Kanda.Sarga 3.52

सा तु तारा अधिप मुखी रावणेन निरीक्ष्य तम् ।गृध्र राजम् विनिहतम् विललाप सुदुःखिता॥

sā tu tārā adhipa mukhī rāvaṇena nirīkṣya tam |gṛdhra rājam vinihatam vilalāpa suduḥkhitā ||

निमित्तम् लक्षणम् स्वप्नम् शकुनि स्वर दर्शनम् ।अवश्यम् सुख दुःखेषु नराणाम् परिदृश्यते॥

nimittam lakṣaṇam svapnam śakuni svara darśanam |avaśyam sukha duḥkheṣu narāṇām paridṛśyate ||

न नूनम् राम जानासि महत् व्यसनम् आत्मनः ।धावन्ति नूनम् काकुत्स्थ मत् अर्थम् मृग पक्षिणः॥

na nūnam rāma jānāsi mahat vyasanam ātmanaḥ |dhāvanti nūnam kākutstha mat artham mṛga pakṣiṇaḥ ||

अयम् हि कृपया राम माम् त्रातुम् इह संगतः ।शेते विनिहतो भूमौ मम अभाग्यात् विहंगमः॥

ayam hi kṛpayā rāma mām trātum iha saṃgataḥ |śete vinihato bhūmau mama abhāgyāt vihaṃgamaḥ ||

त्राहि माम् अद्य काकुत्स्थ लक्ष्मण इति वरांगना ।सु संत्रस्ता समाक्रंदत् शृण्वताम् तु यथा अन्तिके॥

trāhi mām adya kākutstha lakṣmaṇa iti varāṃganā |su saṃtrastā samākraṃdat śṛṇvatām tu yathā antike ||

ताम् क्लिष्ट माल्य आभरणाम् विलपन्तीम् अनाथवत् ।अभ्यधावत वैदेहीम् रावणो राक्षस अधिपः॥

tām kliṣṭa mālya ābharaṇām vilapantīm anāthavat |abhyadhāvata vaidehīm rāvaṇo rākṣasa adhipaḥ ||

ताम् लताम् इव वेष्टन्तीम् आलिंगन्तीम् महाद्रुमान् ।मुंच मुंच इति बहुशः प्रवदन् राक्षस अधिपः॥

tām latām iva veṣṭantīm āliṃgantīm mahādrumān |muṃca muṃca iti bahuśaḥ pravadan rākṣasa adhipaḥ ||

क्रोशन्तीम् राम राम इति रामेण रहिताम् वने ।जीवित अन्ताय केशेषु जग्राह अन्तक संनिभः॥

krośantīm rāma rāma iti rāmeṇa rahitām vane |jīvita antāya keśeṣu jagrāha antaka saṃnibhaḥ ||

प्रधर्षितायाम् वैदेह्याम् बभूव स चरा अचरम् ।जगत् सर्वम् अमर्यादम् तमसा अन्धेन संवृतम्॥

pradharṣitāyām vaidehyām babhūva sa carā acaram |jagat sarvam amaryādam tamasā andhena saṃvṛtam ||

न वाति मारुतः तत्र निष् प्रभो अभूत् दिवाकरः ।दृष्ट्वा सीताम् परा मृष्टाम् देवो दिव्येन चक्षुषा॥

na vāti mārutaḥ tatra niṣ prabho abhūt divākaraḥ |dṛṣṭvā sītām parā mṛṣṭām devo divyena cakṣuṣā ||

कृतम् कार्यम् इति श्रीमान् व्याजहार पितामहः ।प्रहृष्टा व्यथिताः च आसन् सर्वे ते परम ऋषयः॥

kṛtam kāryam iti śrīmān vyājahāra pitāmahaḥ |prahṛṣṭā vyathitāḥ ca āsan sarve te parama ṛṣayaḥ ||

