Valmiki Ramayana, opened as a book

ते प्रयाता महात्मानः पार्थिवास्ते प्रहृष्टवत् ।गजवाजिसहस्रौघैः कम्पयन्तो वसुन्धराम्॥ ॥१॥

अक्षौहिण्यो हि तत्रासन्राघवार्थे समुद्यताः ।भरतस्याज्ञया ऽनेकाः प्रहृष्टा बलवाहनाः॥ ॥२॥

ऊचुस्ते च महीपाला बलदर्पसमन्विताः ।न रामरावणं युद्धे पश्यामः पुरतः स्थितम्॥ ॥३॥

भरतेन वयं पश्चात्समानीता निरर्थकम् ।हता हि राक्षसाः क्षिप्रं पार्थिवैः स्युर्न संशयः॥ ॥४॥

रामस्य बाहुवीर्येण रक्षिता लक्ष्मणस्य च ।सुखं पारेसमुद्रस्य युध्येम विगतज्वराः॥ ॥५॥

एताश्चान्याश्च राजानः कथास्तत्र सहस्रशः ।कथयन्तः स्वराज्यानि जग्मुर्हर्षसमन्विताः॥ ॥६॥

स्वानि राज्यानि मुख्यानि ऋद्धानि मुदितानि च ।समृद्धधनधान्यानि पूर्णानि वसुमन्ति च॥ ॥७॥

यथापुराणि ते गत्वा रत्नानि विविधान्यथ ।रामस्य प्रियकामार्थमुपहारान् नृपा ददुः॥ ॥८॥

अश्वान्यानानि रत्नानि हस्तिनश्च मदोत्कटान् ।चन्दनानि च मुख्यानि दिव्यान्याभरणानि च॥ ॥९॥

मणिमुक्ताप्रवालांस्तु दास्यो रूपसमन्विताः ।अजाविकांश्च विविधान् रथांस्तु विविधान्ददुः॥ ॥१०॥

भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश्च महाबलाः ।आदाय तानि रत्नानि स्वां पुरीं पुनरागताः॥ ॥११॥

आगम्य च पुरीं रम्यामयोध्यां पुरुषर्षभाः ।तानि रत्नानि चित्राणि रामाय समुपाहरन्॥ ॥१२॥

प्रतिगृह्य च तत्सर्वं रामः प्रीतिसमन्वितः ।सुग्रीवाय ददौ राज्ञे महात्मा कृतकर्मणे॥ ॥१३॥

बिभीषणाय च ददौ तथान्येभ्यो ऽपि राघवः ।राक्षसेभ्यः कपिभ्यश्च यैर्वृतो जयमाप्तवान्॥ ॥१४॥

ते सर्वे रामदत्तानि रत्नानि कपिराक्षसाः ।शिरोभिर्धारयामासुर्बाहुभिश्च महाबलाः॥ ॥१५॥

हनूमन्तं च नृपतिरिक्ष्वाकूणां महारथः ।अङ्गदं च महाबाहुमङ्कमारोप्य वीर्यवान्॥ ॥१६॥

रामः कमलपत्राक्षः सुग्रीवमिदमब्रवीत् ।अङ्गदस्ते सुपुत्रो ऽयं मन्त्री चाप्यनिलात्मजः॥ ॥१७॥

सुग्रीवमन्त्रिते युक्तौ मम चापि हिते रतौ ।अर्हतो विविधां पूजां त्वत्कृते वै हरीश्वर॥ ॥१८॥

इत्युक्त्वा व्यवमुच्याङ्गाद्भूषणानि महायशाः ।स बबन्ध महार्हाणि तदाङ्गदहनूमतोः॥ ॥१९॥

आभाष्य च महावीर्यान्राघवो यूथपर्षभान् ।नीलं नलं केसरिणं कुमुदं गन्धमादनम्॥ ॥२०॥

सुषेणं पनसं वीरं मैन्दं द्विविदमेव च ।जाम्बवन्तं गवाक्षं च विनतं धूम्रमेव च॥ ॥२१॥

वलीमुखं प्रजङ्घं च सन्नादं च महाबलम् ।दरीमुखं दधिमुखमिन्द्रजानुं च यूथपम्॥ ॥२२॥

मधुरं श्लक्ष्णया वाचा नेत्राभ्यामापिबन्निव ।सुहृदो मे भवन्तश्च शरीरं भ्रातरस्तथा॥ ॥२३॥

युष्माभिरुद्धृतश्चाहं व्यसनात्काननौकसः ।धन्यो राजा च सुग्रीवो भवद्भिः सुहृदां वरैः॥ ॥२४॥

एवमुक्त्वा ददौ तेभ्यो भूषणानि यथार्हतः ।वज्राणि च महार्हाणि सस्वजे च नरर्षभः॥ ॥२५॥

ते पिबन्तः सुगन्धीनि मधूनि मधुपिङ्गलाः ।मांसानि च सुमृष्टानि मूलानि च फलानि च॥ ॥२६॥

एवं तेषां निवसतां मासः साग्रो ययौ तदा ।मुहूर्तमिव ते सर्वे रामभक्त्या च मेनिरे॥ ॥२७॥

रामो ऽपि रेमे तैः सार्धं वानरैः कामरूपिभिः ।राक्षसैश्च महावीर्यैर्ऋक्षैश्चैव महाबलैः॥ ॥२८॥

एवं तेषां ययौ मासो द्वितीयः शिशिरः सुखम् ।वानराणां प्रहृष्टानां राक्षसानां च सर्वशः॥ ॥२९॥

इक्ष्वाकुनगरे रम्ये परां प्रीतिमुपासताम् ।रामस्य प्रीतिकरणैः कालस्तेषां सुखं ययौ॥ ॥३०॥