Valmiki Ramayana, opened as a book

अथ हैमवतीम् राम दिशम् त्यक्त्वा महामुनिः ।पूर्वाम् दिशम् अनुप्राप्य तपः तेपे सुदारुणम्॥ ॥१॥

मौनम् वर्ष सहस्रस्य कृत्वा व्रतम् अनुत्तमम् ।चकार अप्रतिमम् राम तपः परम दुष्करम्॥ ॥२॥

पूर्णे वर्ष सहस्रे तु काष्ठ भूतम् महामुनिम् ।विघ्नैः बहुभिः आधूतम् क्रोधो न अंतरम् आविशत्॥ ॥३॥

सः कृत्वा निश्चयम् राम तप आतिष्टत् अव्ययम् ।तस्य वर्ष सहस्रस्य व्रते पूर्णे महाव्रतः॥ ॥४॥

भोक्तुम् आरब्धवान् अन्नम् तस्मिन् काले रघूत्तम ।इन्द्रो द्विजातिः भूत्वा तम् सिद्ध अन्नम् अयाचत्॥ ॥५॥

तस्मैः दत्त्वा तदा सिद्धम् सर्वम् विप्राय निश्चितः ।निःषेषिते अन्ने भगवान् अभुक्त्वा इव महातपाः॥ ॥६॥

न किंचित् अवदत् विप्रम् मौन व्रतम् उपास्थितः ।तथा एव आसीत् पुनः मौनम् अनुच्छ्वासम् चकार ह॥ ॥७॥

अथ वर्ष सहस्रम् च न उच्छ्वसन् मुनिपुंगवः ।तस्य अनुच्छ्वसमानस्य मूर्ध्नि धूमो व्यजायत॥ ॥८॥

त्रै लोक्यम् येन संभ्रांतम् आतापितम् इव अभवत् ।ततो देवर्षि गन्धर्वाः पन्नग उरग राक्षसाः॥ ॥९॥

मोहिता तपसा तस्य तेजसा मंदरश्मयः ।कश्मल उपहताः सर्वे पितामहम् अथ अब्रुवन्॥ ॥१०॥

बहुभिः कारणैः देव विश्वामित्रो महामुनिः ।लोभितः क्रोधितः चैव तपसा च अभिवर्धते॥ ॥११॥

न हि अस्य वृजिनम् किंचित् दृश्यते सूक्ष्मम् अपि अथ ।न दीयते यदि तु अस्य मनसा यत् अभीप्सितम्॥ ॥१२॥

विनाशयति त्रैलोक्यम् तपसा स चर अचरम् ।व्याकुलाः च दिशः सर्वा न च किंचित् प्रकाशते॥ ॥१३॥

सागराः क्षुभिताः सर्वे विशीर्यन्ते च पर्वताः ।प्रकंपते च वसुधा वायुः वाति इह संकुलः॥ ॥१४॥

ब्रह्मन् नप्रतिजानीमो नास्तिको जायते जनः ।सम्मूढम् इव त्रैलोक्यम् संप्रक्षुभित मानसम्॥ ॥१५॥

भास्करो निष्प्रभः चैव महर्षेः तस्य तेजसा ।बुद्धिम् न कुरुते यावत् नाशे देव महामुनिः॥ ॥१६॥

तावत् प्रसादो भगवान् अग्नि रूपो महाद्युतिः ।काल अग्निना यथा पूर्वम् त्रैलोक्यम् दह्यते अखिलम्॥ ॥१७॥

देव राज्यम् चिकीर्षेत दीयताम् अस्य यत् मतम् ।ततः सुर गणाः सर्वे पितामह पुरोगमाः॥ ॥१८॥

विश्वामित्रम् महात्मानम् वाक्यम् मधुरम् अब्रुवन् ।ब्रह्मर्षे स्वागतम् ते अस्तु तपसा स्म सु तोषिताः॥ ॥१९॥

ब्राह्मण्यम् तपसा उग्रेण प्राप्तवान् असि कौशिक ।दीर्घम् आयुः च ते ब्रह्मन् ददामि स मरुद् गणः॥ ॥२०॥