दृष्ट्वा सीताम् परा मृष्टाम् दण्डकारण्य वासिनः ।रावणस्य विनाशम् च प्राप्तम् बुद्ध्वा यदृच्छया॥

dṛṣṭvā sītām parā mṛṣṭām daṇḍakāraṇya vāsinaḥ |rāvaṇasya vināśam ca prāptam buddhvā yadṛcchayā ||

स तु ताम् राम राम इति रुदन्तीम् लक्ष्मण इति च ।जगाम आदाय च आकाशम् रावणो राक्षसेश्वर॥

sa tu tām rāma rāma iti rudantīm lakṣmaṇa iti ca |jagāma ādāya ca ākāśam rāvaṇo rākṣaseśvara ||

तप्त आभरण वर्ण अन्गी पीत कौशेय वासनी ।रराज राज पुत्री तु विद्युत् सौदामनी यथा॥

tapta ābharaṇa varṇa angī pīta kauśeya vāsanī |rarāja rāja putrī tu vidyut saudāmanī yathā ||

उद्धूतेन च वस्त्रेण तस्याः पीतेन रावणः ।अधिकम् परिबभ्राज गिरिः दीप इव अग्निना॥

uddhūtena ca vastreṇa tasyāḥ pītena rāvaṇaḥ |adhikam paribabhrāja giriḥ dīpa iva agninā ||

तस्याः परम कल्याण्याः ताम्राणि सुरभीणि च ।पद्म पत्राणि वैदेह्या अभ्यकीर्यन्त रावणम् - यद्वा -- च्युतानि पद्म पत्राणि रावणम् समावाकिरन् -॥

tasyāḥ parama kalyāṇyāḥ tāmrāṇi surabhīṇi ca |padma patrāṇi vaidehyā abhyakīryanta rāvaṇam - yadvā -- cyutāni padma patrāṇi rāvaṇam samāvākiran - ||

तस्याः कौशेयम् उद्धूतम् आकाशे कनक प्रभम् ।बभौ च आदित्य रागेण ताम्रम् अभ्रम् इव आतपे॥

tasyāḥ kauśeyam uddhūtam ākāśe kanaka prabham |babhau ca āditya rāgeṇa tāmram abhram iva ātape ||

तस्याः तत् विमलम् - सु नसम् - वक्त्रम् आकाशे रावण अंक गम् ।न रराज विना रामम् विनालम् इव पंकजम्॥

tasyāḥ tat vimalam - su nasam - vaktram ākāśe rāvaṇa aṃka gam |na rarāja vinā rāmam vinālam iva paṃkajam ||

बभूव जलदम् नीलम् भित्त्वा चन्द्र इव उदितः ।सु ललाटम् सु केश अंतम् पद्म गर्भ आभम् अव्रणम्॥

babhūva jaladam nīlam bhittvā candra iva uditaḥ |su lalāṭam su keśa aṃtam padma garbha ābham avraṇam ||

शुक्लैः सु विमलैर् दन्तैः प्रभावद्भिः अलंकृतम् ।तस्याः सु नयनम् वक्त्रम् आकाशे रावण अंक गम्॥

śuklaiḥ su vimalair dantaiḥ prabhāvadbhiḥ alaṃkṛtam |tasyāḥ su nayanam vaktram ākāśe rāvaṇa aṃka gam ||

रुदितम् व्यपमृष्ट अस्रम् चन्द्रवत् प्रिय दर्शनम् ।सु नासम् चारु ताम्र ओष्ठम् आकाषे हाटक प्रभम्॥

ruditam vyapamṛṣṭa asram candravat priya darśanam |su nāsam cāru tāmra oṣṭham ākāṣe hāṭaka prabham ||

राक्षसेन्द्र समाधूतम् तस्याः तत् वदनम् शुभम् ।शुशुभे न विना रामम् दिवा चन्द्र इव उदितः॥

rākṣasendra samādhūtam tasyāḥ tat vadanam śubham |śuśubhe na vinā rāmam divā candra iva uditaḥ ||

