Parva.Adhyaya 9.32

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

एवं दुर्योधने राजन्गर्जमाने मुहुर्मुहुःयुधिष्ठिरस्य संक्रुद्धो वासुदेवोऽब्रवीदिदम्

evaṃ duryodhane rājangarjamāne muhurmuhuḥyudhiṣṭhirasya saṃkruddho vāsudevo'bravīdidam

यदि नाम ह्ययं युद्धे वरयेत्त्वां युधिष्ठिरअर्जुनं नकुलं वापि सहदेवमथापि वा

yadi nāma hyayaṃ yuddhe varayettvāṃ yudhiṣṭhiraarjunaṃ nakulaṃ vāpi sahadevamathāpi vā

किमिदं साहसं राजंस्त्वया व्याहृतमीदृशम्एकमेव निहत्याजौ भव राजा कुरुष्विति

kimidaṃ sāhasaṃ rājaṃstvayā vyāhṛtamīdṛśamekameva nihatyājau bhava rājā kuruṣviti

एतेन हि कृता योग्या वर्षाणीह त्रयोदशआयसे पुरुषे राजन्भीमसेनजिघांसया

etena hi kṛtā yogyā varṣāṇīha trayodaśaāyase puruṣe rājanbhīmasenajighāṃsayā

कथं नाम भवेत्कार्यमस्माभिर्भरतर्षभसाहसं कृतवांस्त्वं तु ह्यनुक्रोशान्नृपोत्तम

kathaṃ nāma bhavetkāryamasmābhirbharatarṣabhasāhasaṃ kṛtavāṃstvaṃ tu hyanukrośānnṛpottama

नान्यमस्यानुपश्यामि प्रतियोद्धारमाहवेऋते वृकोदरात्पार्थात्स च नातिकृतश्रमः

nānyamasyānupaśyāmi pratiyoddhāramāhaveṛte vṛkodarātpārthātsa ca nātikṛtaśramaḥ

तदिदं द्यूतमारब्धं पुनरेव यथा पुराविषमं शकुनेश्चैव तव चैव विशां पते

tadidaṃ dyūtamārabdhaṃ punareva yathā purāviṣamaṃ śakuneścaiva tava caiva viśāṃ pate

बली भीमः समर्थश्च कृती राजा सुयोधनःबलवान्वा कृती वेति कृती राजन्विशिष्यते

balī bhīmaḥ samarthaśca kṛtī rājā suyodhanaḥbalavānvā kṛtī veti kṛtī rājanviśiṣyate

सोऽयं राजंस्त्वया शत्रुः समे पथि निवेशितःन्यस्तश्चात्मा सुविषमे कृच्छ्रमापादिता वयम्

so'yaṃ rājaṃstvayā śatruḥ same pathi niveśitaḥnyastaścātmā suviṣame kṛcchramāpāditā vayam

को नु सर्वान्विनिर्जित्य शत्रूनेकेन वैरिणापणित्वा चैकपाणेन रोचयेदेवमाहवम्

ko nu sarvānvinirjitya śatrūnekena vairiṇāpaṇitvā caikapāṇena rocayedevamāhavam

न हि पश्यामि तं लोके गदाहस्तं नरोत्तमम्युध्येद्दुर्योधनं संख्ये कृतित्वाद्धि विशेषयेत्

na hi paśyāmi taṃ loke gadāhastaṃ narottamamyudhyedduryodhanaṃ saṃkhye kṛtitvāddhi viśeṣayet

फल्गुनं वा भवन्तं वा माद्रीपुत्रावथापि वान समर्थानहं मन्ये गदाहस्तस्य संयुगे

phalgunaṃ vā bhavantaṃ vā mādrīputrāvathāpi vāna samarthānahaṃ manye gadāhastasya saṃyuge

स कथं वदसे शत्रुं युध्यस्व गदयेति हएकं च नो निहत्याजौ भव राजेति भारत

sa kathaṃ vadase śatruṃ yudhyasva gadayeti haekaṃ ca no nihatyājau bhava rājeti bhārata

वृकोदरं समासाद्य संशयो विजये हि नःन्यायतो युध्यमानानां कृती ह्येष महाबलः

vṛkodaraṃ samāsādya saṃśayo vijaye hi naḥnyāyato yudhyamānānāṃ kṛtī hyeṣa mahābalaḥ

