Valmiki Ramayana · 17 verses
Read this chapter as a bookस वेश्म जालम् बलवान् ददर्श ।व्यासक्त वैदूर्य सुवर्ण जालम् ।यथा महत् प्राव्Rषि मेघ जालम् ।विद्युत् पिनद्धम् सविहम्ग जालम्॥
sa veśma jālam balavān dadarśa |vyāsakta vaidūrya suvarṇa jālam |yathā mahat prāvRṣi megha jālam |vidyut pinaddham savihamga jālam ||
निवेशनानाम् विविधाः च शालाः ।प्रधान शन्ख आयुध चाप शालाः ।मनो हराः च अपि पुनर् विशाला ।ददर्श वेश्म अद्रिषु चन्द्र शालाः॥
niveśanānām vividhāḥ ca śālāḥ |pradhāna śankha āyudha cāpa śālāḥ |mano harāḥ ca api punar viśālā |dadarśa veśma adriṣu candra śālāḥ ||
गृहाणि नाना वसु राजितानि ।देव असुरैः च अपि सुपूजितानि ।सर्वैः च दोषैः परिवर्जितानि ।कपिर् ददर्श स्व बल अर्जितानि॥
gṛhāṇi nānā vasu rājitāni |deva asuraiḥ ca api supūjitāni |sarvaiḥ ca doṣaiḥ parivarjitāni |kapir dadarśa sva bala arjitāni ||
तानि प्रयत्न अभिसमाहितानि ।मयेन साक्षाद् इव निर्मितानि ।मही तले सर्व गुण उत्तराणि ।ददर्श लन्का अधिपतेर् ग्Rहाणि॥
tāni prayatna abhisamāhitāni |mayena sākṣād iva nirmitāni |mahī tale sarva guṇa uttarāṇi |dadarśa lankā adhipater gRhāṇi ||
ततो ददर्श उच्च्रित मेघ रूपम् ।मनो हरम् कान्चन चारु रूपम् ।रक्षो अधिपस्य आत्म बल अनुरूपम् ।गृह उत्तमम् हि अप्रतिरूप रूपम्॥
tato dadarśa uccrita megha rūpam |mano haram kāncana cāru rūpam |rakṣo adhipasya ātma bala anurūpam |gṛha uttamam hi apratirūpa rūpam ||
मही तले स्वर्गम् इव प्रकीर्णम् ।श्रिया ज्वलन्तम् बहु रत्न कीर्णम् ।नाना तरूणाम् कुसुम अवकीर्णम् ।गिरेर् इव अग्रम् रजसा अवकीर्णम्॥
mahī tale svargam iva prakīrṇam |śriyā jvalantam bahu ratna kīrṇam |nānā tarūṇām kusuma avakīrṇam |girer iva agram rajasā avakīrṇam ||
नारी प्रवेकैर् इव दीप्यमानम् ।तडिद्भिर् अम्भोदवद् अर्च्यमानम् ।हम्स प्रवेकैर् इव वाह्यमानम् ।श्रिया युतम् खे सुक्Rताम् विमानम्॥
nārī pravekair iva dīpyamānam |taḍidbhir ambhodavad arcyamānam |hamsa pravekair iva vāhyamānam |śriyā yutam khe sukRtām vimānam ||
यथा नग अग्रम् बहु धातु चित्रम् ।यथा नभः च ग्रह चन्द्र चित्रम् ।ददर्श युक्ती कृत मेघ चित्रम् ।विमान रत्नम् बहु रत्न चित्रम्॥
yathā naga agram bahu dhātu citram |yathā nabhaḥ ca graha candra citram |dadarśa yuktī kṛta megha citram |vimāna ratnam bahu ratna citram ||
मही कृता पर्वत राजि पूर्णा ।शैलाः कृता वृक्ष वितान पूर्णाः ।वृक्षाः क्Rताः पुष्प वितान पूर्णाः ।पुष्पम् क्Rतम् केसर पत्र पूर्णम्॥
