Parva.Adhyaya 1.101

जनमेजय उवाच · janamejaya uvāca

किं कृतं कर्म धर्मेण येन शापमुपेयिवान्कस्य शापाच्च ब्रह्मर्षे शूद्रयोनावजायत

kiṃ kṛtaṃ karma dharmeṇa yena śāpamupeyivānkasya śāpācca brahmarṣe śūdrayonāvajāyata

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

बभूव ब्राह्मणः कश्चिन्माण्डव्य इति विश्रुतःधृतिमान्सर्वधर्मज्ञः सत्ये तपसि च स्थितः

babhūva brāhmaṇaḥ kaścinmāṇḍavya iti viśrutaḥdhṛtimānsarvadharmajñaḥ satye tapasi ca sthitaḥ

स आश्रमपदद्वारि वृक्षमूले महातपाःऊर्ध्वबाहुर्महायोगी तस्थौ मौनव्रतान्वितः

sa āśramapadadvāri vṛkṣamūle mahātapāḥūrdhvabāhurmahāyogī tasthau maunavratānvitaḥ

तस्य कालेन महता तस्मिंस्तपसि तिष्ठतःतमाश्रमपदं प्राप्ता दस्यवो लोप्त्रहारिणःअनुसार्यमाणा बहुभी रक्षिभिर्भरतर्षभ

tasya kālena mahatā tasmiṃstapasi tiṣṭhataḥtamāśramapadaṃ prāptā dasyavo loptrahāriṇaḥanusāryamāṇā bahubhī rakṣibhirbharatarṣabha

ते तस्यावसथे लोप्त्रं निदधुः कुरुसत्तमनिधाय च भयाल्लीनास्तत्रैवान्वागते बले

te tasyāvasathe loptraṃ nidadhuḥ kurusattamanidhāya ca bhayāllīnāstatraivānvāgate bale

तेषु लीनेष्वथो शीघ्रं ततस्तद्रक्षिणां बलम्आजगाम ततोऽपश्यंस्तमृषिं तस्करानुगाः

teṣu līneṣvatho śīghraṃ tatastadrakṣiṇāṃ balamājagāma tato'paśyaṃstamṛṣiṃ taskarānugāḥ

तमपृच्छंस्ततो राजंस्तथावृत्तं तपोधनम्कतरेण पथा याता दस्यवो द्विजसत्तमतेन गच्छामहे ब्रह्मन्पथा शीघ्रतरं वयम्

tamapṛcchaṃstato rājaṃstathāvṛttaṃ tapodhanamkatareṇa pathā yātā dasyavo dvijasattamatena gacchāmahe brahmanpathā śīghrataraṃ vayam

तथा तु रक्षिणां तेषां ब्रुवतां स तपोधनःन किंचिद्वचनं राजन्नवदत्साध्वसाधु वा

tathā tu rakṣiṇāṃ teṣāṃ bruvatāṃ sa tapodhanaḥna kiṃcidvacanaṃ rājannavadatsādhvasādhu vā

ततस्ते राजपुरुषा विचिन्वानास्तदाश्रमम्ददृशुस्तत्र संलीनांस्तांश्चोरान्द्रव्यमेव च

tataste rājapuruṣā vicinvānāstadāśramamdadṛśustatra saṃlīnāṃstāṃścorāndravyameva ca

ततः शङ्का समभवद्रक्षिणां तं मुनिं प्रतिसंयम्यैनं ततो राज्ञे दस्यूंश्चैव न्यवेदयन्

tataḥ śaṅkā samabhavadrakṣiṇāṃ taṃ muniṃ pratisaṃyamyainaṃ tato rājñe dasyūṃścaiva nyavedayan

तं राजा सह तैश्चोरैरन्वशाद्वध्यतामितिस वध्यघातैरज्ञातः शूले प्रोतो महातपाः

taṃ rājā saha taiścorairanvaśādvadhyatāmitisa vadhyaghātairajñātaḥ śūle proto mahātapāḥ

ततस्ते शूलमारोप्य तं मुनिं रक्षिणस्तदाप्रतिजग्मुर्महीपालं धनान्यादाय तान्यथ

tataste śūlamāropya taṃ muniṃ rakṣiṇastadāpratijagmurmahīpālaṃ dhanānyādāya tānyatha

शूलस्थः स तु धर्मात्मा कालेन महता ततःनिराहारोऽपि विप्रर्षिर्मरणं नाभ्युपागमत्धारयामास च प्राणानृषींश्च समुपानयत्

śūlasthaḥ sa tu dharmātmā kālena mahatā tataḥnirāhāro'pi viprarṣirmaraṇaṃ nābhyupāgamatdhārayāmāsa ca prāṇānṛṣīṃśca samupānayat

शूलाग्रे तप्यमानेन तपस्तेन महात्मनासंतापं परमं जग्मुर्मुनयोऽथ परंतप

śūlāgre tapyamānena tapastena mahātmanāsaṃtāpaṃ paramaṃ jagmurmunayo'tha paraṃtapa