भीम उवाच · bhīma uvāca

मधुसूदन मा कार्षीर्विषादं यदुनन्दनअद्य पारं गमिष्यामि वैरस्य भृशदुर्गमम्

madhusūdana mā kārṣīrviṣādaṃ yadunandanaadya pāraṃ gamiṣyāmi vairasya bhṛśadurgamam

अहं सुयोधनं संख्ये हनिष्यामि न संशयःविजयो वै ध्रुवं कृष्ण धर्मराजस्य दृश्यते

ahaṃ suyodhanaṃ saṃkhye haniṣyāmi na saṃśayaḥvijayo vai dhruvaṃ kṛṣṇa dharmarājasya dṛśyate

अध्यर्धेन गुणेनेयं गदा गुरुतरी ममन तथा धार्तराष्ट्रस्य मा कार्षीर्माधव व्यथाम्

adhyardhena guṇeneyaṃ gadā gurutarī mamana tathā dhārtarāṣṭrasya mā kārṣīrmādhava vyathām

सामरानपि लोकांस्त्रीन्नानाशस्त्रधरान्युधियोधयेयं रणे हृष्टः किमुताद्य सुयोधनम्

sāmarānapi lokāṃstrīnnānāśastradharānyudhiyodhayeyaṃ raṇe hṛṣṭaḥ kimutādya suyodhanam

संजय उवाच · saṃjaya uvāca

तथा संभाषमाणं तु वासुदेवो वृकोदरम्हृष्टः संपूजयामास वचनं चेदमब्रवीत्

tathā saṃbhāṣamāṇaṃ tu vāsudevo vṛkodaramhṛṣṭaḥ saṃpūjayāmāsa vacanaṃ cedamabravīt

त्वामाश्रित्य महाबाहो धर्मराजो युधिष्ठिरःनिहतारिः स्वकां दीप्तां श्रियं प्राप्तो न संशयः

tvāmāśritya mahābāho dharmarājo yudhiṣṭhiraḥnihatāriḥ svakāṃ dīptāṃ śriyaṃ prāpto na saṃśayaḥ

त्वया विनिहताः सर्वे धृतराष्ट्रसुता रणेराजानो राजपुत्राश्च नागाश्च विनिपातिताः

tvayā vinihatāḥ sarve dhṛtarāṣṭrasutā raṇerājāno rājaputrāśca nāgāśca vinipātitāḥ

कलिङ्गा मागधाः प्राच्या गान्धाराः कुरवस्तथात्वामासाद्य महायुद्धे निहताः पाण्डुनन्दन

kaliṅgā māgadhāḥ prācyā gāndhārāḥ kuravastathātvāmāsādya mahāyuddhe nihatāḥ pāṇḍunandana

हत्वा दुर्योधनं चापि प्रयच्छोर्वीं ससागराम्धर्मराजाय कौन्तेय यथा विष्णुः शचीपतेः

hatvā duryodhanaṃ cāpi prayacchorvīṃ sasāgarāmdharmarājāya kaunteya yathā viṣṇuḥ śacīpateḥ

त्वां च प्राप्य रणे पापो धार्तराष्ट्रो विनङ्क्ष्यतित्वमस्य सक्थिनी भङ्क्त्वा प्रतिज्ञां पारयिष्यसि

tvāṃ ca prāpya raṇe pāpo dhārtarāṣṭro vinaṅkṣyatitvamasya sakthinī bhaṅktvā pratijñāṃ pārayiṣyasi

यत्नेन तु सदा पार्थ योद्धव्यो धृतराष्ट्रजःकृती च बलवांश्चैव युद्धशौण्डश्च नित्यदा

yatnena tu sadā pārtha yoddhavyo dhṛtarāṣṭrajaḥkṛtī ca balavāṃścaiva yuddhaśauṇḍaśca nityadā

ततस्तु सात्यकी राजन्पूजयामास पाण्डवम्विविधाभिश्च तां वाग्भिः पूजयामास माधवः

tatastu sātyakī rājanpūjayāmāsa pāṇḍavamvividhābhiśca tāṃ vāgbhiḥ pūjayāmāsa mādhavaḥ

