Kanda.Sarga 3.30

भित्त्वा तु ताम् गदाम् बाणैः राघवो धर्म वत्सलः ।स्मयमानः खरम् वाक्यम् संरब्धम् इदम् अब्रवीत्॥

bhittvā tu tām gadām bāṇaiḥ rāghavo dharma vatsalaḥ |smayamānaḥ kharam vākyam saṃrabdham idam abravīt ||

एतत् ते बल सर्वस्वम् दर्शितम् राक्षसाधम ।शक्ति हीनतरो मत्तो वृथा त्वम् उपगर्जसि॥

etat te bala sarvasvam darśitam rākṣasādhama |śakti hīnataro matto vṛthā tvam upagarjasi ||

एषा बाण विनिर्भिन्ना गदा भूमि तलम् गता ।अभिधान प्रगल्भस्य तव प्रत्यय घातिनी॥

eṣā bāṇa vinirbhinnā gadā bhūmi talam gatā |abhidhāna pragalbhasya tava pratyaya ghātinī ||

यत् त्वया उक्तम् विनष्टानाम् इदम् अश्रु प्रमार्जनम् ।राक्षसानाम् करोमि इति मिथ्या तत् अपि ते वचः॥

yat tvayā uktam vinaṣṭānām idam aśru pramārjanam |rākṣasānām karomi iti mithyā tat api te vacaḥ ||

नीचस्य क्षुद्र शीलस्य मिथ्या वृत्तस्य रक्षसः ।प्राणान् अपहरिष्यामि गरुत्मान् अमृतम् यथा॥

nīcasya kṣudra śīlasya mithyā vṛttasya rakṣasaḥ |prāṇān apahariṣyāmi garutmān amṛtam yathā ||

अद्य ते भिन्न कण्ठस्य फेन बुद्बुद भूषितम् ।विदारितस्य मत् बाणैः मही पास्यति शोणितम्॥

adya te bhinna kaṇṭhasya phena budbuda bhūṣitam |vidāritasya mat bāṇaiḥ mahī pāsyati śoṇitam ||

पांसु रूषित सर्वान्गः स्रस्त न्यस्त भुज द्वयः ।स्वप्स्यसे गाम् समाश्लिष्य दुर्लभाम् प्रमदाम् इव॥

pāṃsu rūṣita sarvāngaḥ srasta nyasta bhuja dvayaḥ |svapsyase gām samāśliṣya durlabhām pramadām iva ||

प्रवृद्ध निद्रे शयिते त्वयि राक्षस पांसने ।भविष्यन्ति अशरण्यानाम् शरण्या दण्डका इमे॥

pravṛddha nidre śayite tvayi rākṣasa pāṃsane |bhaviṣyanti aśaraṇyānām śaraṇyā daṇḍakā ime ||

जनस्थाने हत स्थाने तव राक्षस मत् शरैः ।निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने॥

janasthāne hata sthāne tava rākṣasa mat śaraiḥ |nirbhayā vicariṣyanti sarvato munayo vane ||

अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हत बान्धवाः ।बाष्प आर्द्र वदना दीना भयात् अन्य भयावहाः॥

adya viprasariṣyanti rākṣasyo hata bāndhavāḥ |bāṣpa ārdra vadanā dīnā bhayāt anya bhayāvahāḥ ||

अद्य शोक रसज्ञाः ताः भविष्यन्ति निरर्थकाः ।अनुरूप कुलाः पत्न्यो यासाम् त्वम् पतिः ईदृशः॥

adya śoka rasajñāḥ tāḥ bhaviṣyanti nirarthakāḥ |anurūpa kulāḥ patnyo yāsām tvam patiḥ īdṛśaḥ ||

नृशंस शील क्षुद्र आत्मन् नित्यम् ब्राह्मण कण्टक ।त्वत् कृते शन्कितैः अग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः॥

nṛśaṃsa śīla kṣudra ātman nityam brāhmaṇa kaṇṭaka |tvat kṛte śankitaiḥ agnau munibhiḥ pātyate haviḥ ||

तम् एवम् अभिसंरब्धम् ब्रुवाणम् राघवम् रणे ।खरो निर्भर्त्सयामास रोषात् खरतर स्वरः॥

tam evam abhisaṃrabdham bruvāṇam rāghavam raṇe |kharo nirbhartsayāmāsa roṣāt kharatara svaraḥ ||

दृढम् खलु अवलिप्तो असि भयेषु अपि च निर्भयः ।वाच्य अवाच्यम् ततो हि त्वम् मृत्यु वश्यो न बुध्यसे॥

dṛḍham khalu avalipto asi bhayeṣu api ca nirbhayaḥ |vācya avācyam tato hi tvam mṛtyu vaśyo na budhyase ||