स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रम् ते गच्छ सौम्य यथा सुखम् ।पितामह वचः श्रुत्वा सर्वेषाम् त्रिदिव ओकसाम्॥ ॥२१॥

कृत्वा प्रणामम् मुदितो व्याजहार महामुनिः ।ब्राह्मण्यम् यदि मे प्राप्तम् दीर्घम् आयुः तथैव च॥ ॥२२॥

आऊं कारो अथ वषट् कारो वेदाः च वरयन्तु माम् ।क्षत्र वेदविदाम् श्रेष्ठो ब्रह्म वेदविदाम् अपि॥ ॥२३॥

ब्रह्म पुत्रो वसिष्ठो माम् एवम् वदतु देवताः ।यदि अयम् परमः कामः कृतो यान्तु सुरर्षभाः॥ ॥२४॥

ततः प्रसादितो देवैः वसिष्ठो जपताम् वरः ।सख्यम् चकार ब्रह्मर्षिः एवम् अस्तु इति च अब्रवीत्॥ ॥२५॥

ब्रह्मर्षिः त्वम् न संदेहः सर्वम् संपद्यते तव ।इति उक्त्वा देवताः च अपि सर्वा जग्मुः यथा आगतम्॥ ॥२६॥

विश्वामित्रो अपि धर्मात्मा लब्ध्वा ब्राह्मण्यम् उत्तमम् ।पूजयामास ब्रह्मर्षिम् वसिष्ठम् जपताम् वरम्॥ ॥२७॥

कृत कामो महीम् सर्वाम् चचार तपसि स्थितः ।एवम् तु अनेन ब्राह्मण्यम् प्राप्तम् राम महात्मना॥ ॥२८॥

एष राम मुनि श्रेष्ठ एष विग्रहवान् तपः ।एष धर्मः परो नित्यम् वीर्यस्य एष परायणम्॥ ॥२९॥

एवम् उक्त्वा महातेजा विरराम द्विजोत्तमः ।शतानंद वचः श्रुत्वा राम लक्ष्मण संनिधौ॥ ॥३०॥

जनकः प्रांजलिः वाक्यम् उवाच कुशिकाअत्मजम् ।धन्यो अस्मि अनुगृहीतो अस्मि यस्य मे मुनिपुंगव॥ ॥३१॥

यज्ञम् काकुत्स्थ सहितः प्राप्तवान् असि कौशिक ।पावितो अहम् त्वया ब्रह्मन् दर्शनेन महामुने॥ ॥३२॥

गुणा बहु विधाः प्राप्ताः तव संदर्शनात् मया ।विस्तरेण च वै ब्रह्मन् कीर्त्यमानम् महत्तपः॥ ॥३३॥

श्रुतम् मया महातेजो रामेण च महात्मना ।सदस्यैः प्राप्य च सदः श्रुताः ते बहवो गुणाः॥ ॥३४॥

अप्रमेयम् तपः तुभ्यम् अप्रमेयम् च ते बलम् ।अप्रमेया गुणाः चैव नित्यम् ते कुशिकात्मज॥ ॥३५॥

तृप्तिः आश्चर्य भूतानाम् कथानाम् न अस्ति मे विभो ।कर्म कालो मुनि श्रेष्ठ लम्बते रवि मण्डलम्॥ ॥३६॥

श्वः प्रभाते महातेजो द्रष्टुम् अर्हसि माम् पुनः ।स्वागतम् जपताम् श्रेष्ठ माम् अनुज्ञातुम् अर्हसि॥ ॥३७॥

एवम् उक्तो मुनिवरः प्रशस्य पुरुषर्षभम् ।विससर्ज आशु जनकम् प्रीतम् प्रीतिमान् तदाअ॥ ॥३८॥

एवम् उक्त्वा मुनि श्रेष्ठम् वैदेहो मिथिला अधिपः ।प्रदक्षिणम् चकार आशु स उपाध्यायः स बांधवः॥ ॥३९॥

विश्वामित्रो अपि धर्मात्मा सह रामः स लक्ष्मणः ।स्वम् वासम् अभिचक्राम पूज्यमानो महर्षिभिः॥ ॥४०॥