Mandala.Sukta 6.16

बार्हस्पत्यो भरद्वाज: । अग्नि :।गायत्री; १, ६ वर्धमाना;२७, ४७ – ४८ अनुष्टुप् ; ४६ त्रिष्टुप् । · bārhaspatyo bharadvāja: | agni : |gāyatrī; 1, 6 vardhamānā;27, 47 – 48 anuṣṭup ; 46 triṣṭup |

त्वम॑ग्ने य॒ज्ञानां॒ होता॒ विश्वे॑षां हि॒तः ।दे॒वेभि॒र्मानु॑षे॒ जने॑॥

tvamagne yajñānāṃ hotā viśveṣāṃ hitaḥ |devebhirmānuṣe jane ||

स नो॑ म॒न्द्राभि॑रध्व॒रे जि॒ह्वाभि॑र्यजा म॒हः ।आ दे॒वान् व॑क्षि॒ यक्षि॑ च॥

sa no mandrābhiradhvare jihvābhiryajā mahaḥ |ā devān vakṣi yakṣi ca ||

वेत्था॒ हि वे॑धो॒ अध्व॑नः प॒थश्च॑ दे॒वाञ्ज॑सा ।अग्ने॑ य॒ज्ञेषु॑ सुक्रतो॥

vetthā hi vedho adhvanaḥ pathaśca devāñjasā |agne yajñeṣu sukrato ||

त्वामी॑ळे॒ अध॑ द्वि॒ता भ॑र॒तो वा॒जिभि॑: शु॒नम् ।ई॒जे य॒ज्ञेषु॑ य॒ज्ञिय॑म्॥

tvāmīḷe adha dvitā bharato vājibhi: śunam |īje yajñeṣu yajñiyam ||

त्वमि॒मा वार्या॑ पु॒रु दिवो॑दासाय सुन्व॒ते ।भ॒रद्वा॑जाय दा॒शुषे॑॥

tvamimā vāryā puru divodāsāya sunvate |bharadvājāya dāśuṣe ||

त्वं दू॒तो अम॑र्त्य॒ आ व॑हा॒ दैव्यं॒ जन॑म् ।शृ॒ण्वन् विप्र॑स्य सुष्टु॒तिम्॥

tvaṃ dūto amartya ā vahā daivyaṃ janam |śṛṇvan viprasya suṣṭutim ||

त्वाम॑ग्ने स्वा॒ध्यो॒३ मर्ता॑सो दे॒ववी॑तये ।य॒ज्ञेषु॑ दे॒वमी॑ळते॥

tvāmagne svādhyo3 martāso devavītaye |yajñeṣu devamīḷate ||

तव॒ प्र य॑क्षि सं॒दृश॑मु॒त क्रतुं॑ सु॒दान॑वः ।विश्वे॑ जुषन्त का॒मिन॑:॥

tava pra yakṣi saṃdṛśamuta kratuṃ sudānavaḥ |viśve juṣanta kāmina: ||

त्वं होता॒ मनु॑र्हितो॒ वह्नि॑रा॒सा वि॒दुष्ट॑रः ।अग्ने॒ यक्षि॑ दि॒वो विश॑:॥

tvaṃ hotā manurhito vahnirāsā viduṣṭaraḥ |agne yakṣi divo viśa: ||

अग्न॒ आ या॑हि वी॒तये॑ गृणा॒नो ह॒व्यदा॑तये ।नि होता॑ सत्सि ब॒र्हिषि॑॥

agna ā yāhi vītaye gṛṇāno havyadātaye |ni hotā satsi barhiṣi ||

तं त्वा॑ स॒मिद्भि॑रङ्गिरो घृ॒तेन॑ वर्धयामसि ।बृ॒हच्छो॑चा यविष्ठ्य॥

taṃ tvā samidbhiraṅgiro ghṛtena vardhayāmasi |bṛhacchocā yaviṣṭhya ||

स न॑: पृ॒थु श्र॒वाय्य॒मच्छा॑ देव विवाससि ।बृ॒हद॑ग्ने सु॒वीर्य॑म्॥

sa na: pṛthu śravāyyamacchā deva vivāsasi |bṛhadagne suvīryam ||

