Valmiki Ramayana · 24 verses
Read this chapter as a bookउपास्य रात्रि शेषम् तु शोणा कूले महर्षिभिः ।निशायाम् सुप्रभातायाम् विश्वामित्रो अभ्यभाषत॥
upāsya rātri śeṣam tu śoṇā kūle maharṣibhiḥ |niśāyām suprabhātāyām viśvāmitro abhyabhāṣata ||
सुप्रभाता निशा राम पूर्वा संध्या प्रवर्तते ।उत्तिष्ठ उत्तिष्ठ भद्रम् ते गमनाय अभिरोचय॥
suprabhātā niśā rāma pūrvā saṃdhyā pravartate |uttiṣṭha uttiṣṭha bhadram te gamanāya abhirocaya ||
तत् श्रुत्वा वचनम् तस्य कृत्वा पौर्व आह्णिक क्रियः ।गमनम् रोचयामास वाक्यम् च इदम् उवाच ह॥
tat śrutvā vacanam tasya kṛtvā paurva āhṇika kriyaḥ |gamanam rocayāmāsa vākyam ca idam uvāca ha ||
अयम् शोणः शुभ जलो गाधः पुलिन मण्डितः ।कतरेण पथा ब्रह्मन् संतरिष्यामहे वयम्॥
ayam śoṇaḥ śubha jalo gādhaḥ pulina maṇḍitaḥ |katareṇa pathā brahman saṃtariṣyāmahe vayam ||
एवम् उक्तः तु रामेण विश्वामित्रो अब्रवीत् इदम् ।एष पंथा मया उद्दिष्टो येन यान्ति महर्षयः॥
evam uktaḥ tu rāmeṇa viśvāmitro abravīt idam |eṣa paṃthā mayā uddiṣṭo yena yānti maharṣayaḥ ||
एवम् उक्त्वा महर्षयो विश्वमित्रेण धीमता ।पश्यन्तः ते प्रयाता वै वनानि विविधानि च॥
evam uktvā maharṣayo viśvamitreṇa dhīmatā |paśyantaḥ te prayātā vai vanāni vividhāni ca ||
ते गत्वा दूरम् अध्वानम् गते अर्ध दिवसे तदा ।जाह्नवीम् सरिताम् श्रेष्ठाम् ददृशुर् मुनि सेविताम्॥
te gatvā dūram adhvānam gate ardha divase tadā |jāhnavīm saritām śreṣṭhām dadṛśur muni sevitām ||
ताम् दृष्ट्वा पुण्य सलिलाम् हंस सारस सेविताम् ।बभूवुर् मुनयः सर्वे मुदिता सह राघवाः॥
tām dṛṣṭvā puṇya salilām haṃsa sārasa sevitām |babhūvur munayaḥ sarve muditā saha rāghavāḥ ||
तस्याः तीरे ततः चक्रुः ते आवास परिग्रहम् ।ततः स्नात्वा यथा न्यायम् संतर्प्य पितृ देवताः॥
tasyāḥ tīre tataḥ cakruḥ te āvāsa parigraham |tataḥ snātvā yathā nyāyam saṃtarpya pitṛ devatāḥ ||
हुत्वा चैव अग्निहोत्राणि प्राश्य च अमृतवत् हविः ।विविशुर् जाह्नवी तीरे शुभा मुदित मानसाः॥
hutvā caiva agnihotrāṇi prāśya ca amṛtavat haviḥ |viviśur jāhnavī tīre śubhā mudita mānasāḥ ||
विश्वामित्रम् महात्मानम् परिवार्य समंततः ।विष्टिताः च यथा न्यायम् राघवो च यथा अर्हम् ।संप्रहृष्ट मना रामो विश्वामित्रम् अथ अब्रवीत्॥
viśvāmitram mahātmānam parivārya samaṃtataḥ |viṣṭitāḥ ca yathā nyāyam rāghavo ca yathā arham |saṃprahṛṣṭa manā rāmo viśvāmitram atha abravīt ||
भगवन् श्रोतुम् इच्छामि गङ्गाम् त्रि पथ गाम् नदीम् ।त्रैलोक्यम् कथम् आक्रम्य गता नद नदीपतिम्॥