काल पाश परिक्षिप्ता भवंति पुरुषा हि ये ।कार्य अकार्यम् न जानन्ति ते निरस्त षड् इन्द्रियाः॥

kāla pāśa parikṣiptā bhavaṃti puruṣā hi ye |kārya akāryam na jānanti te nirasta ṣaḍ indriyāḥ ||

एवम् उक्त्वा ततो रामम् संरुध्य भृकुटिम् ततः ।स ददर्श महा सालम् अविदूरे निशाचरः॥

evam uktvā tato rāmam saṃrudhya bhṛkuṭim tataḥ |sa dadarśa mahā sālam avidūre niśācaraḥ ||

रणे प्रहरणस्य अर्थे सर्वतो हि अवलोकयन् ।स तम् उत्पाटयामास संदष्ट दशन च्छदम्॥

raṇe praharaṇasya arthe sarvato hi avalokayan |sa tam utpāṭayāmāsa saṃdaṣṭa daśana cchadam ||

तम् समुत्क्षिप्य बाहुभ्याम् विनर्दित्वा महाबलः ।रामम् उद्दिश्य चिक्षेप हतः त्वम् इति च अब्रवीत्॥

tam samutkṣipya bāhubhyām vinarditvā mahābalaḥ |rāmam uddiśya cikṣepa hataḥ tvam iti ca abravīt ||

तम् आपतन्तम् बाण ओघैः च्छित्त्वा रामः प्रतापवान् ।रोषम् आहारयत् तीव्रम् निहंतुम् समरे खरम्॥

tam āpatantam bāṇa oghaiḥ cchittvā rāmaḥ pratāpavān |roṣam āhārayat tīvram nihaṃtum samare kharam ||

जात स्वेदः ततो रामो रोषात् रक्त अन्त लोचनः ।निर्बिभेद सहस्रेण बाणानाम् समरे खरम्॥

jāta svedaḥ tato rāmo roṣāt rakta anta locanaḥ |nirbibheda sahasreṇa bāṇānām samare kharam ||

तस्य बाण अंतरात् रक्तम् बहु सुस्राव फेनिलम् ।गिरेः प्रस्रवणस्य इव धाराणाम् च परिस्रवः॥

tasya bāṇa aṃtarāt raktam bahu susrāva phenilam |gireḥ prasravaṇasya iva dhārāṇām ca parisravaḥ ||

विकल स कृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे ।मत्तो रुधिर गन्धेन तम् एव अभ्यद्रवत् द्रुतम्॥

vikala sa kṛto bāṇaiḥ kharo rāmeṇa saṃyuge |matto rudhira gandhena tam eva abhyadravat drutam ||

तम् आपतंतम् संरब्धम् कृत अस्त्रो रुधिर आप्लुतम् ।अपसर्पत् द्वि त्रि पदम् किंचित् त्वरित विक्रमः॥

tam āpataṃtam saṃrabdham kṛta astro rudhira āplutam |apasarpat dvi tri padam kiṃcit tvarita vikramaḥ ||

ततः पावक संकाशम् वधाय समरे शरम् ।खरस्य रामो जग्राह ब्रह्म दण्डम् इव अपरम्॥

tataḥ pāvaka saṃkāśam vadhāya samare śaram |kharasya rāmo jagrāha brahma daṇḍam iva aparam ||

स तत् दत्तम् मघवता सुर राजेन धीमता ।संदधे च स धर्मात्मा मुमोच च खरम् प्रति॥

sa tat dattam maghavatā sura rājena dhīmatā |saṃdadhe ca sa dharmātmā mumoca ca kharam prati ||

स विमुक्तो महाबाणो निर्घात सम निःस्वनः ।रामेण धनुरायम्य खरस्य उरसि च आपतत्॥

sa vimukto mahābāṇo nirghāta sama niḥsvanaḥ |rāmeṇa dhanurāyamya kharasya urasi ca āpatat ||

स पपात खरो भूमौ दह्यमानः शर अग्निना ।रुद्रेण एव विनिर्दग्धः श्वेत अरण्ये यथा अन्धकः॥

sa papāta kharo bhūmau dahyamānaḥ śara agninā |rudreṇa eva vinirdagdhaḥ śveta araṇye yathā andhakaḥ ||

स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर् यथाअ ।बलो वा इन्द्र अशनि हतो निपपात हतः खरः॥

sa vṛtra iva vajreṇa phenena namucir yathāa |balo vā indra aśani hato nipapāta hataḥ kharaḥ ||