पाञ्चालाः पाण्डवेयाश्च धर्मराजपुरोगमाःतद्वचो भीमसेनस्य सर्व एवाभ्यपूजयन्

pāñcālāḥ pāṇḍaveyāśca dharmarājapurogamāḥtadvaco bhīmasenasya sarva evābhyapūjayan

ततो भीमबलो भीमो युधिष्ठिरमथाब्रवीत्सृञ्जयैः सह तिष्ठन्तं तपन्तमिव भास्करम्

tato bhīmabalo bhīmo yudhiṣṭhiramathābravītsṛñjayaiḥ saha tiṣṭhantaṃ tapantamiva bhāskaram

अहमेतेन संगम्य संयुगे योद्धुमुत्सहेन हि शक्तो रणे जेतुं मामेष पुरुषाधमः

ahametena saṃgamya saṃyuge yoddhumutsahena hi śakto raṇe jetuṃ māmeṣa puruṣādhamaḥ

अद्य क्रोधं विमोक्ष्यामि निहितं हृदये भृशम्सुयोधने धार्तराष्ट्रे खाण्डवेऽग्निमिवार्जुनः

adya krodhaṃ vimokṣyāmi nihitaṃ hṛdaye bhṛśamsuyodhane dhārtarāṣṭre khāṇḍave'gnimivārjunaḥ

शल्यमद्योद्धरिष्यामि तव पाण्डव हृच्छयम्निहत्य गदया पापमद्य राजन्सुखी भव

śalyamadyoddhariṣyāmi tava pāṇḍava hṛcchayamnihatya gadayā pāpamadya rājansukhī bhava

अद्य कीर्तिमयीं मालां प्रतिमोक्ष्ये तवानघप्राणाञ्श्रियं च राज्यं च मोक्ष्यतेऽद्य सुयोधनः

adya kīrtimayīṃ mālāṃ pratimokṣye tavānaghaprāṇāñśriyaṃ ca rājyaṃ ca mokṣyate'dya suyodhanaḥ

राजा च धृतराष्ट्रोऽद्य श्रुत्वा पुत्रं मया हतम्स्मरिष्यत्यशुभं कर्म यत्तच्छकुनिबुद्धिजम्

rājā ca dhṛtarāṣṭro'dya śrutvā putraṃ mayā hatamsmariṣyatyaśubhaṃ karma yattacchakunibuddhijam

इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठो गदामुद्यम्य वीर्यवान्उदतिष्ठत युद्धाय शक्रो वृत्रमिवाह्वयन्

ityuktvā bharataśreṣṭho gadāmudyamya vīryavānudatiṣṭhata yuddhāya śakro vṛtramivāhvayan

तमेकाकिनमासाद्य धार्तराष्ट्रं महाबलम्निर्यूथमिव मातङ्गं समहृष्यन्त पाण्डवाः

tamekākinamāsādya dhārtarāṣṭraṃ mahābalamniryūthamiva mātaṅgaṃ samahṛṣyanta pāṇḍavāḥ

तमुद्यतगदं दृष्ट्वा कैलासमिव शृङ्गिणम्भीमसेनस्तदा राजन्दुर्योधनमथाब्रवीत्

tamudyatagadaṃ dṛṣṭvā kailāsamiva śṛṅgiṇambhīmasenastadā rājanduryodhanamathābravīt

राज्ञापि धृतराष्ट्रेण त्वया चास्मासु यत्कृतम्स्मर तद्दुष्कृतं कर्म यद्वृत्तं वारणावते

rājñāpi dhṛtarāṣṭreṇa tvayā cāsmāsu yatkṛtamsmara tadduṣkṛtaṃ karma yadvṛttaṃ vāraṇāvate

द्रौपदी च परिक्लिष्टा सभामध्ये रजस्वलाद्यूते यद्विजितो राजा शकुनेर्बुद्धिनिश्चयात्

draupadī ca parikliṣṭā sabhāmadhye rajasvalādyūte yadvijito rājā śakunerbuddhiniścayāt

यानि चान्यानि दुष्टात्मन्पापानि कृतवानसिअनागःसु च पार्थेषु तस्य पश्य महत्फलम्

yāni cānyāni duṣṭātmanpāpāni kṛtavānasianāgaḥsu ca pārtheṣu tasya paśya mahatphalam