त्वाम॑ग्ने॒ पुष्क॑रा॒दध्यथ॑र्वा॒ निर॑मन्थत ।मू॒र्ध्नो विश्व॑स्य वा॒घत॑:॥

tvāmagne puṣkarādadhyatharvā niramanthata |mūrdhno viśvasya vāghata: ||

तमु॑ त्वा द॒ध्यङ्ङृषि॑: पु॒त्र ई॑धे॒ अथ॑र्वणः ।वृ॒त्र॒हणं॑ पुरंद॒रम्॥

tamu tvā dadhyaṅṅṛṣi: putra īdhe atharvaṇaḥ |vṛtrahaṇaṃ puraṃdaram ||

तमु॑ त्वा पा॒थ्यो वृषा॒ समी॑धे दस्यु॒हन्त॑मम् ।ध॒नं॒ज॒यं रणे॑रणे॥

tamu tvā pāthyo vṛṣā samīdhe dasyuhantamam |dhanaṃjayaṃ raṇeraṇe ||

एह्यू॒ षु ब्रवा॑णि॒ ते ऽग्न॑ इ॒त्थेत॑रा॒ गिर॑: ।ए॒भिर्व॑र्धास॒ इन्दु॑भिः॥

ehyū ṣu bravāṇi te 'gna itthetarā gira: |ebhirvardhāsa indubhiḥ ||

यत्र॒ क्व॑ च ते॒ मनो॒ दक्षं॑ दधस॒ उत्त॑रम् ।तत्रा॒ सद॑: कृणवसे॥

yatra kva ca te mano dakṣaṃ dadhasa uttaram |tatrā sada: kṛṇavase ||

न॒हि ते॑ पू॒र्तम॑क्षि॒पद् भुव॑न्नेमानां वसो ।अथा॒ दुवो॑ वनवसे॥

nahi te pūrtamakṣipad bhuvannemānāṃ vaso |athā duvo vanavase ||

आग्निर॑गामि॒ भार॑तो वृत्र॒हा पु॑रु॒चेत॑नः ।दिवो॑दासस्य॒ सत्प॑तिः॥

āgniragāmi bhārato vṛtrahā purucetanaḥ |divodāsasya satpatiḥ ||

स हि विश्वाति॒ पार्थि॑वा र॒यिं दाश॑न्महित्व॒ना ।व॒न्वन्नवा॑तो॒ अस्तृ॑तः॥

sa hi viśvāti pārthivā rayiṃ dāśanmahitvanā |vanvannavāto astṛtaḥ ||

स प्र॑त्न॒वन्नवी॑य॒सा ऽग्ने॑ द्यु॒म्नेन॑ सं॒यता॑ ।बृ॒हत् त॑तन्थ भा॒नुना॑॥

sa pratnavannavīyasā 'gne dyumnena saṃyatā |bṛhat tatantha bhānunā ||

प्र व॑: सखायो अ॒ग्नये॒ स्तोमं॑ य॒ज्ञं च॑ धृष्णु॒या ।अर्च॒ गाय॑ च वे॒धसे॑॥

pra va: sakhāyo agnaye stomaṃ yajñaṃ ca dhṛṣṇuyā |arca gāya ca vedhase ||

स हि यो मानु॑षा यु॒गा सीद॒द्धोता॑ क॒विक्र॑तुः ।दू॒तश्च॑ हव्य॒वाह॑नः॥

sa hi yo mānuṣā yugā sīdaddhotā kavikratuḥ |dūtaśca havyavāhanaḥ ||

ता राजा॑ना॒ शुचि॑व्रता ऽऽदि॒त्यान् मारु॑तं ग॒णम् ।वसो॒ यक्षी॒ह रोद॑सी॥

tā rājānā śucivratā ''dityān mārutaṃ gaṇam |vaso yakṣīha rodasī ||

वस्वी॑ ते अग्ने॒ संदृ॑ष्टिरिषय॒ते मर्त्या॑य ।ऊर्जो॑ नपाद॒मृत॑स्य॥

vasvī te agne saṃdṛṣṭiriṣayate martyāya |ūrjo napādamṛtasya ||

क्रत्वा॒ दा अ॑स्तु॒ श्रेष्ठो॒ ऽद्य त्वा॑ व॒न्वन् त्सु॒रेक्णा॑: ।मर्त॑ आनाश सुवृ॒क्तिम्॥

