Kanda.Sarga 1.17

पुत्रत्वम् तु गते विष्णौ राज्ञः तस्य महात्मनः ।उवाच देवताः सर्वाः स्वयंभूः भगवान् इदम्॥

putratvam tu gate viṣṇau rājñaḥ tasya mahātmanaḥ |uvāca devatāḥ sarvāḥ svayaṃbhūḥ bhagavān idam ||

सत्य संधस्य वीरस्य सर्वेषाम् नो हितैषिणः ।विष्णोः सहायान् बलिनः सृजध्वम् काम रूपिणः॥

satya saṃdhasya vīrasya sarveṣām no hitaiṣiṇaḥ |viṣṇoḥ sahāyān balinaḥ sṛjadhvam kāma rūpiṇaḥ ||

माया विदः च शूराम् च वायु वेग समान् जवे ।नयज्ञान् बुद्धि संपन्नान् विष्णु तुल्य पराक्रमान्॥

māyā vidaḥ ca śūrām ca vāyu vega samān jave |nayajñān buddhi saṃpannān viṣṇu tulya parākramān ||

असंहार्यान् उपायज्ञान् दिव्य संहनन अन्वितान् ।सर्व अस्त्र गुण संपन्नानन् अमृत प्राशनान् इव॥

asaṃhāryān upāyajñān divya saṃhanana anvitān |sarva astra guṇa saṃpannānan amṛta prāśanān iva ||

अप्सरस्सु च मुख्यासु गन्धर्वाणाम् तनूषु च ।यक्ष पन्नग कन्यासु ऋक्ष विद्याधरीषु च॥

apsarassu ca mukhyāsu gandharvāṇām tanūṣu ca |yakṣa pannaga kanyāsu ṛkṣa vidyādharīṣu ca ||

किंनरीणाम् च गात्रेषु वानरीनाम् तनूसु च ।सृजध्वम् हरि रूपेण पुत्रान् तुल्य पराक्रमान्॥

kiṃnarīṇām ca gātreṣu vānarīnām tanūsu ca |sṛjadhvam hari rūpeṇa putrān tulya parākramān ||

पूर्वम् एव मया सृष्टो जांबवान् ऋक्ष पुङ्गवः ।जृंभमाणस्य सहसा मम वक्रात् अजायत॥

pūrvam eva mayā sṛṣṭo jāṃbavān ṛkṣa puṅgavaḥ |jṛṃbhamāṇasya sahasā mama vakrāt ajāyata ||

ते तथा उक्ताः भगवता तत् प्रति श्रुत्य शासनम् ।जनयामासुः एवम् ते पुत्रान् वानर रूपिणः॥

te tathā uktāḥ bhagavatā tat prati śrutya śāsanam |janayāmāsuḥ evam te putrān vānara rūpiṇaḥ ||

ऋषयः च महात्मानः सिद्ध विद्याधर उरगाः ।चारणाः च सुतान् वीरान् ससृजुः वन चारिणः॥

ṛṣayaḥ ca mahātmānaḥ siddha vidyādhara uragāḥ |cāraṇāḥ ca sutān vīrān sasṛjuḥ vana cāriṇaḥ ||

वानरेन्द्रम् महेन्द्र आभम् इन्द्रः वालिनम् आत्मजम् ।सुग्रीवम् जनयामास तपनः तपताम् वरः॥

vānarendram mahendra ābham indraḥ vālinam ātmajam |sugrīvam janayāmāsa tapanaḥ tapatām varaḥ ||

बृहस्पतिः तु अजनयत् तारम् नाम महा कपिम् ।सर्व वानर मुख्यानाम् बुद्धिमन्तम् अनुत्तमम्॥

bṛhaspatiḥ tu ajanayat tāram nāma mahā kapim |sarva vānara mukhyānām buddhimantam anuttamam ||

धनदस्य सुतः श्रीमान् वानरो गन्धमादनः ।विश्वकर्मा तु अजनयन् नलम् नाम महा कपिम्॥

dhanadasya sutaḥ śrīmān vānaro gandhamādanaḥ |viśvakarmā tu ajanayan nalam nāma mahā kapim ||

