Parva.Adhyaya 9.40

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ब्रह्मयोनिभिराकीर्णं जगाम यदुनन्दनःयत्र दाल्भ्यो बको राजन्पश्वर्थं सुमहातपाःजुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं वैचित्रवीर्यिणः

brahmayonibhirākīrṇaṃ jagāma yadunandanaḥyatra dālbhyo bako rājanpaśvarthaṃ sumahātapāḥjuhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ vaicitravīryiṇaḥ

तपसा घोररूपेण कर्शयन्देहमात्मनःक्रोधेन महताविष्टो धर्मात्मा वै प्रतापवान्

tapasā ghorarūpeṇa karśayandehamātmanaḥkrodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān

पुरा हि नैमिषेयाणां सत्रे द्वादशवार्षिकेवृत्ते विश्वजितोऽन्ते वै पाञ्चालानृषयोऽगमन्

purā hi naimiṣeyāṇāṃ satre dvādaśavārṣikevṛtte viśvajito'nte vai pāñcālānṛṣayo'gaman

तत्रेश्वरमयाचन्त दक्षिणार्थं मनीषिणःबलान्वितान्वत्सतरान्निर्व्याधीनेकविंशतिम्

tatreśvaramayācanta dakṣiṇārthaṃ manīṣiṇaḥbalānvitānvatsatarānnirvyādhīnekaviṃśatim

तानब्रवीद्बको वृद्धो विभजध्वं पशूनितिपशूनेतानहं त्यक्त्वा भिक्षिष्ये राजसत्तमम्

tānabravīdbako vṛddho vibhajadhvaṃ paśūnitipaśūnetānahaṃ tyaktvā bhikṣiṣye rājasattamam

एवमुक्त्वा ततो राजन्नृषीन्सर्वान्प्रतापवान्जगाम धृतराष्ट्रस्य भवनं ब्राह्मणोत्तमः

evamuktvā tato rājannṛṣīnsarvānpratāpavānjagāma dhṛtarāṣṭrasya bhavanaṃ brāhmaṇottamaḥ

स समीपगतो भूत्वा धृतराष्ट्रं जनेश्वरम्अयाचत पशून्दाल्भ्यः स चैनं रुषितोऽब्रवीत्

sa samīpagato bhūtvā dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaramayācata paśūndālbhyaḥ sa cainaṃ ruṣito'bravīt

यदृच्छया मृता दृष्ट्वा गास्तदा नृपसत्तमएतान्पशून्नय क्षिप्रं ब्रह्मबन्धो यदीच्छसि

yadṛcchayā mṛtā dṛṣṭvā gāstadā nṛpasattamaetānpaśūnnaya kṣipraṃ brahmabandho yadīcchasi

ऋषिस्त्वथ वचः श्रुत्वा चिन्तयामास धर्मवित्अहो बत नृशंसं वै वाक्यमुक्तोऽस्मि संसदि

ṛṣistvatha vacaḥ śrutvā cintayāmāsa dharmavitaho bata nṛśaṃsaṃ vai vākyamukto'smi saṃsadi

चिन्तयित्वा मुहूर्तं च रोषाविष्टो द्विजोत्तमःमतिं चक्रे विनाशाय धृतराष्ट्रस्य भूपतेः

cintayitvā muhūrtaṃ ca roṣāviṣṭo dvijottamaḥmatiṃ cakre vināśāya dhṛtarāṣṭrasya bhūpateḥ

स उत्कृत्य मृतानां वै मांसानि द्विजसत्तमःजुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं नरपतेः पुरा

sa utkṛtya mṛtānāṃ vai māṃsāni dvijasattamaḥjuhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ narapateḥ purā

अवकीर्णे सरस्वत्यास्तीर्थे प्रज्वाल्य पावकम्बको दाल्भ्यो महाराज नियमं परमास्थितःस तैरेव जुहावास्य राष्ट्रं मांसैर्महातपाः

avakīrṇe sarasvatyāstīrthe prajvālya pāvakambako dālbhyo mahārāja niyamaṃ paramāsthitaḥsa taireva juhāvāsya rāṣṭraṃ māṃsairmahātapāḥ