kratvā dā astu śreṣṭho 'dya tvā vanvan tsurekṇā: |marta ānāśa suvṛktim ||

ते ते॑ अग्ने॒ त्वोता॑ इ॒षय॑न्तो॒ विश्व॒मायु॑: ।तर॑न्तो अ॒र्यो अरा॑तीर्व॒न्वन्तो॑ अ॒र्यो अरा॑तीः॥

te te agne tvotā iṣayanto viśvamāyu: |taranto aryo arātīrvanvanto aryo arātīḥ ||

अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॒ यास॒द् विश्वं॒ न्य१त्रिण॑म् ।अ॒ग्निर्नो॑ वनते र॒यिम्॥

agnistigmena śociṣā yāsad viśvaṃ nya1triṇam |agnirno vanate rayim ||

सु॒वीरं॑ र॒यिमा भ॑र॒ जात॑वेदो॒ विच॑र्षणे ।ज॒हि रक्षां॑सि सुक्रतो॥

suvīraṃ rayimā bhara jātavedo vicarṣaṇe |jahi rakṣāṃsi sukrato ||

त्वं न॑: पा॒ह्यंह॑सो॒ जात॑वेदो अघाय॒तः ।रक्षा॑ णो ब्रह्मणस्कवे॥

tvaṃ na: pāhyaṃhaso jātavedo aghāyataḥ |rakṣā ṇo brahmaṇaskave ||

यो नो॑ अग्ने दु॒रेव॒ आ मर्तो॑ व॒धाय॒ दाश॑ति ।तस्मा॑न्नः पा॒ह्यंह॑सः॥

yo no agne dureva ā marto vadhāya dāśati |tasmānnaḥ pāhyaṃhasaḥ ||

त्वं तं दे॑व जि॒ह्वया॒ परि॑ बाधस्व दु॒ष्कृत॑म् ।मर्तो॒ यो नो॒ जिघां॑सति॥

tvaṃ taṃ deva jihvayā pari bādhasva duṣkṛtam |marto yo no jighāṃsati ||

भ॒रद्वा॑जाय स॒प्रथ॒: शर्म॑ यच्छ सहन्त्य ।अग्ने॒ वरे॑ण्यं॒ वसु॑॥

bharadvājāya sapratha: śarma yaccha sahantya |agne vareṇyaṃ vasu ||

अ॒ग्निर्वृ॒त्राणि॑ जङ्घनद् द्रविण॒स्युर्वि॑प॒न्यया॑ ।समि॑द्धः शु॒क्र आहु॑तः॥

agnirvṛtrāṇi jaṅghanad draviṇasyurvipanyayā |samiddhaḥ śukra āhutaḥ ||

गर्भे॑ मा॒तुः पि॒तुष्पि॒ता वि॑दिद्युता॒नो अ॒क्षरे॑ ।सीद॑न्नृ॒तस्य॒ योनि॒मा॥

garbhe mātuḥ pituṣpitā vididyutāno akṣare |sīdannṛtasya yonimā ||

ब्रह्म॑ प्र॒जाव॒दा भ॑र॒ जात॑वेदो॒ विच॑र्षणे ।अग्ने॒ यद् दी॒दय॑द् दि॒वि॥

brahma prajāvadā bhara jātavedo vicarṣaṇe |agne yad dīdayad divi ||

उप॑ त्वा र॒ण्वसं॑दृशं॒ प्रय॑स्वन्तः सहस्कृत ।अग्ने॑ ससृ॒ज्महे॒ गिर॑:॥

upa tvā raṇvasaṃdṛśaṃ prayasvantaḥ sahaskṛta |agne sasṛjmahe gira: ||