त्वत्कृते निहतः शेते शरतल्पे महायशाःगाङ्गेयो भरतश्रेष्ठः सर्वेषां नः पितामहः

tvatkṛte nihataḥ śete śaratalpe mahāyaśāḥgāṅgeyo bharataśreṣṭhaḥ sarveṣāṃ naḥ pitāmahaḥ

हतो द्रोणश्च कर्णश्च हतः शल्यः प्रतापवान्वैरस्य चादिकर्तासौ शकुनिर्निहतो युधि

hato droṇaśca karṇaśca hataḥ śalyaḥ pratāpavānvairasya cādikartāsau śakunirnihato yudhi

भ्रातरस्ते हताः शूराः पुत्राश्च सहसैनिकाःराजानश्च हताः शूराः समरेष्वनिवर्तिनः

bhrātaraste hatāḥ śūrāḥ putrāśca sahasainikāḥrājānaśca hatāḥ śūrāḥ samareṣvanivartinaḥ

एते चान्ये च निहता बहवः क्षत्रियर्षभाःप्रातिकामी तथा पापो द्रौपद्याः क्लेशकृद्धतः

ete cānye ca nihatā bahavaḥ kṣatriyarṣabhāḥprātikāmī tathā pāpo draupadyāḥ kleśakṛddhataḥ

अवशिष्टस्त्वमेवैकः कुलघ्नोऽधमपूरुषःत्वामप्यद्य हनिष्यामि गदया नात्र संशयः

avaśiṣṭastvamevaikaḥ kulaghno'dhamapūruṣaḥtvāmapyadya haniṣyāmi gadayā nātra saṃśayaḥ

अद्य तेऽहं रणे दर्पं सर्वं नाशयिता नृपराज्याशां विपुलां राजन्पाण्डवेषु च दुष्कृतम्

adya te'haṃ raṇe darpaṃ sarvaṃ nāśayitā nṛparājyāśāṃ vipulāṃ rājanpāṇḍaveṣu ca duṣkṛtam

दुर्योधन उवाच · duryodhana uvāca

किं कत्थितेन बहुधा युध्यस्वाद्य मया सहअद्य तेऽहं विनेष्यामि युद्धश्रद्धां वृकोदर

kiṃ katthitena bahudhā yudhyasvādya mayā sahaadya te'haṃ vineṣyāmi yuddhaśraddhāṃ vṛkodara

किं न पश्यसि मां पाप गदायुद्धे व्यवस्थितम्हिमवच्छिखराकारां प्रगृह्य महतीं गदाम्

kiṃ na paśyasi māṃ pāpa gadāyuddhe vyavasthitamhimavacchikharākārāṃ pragṛhya mahatīṃ gadām

गदिनं कोऽद्य मां पाप जेतुमुत्सहते रिपुःन्यायतो युध्यमानस्य देवेष्वपि पुरंदरः

gadinaṃ ko'dya māṃ pāpa jetumutsahate ripuḥnyāyato yudhyamānasya deveṣvapi puraṃdaraḥ

मा वृथा गर्ज कौन्तेय शारदाभ्रमिवाजलम्दर्शयस्व बलं युद्धे यावत्तत्तेऽद्य विद्यते

mā vṛthā garja kaunteya śāradābhramivājalamdarśayasva balaṃ yuddhe yāvattatte'dya vidyate

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पाञ्चालाः सहसृञ्जयाःसर्वे संपूजयामासुस्तद्वचो विजिगीषवः

tasya tadvacanaṃ śrutvā pāñcālāḥ sahasṛñjayāḥsarve saṃpūjayāmāsustadvaco vijigīṣavaḥ

तं मत्तमिव मातङ्गं तलशब्देन मानवाःभूयः संहर्षयामासू राजन्दुर्योधनं नृपम्

taṃ mattamiva mātaṅgaṃ talaśabdena mānavāḥbhūyaḥ saṃharṣayāmāsū rājanduryodhanaṃ nṛpam

बृंहन्ति कुञ्जरास्तत्र हया हेषन्ति चासकृत्शस्त्राणि संप्रदीप्यन्ते पाण्डवानां जयैषिणाम्

bṛṃhanti kuñjarāstatra hayā heṣanti cāsakṛtśastrāṇi saṃpradīpyante pāṇḍavānāṃ jayaiṣiṇām