तस्मिंस्तु विधिवत्सत्रे संप्रवृत्ते सुदारुणेअक्षीयत ततो राष्ट्रं धृतराष्ट्रस्य पार्थिव

tasmiṃstu vidhivatsatre saṃpravṛtte sudāruṇeakṣīyata tato rāṣṭraṃ dhṛtarāṣṭrasya pārthiva

छिद्यमानं यथानन्तं वनं परशुना विभोबभूवापहतं तच्चाप्यवकीर्णमचेतनम्

chidyamānaṃ yathānantaṃ vanaṃ paraśunā vibhobabhūvāpahataṃ taccāpyavakīrṇamacetanam

दृष्ट्वा तदवकीर्णं तु राष्ट्रं स मनुजाधिपःबभूव दुर्मना राजंश्चिन्तयामास च प्रभुः

dṛṣṭvā tadavakīrṇaṃ tu rāṣṭraṃ sa manujādhipaḥbabhūva durmanā rājaṃścintayāmāsa ca prabhuḥ

मोक्षार्थमकरोद्यत्नं ब्राह्मणैः सहितः पुराअथासौ पार्थिवः खिन्नस्ते च विप्रास्तदा नृप

mokṣārthamakarodyatnaṃ brāhmaṇaiḥ sahitaḥ purāathāsau pārthivaḥ khinnaste ca viprāstadā nṛpa

यदा चापि न शक्नोति राष्ट्रं मोचयितुं नृपअथ वैप्राश्निकांस्तत्र पप्रच्छ जनमेजय

yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mocayituṃ nṛpaatha vaiprāśnikāṃstatra papraccha janamejaya

ततो वैप्राश्निकाः प्राहुः पशुविप्रकृतस्त्वयामांसैरभिजुहोतीति तव राष्ट्रं मुनिर्बकः

tato vaiprāśnikāḥ prāhuḥ paśuviprakṛtastvayāmāṃsairabhijuhotīti tava rāṣṭraṃ munirbakaḥ

तेन ते हूयमानस्य राष्ट्रस्यास्य क्षयो महान्तस्यैतत्तपसः कर्म येन ते ह्यनयो महान्अपां कुञ्जे सरस्वत्यास्तं प्रसादय पार्थिव

tena te hūyamānasya rāṣṭrasyāsya kṣayo mahāntasyaitattapasaḥ karma yena te hyanayo mahānapāṃ kuñje sarasvatyāstaṃ prasādaya pārthiva

सरस्वतीं ततो गत्वा स राजा बकमब्रवीत्निपत्य शिरसा भूमौ प्राञ्जलिर्भरतर्षभ

sarasvatīṃ tato gatvā sa rājā bakamabravītnipatya śirasā bhūmau prāñjalirbharatarṣabha

प्रसादये त्वा भगवन्नपराधं क्षमस्व मेमम दीनस्य लुब्धस्य मौर्ख्येण हतचेतसःत्वं गतिस्त्वं च मे नाथः प्रसादं कर्तुमर्हसि

prasādaye tvā bhagavannaparādhaṃ kṣamasva memama dīnasya lubdhasya maurkhyeṇa hatacetasaḥtvaṃ gatistvaṃ ca me nāthaḥ prasādaṃ kartumarhasi

तं तथा विलपन्तं तु शोकोपहतचेतसम्दृष्ट्वा तस्य कृपा जज्ञे राष्ट्रं तच्च व्यमोचयत्

taṃ tathā vilapantaṃ tu śokopahatacetasamdṛṣṭvā tasya kṛpā jajñe rāṣṭraṃ tacca vyamocayat

ऋषिः प्रसन्नस्तस्याभूत्संरम्भं च विहाय सःमोक्षार्थं तस्य राष्ट्रस्य जुहाव पुनराहुतिम्

ṛṣiḥ prasannastasyābhūtsaṃrambhaṃ ca vihāya saḥmokṣārthaṃ tasya rāṣṭrasya juhāva punarāhutim