mahī kṛtā parvata rāji pūrṇā |śailāḥ kṛtā vṛkṣa vitāna pūrṇāḥ |vṛkṣāḥ kRtāḥ puṣpa vitāna pūrṇāḥ |puṣpam kRtam kesara patra pūrṇam ||
कृतानि वेश्मानि च पाण्डुराणि ।तथा सुपुष्पा अपि पुष्करिण्यः ।पुनः च पद्मानि सकेसराणि ।धन्यानि चित्राणि तथा वनानि॥
kṛtāni veśmāni ca pāṇḍurāṇi |tathā supuṣpā api puṣkariṇyaḥ |punaḥ ca padmāni sakesarāṇi |dhanyāni citrāṇi tathā vanāni ||
पुष्प आह्वयम् नाम विराजमानम् ।रत्न प्रभाभिः च विवर्धमानम् ।वेश्म उत्तमानाम् अपि च उच्च मानम् ।महा कपिः तत्र महा विमानम्॥
puṣpa āhvayam nāma virājamānam |ratna prabhābhiḥ ca vivardhamānam |veśma uttamānām api ca ucca mānam |mahā kapiḥ tatra mahā vimānam ||
कृताः च वैदूर्यमया विहम्गा ।रूप्य प्रवालैः च तथा विहम्गाः ।चित्राः च नाना वसुभिर् भुजम्गा ।जात्या अनुरूपाः तुरगाः शुभ अन्गाः॥
kṛtāḥ ca vaidūryamayā vihamgā |rūpya pravālaiḥ ca tathā vihamgāḥ |citrāḥ ca nānā vasubhir bhujamgā |jātyā anurūpāḥ turagāḥ śubha angāḥ ||
प्रवाल जाम्बूनद पुष्प पक्षाः ।सलीलम् आवर्जित जिह्म पक्षाः ।कामस्य साक्षाद् इव भान्ति पक्षाः ।कृता विहम्गाः सुमुखाः सुपक्षाः॥
pravāla jāmbūnada puṣpa pakṣāḥ |salīlam āvarjita jihma pakṣāḥ |kāmasya sākṣād iva bhānti pakṣāḥ |kṛtā vihamgāḥ sumukhāḥ supakṣāḥ ||
नियुज्यमानाः च गजाः सुहस्ताः ।सकेसराः च उत्पल पत्र हस्ताः ।बभूव देवी च कृता सुहस्ता ।लक्ष्मीः तथा पद्मिनि पद्म हस्ता॥
niyujyamānāḥ ca gajāḥ suhastāḥ |sakesarāḥ ca utpala patra hastāḥ |babhūva devī ca kṛtā suhastā |lakṣmīḥ tathā padmini padma hastā ||
इति इव तद् ग्Rहम् अभिगम्य शोभनम् ।सविस्मयो नगम् इव चारु शोभनम् ।पुनः च तत् परम सुगन्धि सुन्दरम् ।हिम अत्यये नगम् इव चारु कन्दरम्॥
iti iva tad gRham abhigamya śobhanam |savismayo nagam iva cāru śobhanam |punaḥ ca tat parama sugandhi sundaram |hima atyaye nagam iva cāru kandaram ||
ततः स ताम् कपिर् अभिपत्य पूजिताम् ।चरन् पुरीम् दश मुख बाहु पालिताम् ।अदृश्य ताम् जनक सुताम् सुपूजिताम् ।सुदुह्खिताम् पति गुण वेग निर्जिताम्॥
tataḥ sa tām kapir abhipatya pūjitām |caran purīm daśa mukha bāhu pālitām |adṛśya tām janaka sutām supūjitām |suduhkhitām pati guṇa vega nirjitām ||
ततः तदा बहु विध भावित आत्मनः ।कृत आत्मनो जनक सुताम् सुवर्त्मनः ।अपश्यतो अभवद् अतिदुह्खितम् मनः ।सुचक्षुषः प्रविचरतो महात्मनः॥
tataḥ tadā bahu vidha bhāvita ātmanaḥ |kṛta ātmano janaka sutām suvartmanaḥ |apaśyato abhavad atiduhkhitam manaḥ |sucakṣuṣaḥ pravicarato mahātmanaḥ ||