पावकस्य सुतः श्रीमान् नीलः अग्नि सदृश प्रभः ।तेजसा यशसा वीर्यात् अत्यरिच्यत वीर्यवान्॥

pāvakasya sutaḥ śrīmān nīlaḥ agni sadṛśa prabhaḥ |tejasā yaśasā vīryāt atyaricyata vīryavān ||

रूप द्रविण संपन्नौ अश्विनौ रूपसंमतौ ।मैन्दम् च द्विविदम् च एव जनयामासतुः स्वयम्॥

rūpa draviṇa saṃpannau aśvinau rūpasaṃmatau |maindam ca dvividam ca eva janayāmāsatuḥ svayam ||

वरुणो जनयामास सुषेणम् नाम वानरम् ।शरभम् जनयामास पर्जन्यः तु महाबलः॥

varuṇo janayāmāsa suṣeṇam nāma vānaram |śarabham janayāmāsa parjanyaḥ tu mahābalaḥ ||

मारुतस्य औरसः श्रीमान् हनुमान् नाम वानरः ।वज्र संहननोपेतो वैनतेय समः जवे॥

mārutasya aurasaḥ śrīmān hanumān nāma vānaraḥ |vajra saṃhananopeto vainateya samaḥ jave ||

सर्व वानर मुख्येषु बुद्धिमान् बलवान् अपि ।ते सृष्टा बहु साहस्रा दशग्रीव वधे उद्यताः॥

sarva vānara mukhyeṣu buddhimān balavān api |te sṛṣṭā bahu sāhasrā daśagrīva vadhe udyatāḥ ||

अप्रमेय बला वीरा विक्रान्ताः काम रूपिणः ।ते गज अचल संकाशा वपुष्मंतो महाबलाः॥

aprameya balā vīrā vikrāntāḥ kāma rūpiṇaḥ |te gaja acala saṃkāśā vapuṣmaṃto mahābalāḥ ||

ऋक्ष वानर गोपुच्छाः क्षिप्रम् एव अभिजज्ञिरे ।यस्य देवस्य यद् रूपम् वेषो यः च पराक्रमः॥

ṛkṣa vānara gopucchāḥ kṣipram eva abhijajñire |yasya devasya yad rūpam veṣo yaḥ ca parākramaḥ ||

अजायत समम् तेन तस्य तस्य पृथक् पृथक् ।गोलान्गूलेषु च उत्पन्नाः किंचिद् उन्नत विक्रमाः॥

ajāyata samam tena tasya tasya pṛthak pṛthak |golāngūleṣu ca utpannāḥ kiṃcid unnata vikramāḥ ||

ऋक्षीषु च तथा जाता वानराः किंनरीषु च ।देवा महर्षि गन्धर्वाः तार्क्ष्य यक्षा यशस्विनः॥

ṛkṣīṣu ca tathā jātā vānarāḥ kiṃnarīṣu ca |devā maharṣi gandharvāḥ tārkṣya yakṣā yaśasvinaḥ ||

नागाः किम्पुरुषाः च एव सिद्ध विद्याधर उरगाः ।बहवो जनयामासुः हृष्टाः तत्र सहस्रशः॥

nāgāḥ kimpuruṣāḥ ca eva siddha vidyādhara uragāḥ |bahavo janayāmāsuḥ hṛṣṭāḥ tatra sahasraśaḥ ||

चारणाः च सुतान् वीरान् ससृजुः वन चारिणः ।वानरान् सु महाकायान् सर्वान् वै वन चारिणः॥

cāraṇāḥ ca sutān vīrān sasṛjuḥ vana cāriṇaḥ |vānarān su mahākāyān sarvān vai vana cāriṇaḥ ||

अप्सरस्सु च मुख्यासु तदा विद्यधरीषु च ।नाग कन्यासु च तदा गन्धर्वीणाम् तनूषु च ।काम रूप बलोपेता यथा काम विचारिणः॥

apsarassu ca mukhyāsu tadā vidyadharīṣu ca |nāga kanyāsu ca tadā gandharvīṇām tanūṣu ca |kāma rūpa balopetā yathā kāma vicāriṇaḥ ||

सिंह शार्दूल सदृशा दर्पेण च बलेन च ।शिला प्रहरणाः सर्वे सर्वे पर्वत योधिनः॥

siṃha śārdūla sadṛśā darpeṇa ca balena ca |śilā praharaṇāḥ sarve sarve parvata yodhinaḥ ||