ते रात्रौ शकुना भूत्वा संन्यवर्तन्त सर्वतःदर्शयन्तो यथाशक्ति तमपृच्छन्द्विजोत्तमम्श्रोतुमिच्छामहे ब्रह्मन्किं पापं कृतवानसि

te rātrau śakunā bhūtvā saṃnyavartanta sarvataḥdarśayanto yathāśakti tamapṛcchandvijottamamśrotumicchāmahe brahmankiṃ pāpaṃ kṛtavānasi

ततः स मुनिशार्दूलस्तानुवाच तपोधनान्दोषतः कं गमिष्यामि न हि मेऽन्योऽपराध्यति

tataḥ sa muniśārdūlastānuvāca tapodhanāndoṣataḥ kaṃ gamiṣyāmi na hi me'nyo'parādhyati

राजा च तमृषिं श्रुत्वा निष्क्रम्य सह मन्त्रिभिःप्रसादयामास तदा शूलस्थमृषिसत्तमम्

rājā ca tamṛṣiṃ śrutvā niṣkramya saha mantribhiḥprasādayāmāsa tadā śūlasthamṛṣisattamam

यन्मयापकृतं मोहादज्ञानादृषिसत्तमप्रसादये त्वां तत्राहं न मे त्वं क्रोद्धुमर्हसि

yanmayāpakṛtaṃ mohādajñānādṛṣisattamaprasādaye tvāṃ tatrāhaṃ na me tvaṃ kroddhumarhasi

एवमुक्तस्ततो राज्ञा प्रसादमकरोन्मुनिःकृतप्रसादो राजा तं ततः समवतारयत्

evamuktastato rājñā prasādamakaronmuniḥkṛtaprasādo rājā taṃ tataḥ samavatārayat

अवतार्य च शूलाग्रात्तच्छूलं निश्चकर्ष हअशक्नुवंश्च निष्क्रष्टुं शूलं मूले स चिच्छिदे

avatārya ca śūlāgrāttacchūlaṃ niścakarṣa haaśaknuvaṃśca niṣkraṣṭuṃ śūlaṃ mūle sa cicchide

स तथान्तर्गतेनैव शूलेन व्यचरन्मुनिःस तेन तपसा लोकान्विजिग्ये दुर्लभान्परैःअणीमाण्डव्य इति च ततो लोकेषु कथ्यते

sa tathāntargatenaiva śūlena vyacaranmuniḥsa tena tapasā lokānvijigye durlabhānparaiḥaṇīmāṇḍavya iti ca tato lokeṣu kathyate

स गत्वा सदनं विप्रो धर्मस्य परमार्थवित्आसनस्थं ततो धर्मं दृष्ट्वोपालभत प्रभुः

sa gatvā sadanaṃ vipro dharmasya paramārthavitāsanasthaṃ tato dharmaṃ dṛṣṭvopālabhata prabhuḥ

किं नु तद्दुष्कृतं कर्म मया कृतमजानतायस्येयं फलनिर्वृत्तिरीदृश्यासादिता मयाशीघ्रमाचक्ष्व मे तत्त्वं पश्य मे तपसो बलम्

kiṃ nu tadduṣkṛtaṃ karma mayā kṛtamajānatāyasyeyaṃ phalanirvṛttirīdṛśyāsāditā mayāśīghramācakṣva me tattvaṃ paśya me tapaso balam

धर्म उवाच · dharma uvāca

पतंगकानां पुच्छेषु त्वयेषीका प्रवेशिताकर्मणस्तस्य ते प्राप्तं फलमेतत्तपोधन

pataṃgakānāṃ puccheṣu tvayeṣīkā praveśitākarmaṇastasya te prāptaṃ phalametattapodhana

अणीमाण्डव्य उवाच · aṇīmāṇḍavya uvāca

अल्पेऽपराधे विपुलो मम दण्डस्त्वया कृतःशूद्रयोनावतो धर्म मानुषः संभविष्यसि

alpe'parādhe vipulo mama daṇḍastvayā kṛtaḥśūdrayonāvato dharma mānuṣaḥ saṃbhaviṣyasi

मर्यादां स्थापयाम्यद्य लोके धर्मफलोदयाम्आ चतुर्दशमाद्वर्षान्न भविष्यति पातकम्परेण कुर्वतामेवं दोष एव भविष्यति

maryādāṃ sthāpayāmyadya loke dharmaphalodayāmā caturdaśamādvarṣānna bhaviṣyati pātakampareṇa kurvatāmevaṃ doṣa eva bhaviṣyati

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एतेन त्वपराधेन शापात्तस्य महात्मनःधर्मो विदुररूपेण शूद्रयोनावजायत

etena tvaparādhena śāpāttasya mahātmanaḥdharmo vidurarūpeṇa śūdrayonāvajāyata

धर्मे चार्थे च कुशलो लोभक्रोधविवर्जितःदीर्घदर्शी शमपरः कुरूणां च हिते रतः

dharme cārthe ca kuśalo lobhakrodhavivarjitaḥdīrghadarśī śamaparaḥ kurūṇāṃ ca hite rataḥ