मोक्षयित्वा ततो राष्ट्रं प्रतिगृह्य पशून्बहून्हृष्टात्मा नैमिषारण्यं जगाम पुनरेव हि

mokṣayitvā tato rāṣṭraṃ pratigṛhya paśūnbahūnhṛṣṭātmā naimiṣāraṇyaṃ jagāma punareva hi

धृतराष्ट्रोऽपि धर्मात्मा स्वस्थचेता महामनाःस्वमेव नगरं राजा प्रतिपेदे महर्द्धिमत्

dhṛtarāṣṭro'pi dharmātmā svasthacetā mahāmanāḥsvameva nagaraṃ rājā pratipede maharddhimat

तत्र तीर्थे महाराज बृहस्पतिरुदारधीःअसुराणामभावाय भावाय च दिवौकसाम्

tatra tīrthe mahārāja bṛhaspatirudāradhīḥasurāṇāmabhāvāya bhāvāya ca divaukasām

मांसैरपि जुहावेष्टिमक्षीयन्त ततोऽसुराःदैवतैरपि संभग्ना जितकाशिभिराहवे

māṃsairapi juhāveṣṭimakṣīyanta tato'surāḥdaivatairapi saṃbhagnā jitakāśibhirāhave

तत्रापि विधिवद्दत्त्वा ब्राह्मणेभ्यो महायशाःवाजिनः कुञ्जरांश्चैव रथांश्चाश्वतरीयुतान्

tatrāpi vidhivaddattvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥvājinaḥ kuñjarāṃścaiva rathāṃścāśvatarīyutān

रत्नानि च महार्हाणि धनं धान्यं च पुष्कलम्ययौ तीर्थं महाबाहुर्यायातं पृथिवीपते

ratnāni ca mahārhāṇi dhanaṃ dhānyaṃ ca puṣkalamyayau tīrthaṃ mahābāhuryāyātaṃ pṛthivīpate

यत्र यज्ञे ययातेस्तु महाराज सरस्वतीसर्पिः पयश्च सुस्राव नाहुषस्य महात्मनः

yatra yajñe yayātestu mahārāja sarasvatīsarpiḥ payaśca susrāva nāhuṣasya mahātmanaḥ

तत्रेष्ट्वा पुरुषव्याघ्रो ययातिः पृथिवीपतिःआक्रामदूर्ध्वं मुदितो लेभे लोकांश्च पुष्कलान्

tatreṣṭvā puruṣavyāghro yayātiḥ pṛthivīpatiḥākrāmadūrdhvaṃ mudito lebhe lokāṃśca puṣkalān

ययातेर्यजमानस्य यत्र राजन्सरस्वतीप्रसृता प्रददौ कामान्ब्राह्मणानां महात्मनाम्

yayāteryajamānasya yatra rājansarasvatīprasṛtā pradadau kāmānbrāhmaṇānāṃ mahātmanām

यत्र यत्र हि यो विप्रो यान्यान्कामानभीप्सतितत्र तत्र सरिच्छ्रेष्ठा ससर्ज सुबहून्रसान्

yatra yatra hi yo vipro yānyānkāmānabhīpsatitatra tatra saricchreṣṭhā sasarja subahūnrasān

तत्र देवाः सगन्धर्वाः प्रीता यज्ञस्य संपदाविस्मिता मानुषाश्चासन्दृष्ट्वा तां यज्ञसंपदम्

tatra devāḥ sagandharvāḥ prītā yajñasya saṃpadāvismitā mānuṣāścāsandṛṣṭvā tāṃ yajñasaṃpadam

ततस्तालकेतुर्महाधर्मसेतु;र्महात्मा कृतात्मा महादाननित्यःवसिष्ठापवाहं महाभीमवेगं; धृतात्मा जितात्मा समभ्याजगाम

tatastālaketurmahādharmasetu;rmahātmā kṛtātmā mahādānanityaḥvasiṣṭhāpavāhaṃ mahābhīmavegaṃ; dhṛtātmā jitātmā samabhyājagāma