सा हेम वर्णा नील अंगम् मैथिली राक्षस अधिपम् ।शुशुभे कांचनी कांची नीलम् मणिम् - गजम् - इव आश्रिता॥

sā hema varṇā nīla aṃgam maithilī rākṣasa adhipam |śuśubhe kāṃcanī kāṃcī nīlam maṇim - gajam - iva āśritā ||

सा पद्म पीता हेम आभा रावणम् जनक आत्मजा ।विद्युत् घनम् इव आविश्य शुशुभे तप्त भूषणा॥

sā padma pītā hema ābhā rāvaṇam janaka ātmajā |vidyut ghanam iva āviśya śuśubhe tapta bhūṣaṇā ||

तस्या भूषण घोषेण वैदेह्या राक्षस अधिपः ।बभूव विमलो नीलः सघोष इव तोयदः॥

tasyā bhūṣaṇa ghoṣeṇa vaidehyā rākṣasa adhipaḥ |babhūva vimalo nīlaḥ saghoṣa iva toyadaḥ ||

उत्तम अंग च्युता तस्याः पुष्प वृष्टिः समन्ततः ।सीताया ह्रियमाणायाः पपात धरणी तले॥

uttama aṃga cyutā tasyāḥ puṣpa vṛṣṭiḥ samantataḥ |sītāyā hriyamāṇāyāḥ papāta dharaṇī tale ||

सा तु रावण वेगेन पुष्प वृष्टिः समन्ततः ।समाधूता दशग्रीवम् पुनः एव अभ्यवर्तत॥

sā tu rāvaṇa vegena puṣpa vṛṣṭiḥ samantataḥ |samādhūtā daśagrīvam punaḥ eva abhyavartata ||

अभ्यवर्तत पुष्पाणाम् धारा वैश्रवण अनुजम् ।नक्षत्र माला विमला मेरुम् नगम् इव उन्नतम्॥

abhyavartata puṣpāṇām dhārā vaiśravaṇa anujam |nakṣatra mālā vimalā merum nagam iva unnatam ||

चरणात् नूपुरम् भ्रष्टम् वैदेह्या रत्न भूषितम् ।विद्युत् मण्डल संकाशम् पपात धरणी तले॥

caraṇāt nūpuram bhraṣṭam vaidehyā ratna bhūṣitam |vidyut maṇḍala saṃkāśam papāta dharaṇī tale ||

तरु प्रवाल रक्ता सा नील अंगम् राक्षस ईश्वरम् ।प्राशोभयत वैदेही गजम् कक्ष्या इव कांचनी॥

taru pravāla raktā sā nīla aṃgam rākṣasa īśvaram |prāśobhayata vaidehī gajam kakṣyā iva kāṃcanī ||

ताम् महा उल्काम् इव आकाशे दीप्यमानाम् स्व तेजसा ।जहार आकाशम् आविश्य सीताम् वैश्रवण अनुजः॥

tām mahā ulkām iva ākāśe dīpyamānām sva tejasā |jahāra ākāśam āviśya sītām vaiśravaṇa anujaḥ ||

तस्याः तानि अग्नि वर्णानि भूषणानि मही तले ।स घोषाणि अवकीर्यन्त क्षीणाः तारा इव अंबरात्॥

tasyāḥ tāni agni varṇāni bhūṣaṇāni mahī tale |sa ghoṣāṇi avakīryanta kṣīṇāḥ tārā iva aṃbarāt ||

तस्याः स्तन अन्तरात् भ्रष्टो हारः तारा अधिप द्युतिः ।वैदेह्या निपतन् भाति गंगा इव गगनात् च्युता॥

tasyāḥ stana antarāt bhraṣṭo hāraḥ tārā adhipa dyutiḥ |vaidehyā nipatan bhāti gaṃgā iva gaganāt cyutā ||

उत्पात वात अभिहता नाना द्विज गण आयुताः ।मा भैः इति विधूत अग्रा व्याजह्रुः इव पादपाः॥

utpāta vāta abhihatā nānā dvija gaṇa āyutāḥ |mā bhaiḥ iti vidhūta agrā vyājahruḥ iva pādapāḥ ||