नख दन्ष्ट्र आयुधाः सर्वे सर्वे सर्व अस्त्र कोविदाः ।विचाल येयुः शैलेन्द्रान् भेद येयुः स्थिरान् द्रुमान्॥

nakha danṣṭra āyudhāḥ sarve sarve sarva astra kovidāḥ |vicāla yeyuḥ śailendrān bheda yeyuḥ sthirān drumān ||

क्षोभ येयुः च वेगेन समुद्रम् सरिताम् पतिम् ।दार येयुः क्षितिम् पद्भ्याम् आप्लवेयुः महा अर्णवन्॥

kṣobha yeyuḥ ca vegena samudram saritām patim |dāra yeyuḥ kṣitim padbhyām āplaveyuḥ mahā arṇavan ||

नभस्थलम् विशेयुर् च गृह्णीयुर् अपि तोयदान् ।गृह्णीयुर् अपि मातंगान् मत्तान् प्रव्रजतो वने॥

nabhasthalam viśeyur ca gṛhṇīyur api toyadān |gṛhṇīyur api mātaṃgān mattān pravrajato vane ||

नर्दमानाः च नादेन पात येयुः विहंगमान् ।ईदृशानाम् प्रसूतानि हरीणाम् काम रूपिणाम्॥

nardamānāḥ ca nādena pāta yeyuḥ vihaṃgamān |īdṛśānām prasūtāni harīṇām kāma rūpiṇām ||

शतम् शत सहस्राणि यूथपानाम् महात्मनाम् ।ते प्रधानेषु यूथेषु हरीणाम् हरियूथपाः॥

śatam śata sahasrāṇi yūthapānām mahātmanām |te pradhāneṣu yūtheṣu harīṇām hariyūthapāḥ ||

बभूवुर् यूथप श्रेष्ठान् वीराम् च अजनयन् हरीन् ।अन्ये ऋक्षवतः प्रस्थान् उपतस्थुः सहस्रशः॥

babhūvur yūthapa śreṣṭhān vīrām ca ajanayan harīn |anye ṛkṣavataḥ prasthān upatasthuḥ sahasraśaḥ ||

अन्ये नाना विधान् शैलान् काननानि च भेजिरे ।सूर्य पुत्रम् च सुग्रीवम् शक्र पुत्रम् च वालिनम्॥

anye nānā vidhān śailān kānanāni ca bhejire |sūrya putram ca sugrīvam śakra putram ca vālinam ||

भ्रातरौ उपतस्थुः ते सर्वे च हरि यूथपाअः ।नलम् नीलम् हनूमन्तम् अन्यांश्च हरि यूथपान्॥

bhrātarau upatasthuḥ te sarve ca hari yūthapāaḥ |nalam nīlam hanūmantam anyāṃśca hari yūthapān ||

ते तार्क्ष्य बल संपन्नाः सर्वे युद्ध विशारदाः ।विचरन्तोऽर्दयन् सर्वान् सिंह व्याघ्र महोरगान्॥

te tārkṣya bala saṃpannāḥ sarve yuddha viśāradāḥ |vicaranto'rdayan sarvān siṃha vyāghra mahoragān ||

महाबलो महाबाहुः वाली विपुल विक्रमः ।जुगोप भुज वीर्येण ऋक्ष गोपुच्छ वानरान्॥

mahābalo mahābāhuḥ vālī vipula vikramaḥ |jugopa bhuja vīryeṇa ṛkṣa gopuccha vānarān ||

तैः इयम् पृध्वी शूरैः सपर्वत वन अर्णवा ।कीर्णा विविध संस्थानैः नाना व्यंजन लक्षणैः॥

taiḥ iyam pṛdhvī śūraiḥ saparvata vana arṇavā |kīrṇā vividha saṃsthānaiḥ nānā vyaṃjana lakṣaṇaiḥ ||

तैः मेघ बृन्दाचल कूट संनिभैःमहाबलैः वानर यूथप अधिपैः ।बभूव भूः भीम शरीर रूपैःसमावृता राम सहाय हेतोः॥

taiḥ megha bṛndācala kūṭa saṃnibhaiḥmahābalaiḥ vānara yūthapa adhipaiḥ |babhūva bhūḥ bhīma śarīra rūpaiḥsamāvṛtā rāma sahāya hetoḥ ||