उप॑ च्छा॒यामि॑व॒ घृणे॒रग॑न्म॒ शर्म॑ ते व॒यम् ।अग्ने॒ हिर॑ण्यसंदृशः॥

upa cchāyāmiva ghṛṇeraganma śarma te vayam |agne hiraṇyasaṃdṛśaḥ ||

य उ॒ग्र इ॑व शर्य॒हा ति॒ग्मशृ॑ङ्गो॒ न वंस॑गः ।अग्ने॒ पुरो॑ रु॒रोजि॑थ॥

ya ugra iva śaryahā tigmaśṛṅgo na vaṃsagaḥ |agne puro rurojitha ||

आ यं हस्ते॒ न खा॒दिनं॒ शिशुं॑ जा॒तं न बिभ्र॑ति ।वि॒शाम॒ग्निं स्व॑ध्व॒रं॥

ā yaṃ haste na khādinaṃ śiśuṃ jātaṃ na bibhrati |viśāmagniṃ svadhvaraṃ ||

प्र दे॒वं दे॒ववी॑तये॒ भर॑ता वसु॒वित्त॑मम् ।आ स्वे योनौ॒ नि षी॑दतु॥

pra devaṃ devavītaye bharatā vasuvittamam |ā sve yonau ni ṣīdatu ||

आ जा॒तं जा॒तवे॑दसि प्रि॒यं शि॑शी॒ताति॑थिम् ।स्यो॒न आ गृ॒हप॑तिम्॥

ā jātaṃ jātavedasi priyaṃ śiśītātithim |syona ā gṛhapatim ||

अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाऽश्वा॑सो देव सा॒धव॑: ।अरं॒ वह॑न्ति म॒न्यवे॑॥

agne yukṣvā hi ye tavā'śvāso deva sādhava: |araṃ vahanti manyave ||

अच्छा॑ नो या॒ह्या व॑हा॒ऽभि प्रयां॑सि वी॒तये॑ ।आ दे॒वान् त्सो॒म॑पीतये॥

acchā no yāhyā vahā'bhi prayāṃsi vītaye |ā devān tsomapītaye ||

उद॑ग्ने भारत द्यु॒मदज॑स्रेण॒ दवि॑द्युतत् ।शोचा॒ वि भा॑ह्यजर॥

udagne bhārata dyumadajasreṇa davidyutat |śocā vi bhāhyajara ||

वी॒ती यो दे॒वं मर्तो॑ दुव॒स्येद॒ग्निमी॑ळीताध्व॒रे ह॒विष्मा॑न् ।होता॑रं सत्य॒यजं॒ रोद॑स्योरुत्ता॒नह॑स्तो॒ नम॒सा वि॑वासेत्॥

vītī yo devaṃ marto duvasyedagnimīḷītādhvare haviṣmān |hotāraṃ satyayajaṃ rodasyoruttānahasto namasā vivāset ||

आ ते॑ अग्न ऋ॒चा ह॒विर्हृ॒दा त॒ष्टं भ॑रामसि ।ते ते॑ भवन्तू॒क्षण॑ ऋष॒भासो॑ व॒शा उ॒त॥

ā te agna ṛcā havirhṛdā taṣṭaṃ bharāmasi |te te bhavantūkṣaṇa ṛṣabhāso vaśā uta ||

अ॒ग्निं दे॒वासो॑ अग्रि॒यमि॒न्धते॑ वृत्र॒हन्त॑मम् ।येना॒ वसू॒न्याभृ॑ता तृ॒ळ्हा रक्षां॑सि वा॒जिना॑॥

agniṃ devāso agriyamindhate vṛtrahantamam |yenā vasūnyābhṛtā tṛḷhā rakṣāṃsi vājinā ||