एतस्मिन् अंतरे देवाः चारणयोः सह संगताः ।दुन्दुभिः च अभिनिघ्नंतः पुष्प वर्ष समंततः॥

etasmin aṃtare devāḥ cāraṇayoḥ saha saṃgatāḥ |dundubhiḥ ca abhinighnaṃtaḥ puṣpa varṣa samaṃtataḥ ||

रामस्य उपरि संहृष्टा ववर्षुः विस्मिताः तदा ।अर्थ अधिक मुहूर्तेन रामेण निशितैः शरैः॥

rāmasya upari saṃhṛṣṭā vavarṣuḥ vismitāḥ tadā |artha adhika muhūrtena rāmeṇa niśitaiḥ śaraiḥ ||

चतुर् दश सहस्राणि रक्ष्साम् काम रूपिणाम् ।खर दूषण मुख्यानाम् निहतानि महामृधे॥

catur daśa sahasrāṇi rakṣsām kāma rūpiṇām |khara dūṣaṇa mukhyānām nihatāni mahāmṛdhe ||

अहो बत महत् कर्म रामस्य विदित आत्मनः ।अहो वीर्यम् अहो दार्ढ्यम् विष्णोः इव हि दृश्यते॥

aho bata mahat karma rāmasya vidita ātmanaḥ |aho vīryam aho dārḍhyam viṣṇoḥ iva hi dṛśyate ||

इति एवम् उक्त्वा ते सर्वे ययुः देवा यथा आगतम्।ततो राज ऋषयः सर्वे सम्गताः परम ऋषयः॥

iti evam uktvā te sarve yayuḥ devā yathā āgatam |tato rāja ṛṣayaḥ sarve samgatāḥ parama ṛṣayaḥ ||

सभाज्य मुदिता रामम् स अगस्त्या इदम् अब्रुवन् ।एतत् अर्थम् महातेजा महेन्द्रः पाक शासनः॥

sabhājya muditā rāmam sa agastyā idam abruvan |etat artham mahātejā mahendraḥ pāka śāsanaḥ ||

शरभंग आश्रमम् पुण्यम् आजगाम पुरंदरः ।आनीतः त्वम् इमम् देशम् उपायेन महर्षिभिः॥

śarabhaṃga āśramam puṇyam ājagāma puraṃdaraḥ |ānītaḥ tvam imam deśam upāyena maharṣibhiḥ ||

एषाम् वध अर्थम् शत्रूणाम् रक्षसाम् पाप कर्मणाम् ।तत् इदम् नः कृतम् कार्यम् त्वया दशरथ आत्मज॥

eṣām vadha artham śatrūṇām rakṣasām pāpa karmaṇām |tat idam naḥ kṛtam kāryam tvayā daśaratha ātmaja ||

स्व धर्मम् प्रचरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः ।एतस्मिन् अनंतरे वीरो लक्ष्मणः सह सीतया॥

sva dharmam pracariṣyanti daṇḍakeṣu maharṣayaḥ |etasmin anaṃtare vīro lakṣmaṇaḥ saha sītayā ||

गिरि दुर्गात् विनिष्क्रम्य संविवेश आश्रमम् सुखी ।ततो रामः तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः॥

giri durgāt viniṣkramya saṃviveśa āśramam sukhī |tato rāmaḥ tu vijayī pūjyamāno maharṣibhiḥ ||

प्रविवेश आश्रमम् वीरो लक्ष्मणेन अभिपूजितः ।तम् दृष्ट्वा शत्रु हंतारम् महर्षीणाम् सुख आवहम्॥

praviveśa āśramam vīro lakṣmaṇena abhipūjitaḥ |tam dṛṣṭvā śatru haṃtāram maharṣīṇām sukha āvaham ||

बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारम् परिष्वजे ।मुदा परमया युक्ता दृष्ट्वा रक्षो गणान् हतान् ।रामम् च एव अव्ययम् दृष्टा तुतोष जनक आत्मजा॥

babhūva hṛṣṭā vaidehī bhartāram pariṣvaje |mudā paramayā yuktā dṛṣṭvā rakṣo gaṇān hatān |rāmam ca eva avyayam dṛṣṭā tutoṣa janaka ātmajā ||

ततः तु तम् राक्षस संघ मर्दनम्स पूज्यमानम् मुदितैः महात्मभिः ।पुनः परिष्वज्य मुदा अन्वित आननाबभूव हृष्टा जनक आत्मजा तदा॥

tataḥ tu tam rākṣasa saṃgha mardanamsa pūjyamānam muditaiḥ mahātmabhiḥ |punaḥ pariṣvajya mudā anvita ānanābabhūva hṛṣṭā janaka ātmajā tadā ||