpadātayaśca nāgāśca sādinaścodyatāyudhāḥ

कोष्टकीकृत्य चाप्येनं परिक्षिप्य च सर्वशःशस्त्रैर्नानाविधैर्जघ्नुर्युद्धपारं तितीर्षवः

koṣṭakīkṛtya cāpyenaṃ parikṣipya ca sarvaśaḥśastrairnānāvidhairjaghnuryuddhapāraṃ titīrṣavaḥ

त्वदीयास्तांस्तु संप्रेक्ष्य सर्वतः समभिद्रुतान्साश्वपत्तिद्विपरथाः पाण्डवानभिदुद्रुवुः

tvadīyāstāṃstu saṃprekṣya sarvataḥ samabhidrutānsāśvapattidviparathāḥ pāṇḍavānabhidudruvuḥ

केचित्पदातयः पद्भिर्मुष्टिभिश्च परस्परम्निजघ्नुः समरे शूराः क्षीणशस्त्रास्ततोऽपतन्

kecitpadātayaḥ padbhirmuṣṭibhiśca parasparamnijaghnuḥ samare śūrāḥ kṣīṇaśastrāstato'patan

रथेभ्यो रथिनः पेतुर्द्विपेभ्यो हस्तिसादिनःविमानेभ्य इव भ्रष्टाः सिद्धाः पुण्यक्षयाद्यथा

rathebhyo rathinaḥ peturdvipebhyo hastisādinaḥvimānebhya iva bhraṣṭāḥ siddhāḥ puṇyakṣayādyathā

एवमन्योन्यमायस्ता योधा जघ्नुर्महामृधेपितॄन्भ्रातॄन्वयस्यांश्च पुत्रानपि तथापरे

evamanyonyamāyastā yodhā jaghnurmahāmṛdhepitṝnbhrātṝnvayasyāṃśca putrānapi tathāpare

एवमासीदमर्यादं युद्धं भरतसत्तमप्रासासिबाणकलिले वर्तमाने सुदारुणे

evamāsīdamaryādaṃ yuddhaṃ bharatasattamaprāsāsibāṇakalile vartamāne sudāruṇe