नलिन्यो ध्वस्त कमलाः त्रस्त मीन जले चराः ।सखीम् इव गत उत्साहाम् शोचन्ति इव स्म मैथिलीम्॥

nalinyo dhvasta kamalāḥ trasta mīna jale carāḥ |sakhīm iva gata utsāhām śocanti iva sma maithilīm ||

समंतात् अभिसंपत्य सिंह व्याघ्र मृग द्विजाः ।अन्वधावन् तदा रोषात् सीताम् छाया अनुगामिनः॥

samaṃtāt abhisaṃpatya siṃha vyāghra mṛga dvijāḥ |anvadhāvan tadā roṣāt sītām chāyā anugāminaḥ ||

जल प्रपात अस्र मुखाः शृन्गैः उच्छ्रित बाहवः ।सीतायाम् ह्रियमाणायाम् विक्रोशन्ति इव पर्वताः॥

jala prapāta asra mukhāḥ śṛngaiḥ ucchrita bāhavaḥ |sītāyām hriyamāṇāyām vikrośanti iva parvatāḥ ||

ह्रियमाणाम् तु वैदेहीम् दृष्ट्वा दीनो दिवाकरः ।प्रविध्वस्त प्रभः श्रीमान् आसीत् पाण्डुर मण्डलः॥

hriyamāṇām tu vaidehīm dṛṣṭvā dīno divākaraḥ |pravidhvasta prabhaḥ śrīmān āsīt pāṇḍura maṇḍalaḥ ||

न अस्ति धर्मः कुतः सत्यम् न आर्जवम् न अनृशम्सता ।यत्र रामस्य वैदेहीम् भार्याम् हरति रावणः॥

na asti dharmaḥ kutaḥ satyam na ārjavam na anṛśamsatā |yatra rāmasya vaidehīm bhāryām harati rāvaṇaḥ ||

इति भूतानि सर्वाणि गणशः पर्यदेवयन् ।वित्रस्तका दीन मुखा रुरुदुः मृग पोतकाः॥

iti bhūtāni sarvāṇi gaṇaśaḥ paryadevayan |vitrastakā dīna mukhā ruruduḥ mṛga potakāḥ ||

उद्वीक्ष्य उद्वीक्ष्य नयनैः अस्र पात आविल ईक्षणाः ।सुप्रवेपित गात्राः च बभूवुः वन देवताः॥

udvīkṣya udvīkṣya nayanaiḥ asra pāta āvila īkṣaṇāḥ |supravepita gātrāḥ ca babhūvuḥ vana devatāḥ ||

विक्रोशन्तीम् दृढम् सीताम् दृष्ट्वा दुःखम् तथा गताम् ।ताम् तु लक्ष्मण राम इति क्रोशन्तीम् मधुर स्वराम्॥

vikrośantīm dṛḍham sītām dṛṣṭvā duḥkham tathā gatām |tām tu lakṣmaṇa rāma iti krośantīm madhura svarām ||

अवेक्षमाणाम् बहुशो वैदेहीम् धरणी तलम् ।स ताम् आकुल केशान्ताम् विप्रमृष्ट विशेषकाम् ।जहार आत्म विनाशाय दशग्रीवो मनस्विनाम्॥

avekṣamāṇām bahuśo vaidehīm dharaṇī talam |sa tām ākula keśāntām vipramṛṣṭa viśeṣakām |jahāra ātma vināśāya daśagrīvo manasvinām ||

ततः तु सा चारु दती शुचि स्मिताविना कृता बन्धु जनेन मैथिली ।अपश्यती राघव लक्ष्मणाउ उभौविवर्ण वक्त्रा भय भार पीडिता॥

tataḥ tu sā cāru datī śuci smitāvinā kṛtā bandhu janena maithilī |apaśyatī rāghava lakṣmaṇāu ubhauvivarṇa vaktrā bhaya bhāra pīḍitā ||