bhagavan śrotum icchāmi gaṅgām tri patha gām nadīm |trailokyam katham ākramya gatā nada nadīpatim ||
चोदितो राम वाक्येन विश्वामित्रो महामुनिः ।वृद्धिम् जन्म च गंगाया वक्तुम् एव उपचक्रमे॥
codito rāma vākyena viśvāmitro mahāmuniḥ |vṛddhim janma ca gaṃgāyā vaktum eva upacakrame ||
शैलेन्द्रो हिमवान् राम धातूनाम् आकरो महान् ।तस्य कन्या द्वयम् राम रूपेण अप्रतिमम् भुवि॥
śailendro himavān rāma dhātūnām ākaro mahān |tasya kanyā dvayam rāma rūpeṇa apratimam bhuvi ||
या मेरु दुहिता राम तयोर् माता सुमध्यमा ।नाम्ना मेना मनोज्ञा वै पत्नी हिमवतः प्रिया॥
yā meru duhitā rāma tayor mātā sumadhyamā |nāmnā menā manojñā vai patnī himavataḥ priyā ||
तस्याम् गंग इयम् अभवत् ज्येष्ठा हिमवतः सुता ।उमा नाम द्वितीया अभूत् कन्या तस्य एव राघव॥
tasyām gaṃga iyam abhavat jyeṣṭhā himavataḥ sutā |umā nāma dvitīyā abhūt kanyā tasya eva rāghava ||
अथ ज्येष्ठाम् सुराः सर्वे देव कार्य चिकीर्षया ।शैलेन्द्रम् वरयामासुः गंगाम् त्रि पथ गाम् नदीम्॥
atha jyeṣṭhām surāḥ sarve deva kārya cikīrṣayā |śailendram varayāmāsuḥ gaṃgām tri patha gām nadīm ||
ददौ धर्मेण हिमवान् तनयाम् लोक पावनीम् ।स्वच्छंद पथ गाम् गंगाम् त्रैलोक्य हित काम्यया॥
dadau dharmeṇa himavān tanayām loka pāvanīm |svacchaṃda patha gām gaṃgām trailokya hita kāmyayā ||
प्रतिगृह्य त्रिलोक अर्थम् त्रिलोक हित कांक्षिणः ।गंगाम् आदाय ते अगच्छन् कृतार्थेन अंतरात्मना॥
pratigṛhya triloka artham triloka hita kāṃkṣiṇaḥ |gaṃgām ādāya te agacchan kṛtārthena aṃtarātmanā ||
या च अन्या शैल दुहिता कन्या आसीत् रघुनंदन ।उग्रम् सुव्रतम् आस्थाय तपः तेपे तपोधना॥
yā ca anyā śaila duhitā kanyā āsīt raghunaṃdana |ugram suvratam āsthāya tapaḥ tepe tapodhanā ||
उग्रेण तपसा युक्ताम् ददौ शैलवरः सुताम् ।रुद्राय अप्रतिरूपाय उमाम् लोक नमस्कृताम्॥
ugreṇa tapasā yuktām dadau śailavaraḥ sutām |rudrāya apratirūpāya umām loka namaskṛtām ||
एते ते शैल राजस्य सुते लोक नमस्कृते ।गंगा च सरिताम् श्रेष्ठा उमादेवी च राघव॥
ete te śaila rājasya sute loka namaskṛte |gaṃgā ca saritām śreṣṭhā umādevī ca rāghava ||
एतत् ते सर्वम् आख्यातम् यथा त्रि पथ गामिनी ।खम् गता प्रथमम् तात गतिम् गतिमताम् वर॥
etat te sarvam ākhyātam yathā tri patha gāminī |kham gatā prathamam tāta gatim gatimatām vara ||
स एषा सुर नदी रम्या शैलेन्द्र तनया तदा ।सुर लोकम् समारूढा विपापा जल वाहिनी॥
sa eṣā sura nadī ramyā śailendra tanayā tadā |sura lokam samārūḍhā vipāpā jala vāhinī ||