Parva.Adhyaya 1.102

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तेषु त्रिषु कुमारेषु जातेषु कुरुजाङ्गलम्कुरवोऽथ कुरुक्षेत्रं त्रयमेतदवर्धत

teṣu triṣu kumāreṣu jāteṣu kurujāṅgalamkuravo'tha kurukṣetraṃ trayametadavardhata

ऊर्ध्वसस्याभवद्भूमिः सस्यानि फलवन्ति चयथर्तुवर्षी पर्जन्यो बहुपुष्पफला द्रुमाः

ūrdhvasasyābhavadbhūmiḥ sasyāni phalavanti cayathartuvarṣī parjanyo bahupuṣpaphalā drumāḥ

वाहनानि प्रहृष्टानि मुदिता मृगपक्षिणःगन्धवन्ति च माल्यानि रसवन्ति फलानि च

vāhanāni prahṛṣṭāni muditā mṛgapakṣiṇaḥgandhavanti ca mālyāni rasavanti phalāni ca

वणिग्भिश्चावकीर्यन्त नगराण्यथ शिल्पिभिःशूराश्च कृतविद्याश्च सन्तश्च सुखिनोऽभवन्

vaṇigbhiścāvakīryanta nagarāṇyatha śilpibhiḥśūrāśca kṛtavidyāśca santaśca sukhino'bhavan

नाभवन्दस्यवः केचिन्नाधर्मरुचयो जनाःप्रदेशेष्वपि राष्ट्राणां कृतं युगमवर्तत

nābhavandasyavaḥ kecinnādharmarucayo janāḥpradeśeṣvapi rāṣṭrāṇāṃ kṛtaṃ yugamavartata

दानक्रियाधर्मशीला यज्ञव्रतपरायणाःअन्योन्यप्रीतिसंयुक्ता व्यवर्धन्त प्रजास्तदा

dānakriyādharmaśīlā yajñavrataparāyaṇāḥanyonyaprītisaṃyuktā vyavardhanta prajāstadā

मानक्रोधविहीनाश्च जना लोभविवर्जिताःअन्योन्यमभ्यवर्धन्त धर्मोत्तरमवर्तत

mānakrodhavihīnāśca janā lobhavivarjitāḥanyonyamabhyavardhanta dharmottaramavartata

तन्महोदधिवत्पूर्णं नगरं वै व्यरोचतद्वारतोरणनिर्यूहैर्युक्तमभ्रचयोपमैःप्रासादशतसंबाधं महेन्द्रपुरसंनिभम्

tanmahodadhivatpūrṇaṃ nagaraṃ vai vyarocatadvāratoraṇaniryūhairyuktamabhracayopamaiḥprāsādaśatasaṃbādhaṃ mahendrapurasaṃnibham

नदीषु वनखण्डेषु वापीपल्वलसानुषुकाननेषु च रम्येषु विजह्रुर्मुदिता जनाः

nadīṣu vanakhaṇḍeṣu vāpīpalvalasānuṣukānaneṣu ca ramyeṣu vijahrurmuditā janāḥ

उत्तरैः कुरुभिः सार्धं दक्षिणाः कुरवस्तदाविस्पर्धमाना व्यचरंस्तथा सिद्धर्षिचारणैःनाभवत्कृपणः कश्चिन्नाभवन्विधवाः स्त्रियः

uttaraiḥ kurubhiḥ sārdhaṃ dakṣiṇāḥ kuravastadāvispardhamānā vyacaraṃstathā siddharṣicāraṇaiḥnābhavatkṛpaṇaḥ kaścinnābhavanvidhavāḥ striyaḥ

तस्मिञ्जनपदे रम्ये बहवः कुरुभिः कृताःकूपारामसभावाप्यो ब्राह्मणावसथास्तथाभीष्मेण शास्त्रतो राजन्सर्वतः परिरक्षिते

tasmiñjanapade ramye bahavaḥ kurubhiḥ kṛtāḥkūpārāmasabhāvāpyo brāhmaṇāvasathāstathābhīṣmeṇa śāstrato rājansarvataḥ parirakṣite

बभूव रमणीयश्च चैत्ययूपशताङ्कितःस देशः परराष्ट्राणि प्रतिगृह्याभिवर्धितःभीष्मेण विहितं राष्ट्रे धर्मचक्रमवर्तत

babhūva ramaṇīyaśca caityayūpaśatāṅkitaḥsa deśaḥ pararāṣṭrāṇi pratigṛhyābhivardhitaḥbhīṣmeṇa vihitaṃ rāṣṭre dharmacakramavartata

क्रियमाणेषु कृत्येषु कुमाराणां महात्मनाम्पौरजानपदाः सर्वे बभूवुः सततोत्सवाः

kriyamāṇeṣu kṛtyeṣu kumārāṇāṃ mahātmanāmpaurajānapadāḥ sarve babhūvuḥ satatotsavāḥ

गृहेषु कुरुमुख्यानां पौराणां च नराधिपदीयतां भुज्यतां चेति वाचोऽश्रूयन्त सर्वशः

gṛheṣu kurumukhyānāṃ paurāṇāṃ ca narādhipadīyatāṃ bhujyatāṃ ceti vāco'śrūyanta sarvaśaḥ

धृतराष्ट्रश्च पाण्डुश्च विदुरश्च महामतिःजन्मप्रभृति भीष्मेण पुत्रवत्परिपालिताः

dhṛtarāṣṭraśca pāṇḍuśca viduraśca mahāmatiḥjanmaprabhṛti bhīṣmeṇa putravatparipālitāḥ

संस्कारैः संस्कृतास्ते तु व्रताध्ययनसंयुताःश्रमव्यायामकुशलाः समपद्यन्त यौवनम्

saṃskāraiḥ saṃskṛtāste tu vratādhyayanasaṃyutāḥśramavyāyāmakuśalāḥ samapadyanta yauvanam

धनुर्वेदेऽश्वपृष्ठे च गदायुद्धेऽसिचर्मणितथैव गजशिक्षायां नीतिशास्त्रे च पारगाः

dhanurvede'śvapṛṣṭhe ca gadāyuddhe'sicarmaṇitathaiva gajaśikṣāyāṃ nītiśāstre ca pāragāḥ

इतिहासपुराणेषु नानाशिक्षासु चाभिभोवेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञाः सर्वत्र कृतनिश्रमाः

itihāsapurāṇeṣu nānāśikṣāsu cābhibhovedavedāṅgatattvajñāḥ sarvatra kṛtaniśramāḥ

पाण्डुर्धनुषि विक्रान्तो नरेभ्योऽभ्यधिकोऽभवत्अत्यन्यान्बलवानासीद्धृतराष्ट्रो महीपतिः

pāṇḍurdhanuṣi vikrānto narebhyo'bhyadhiko'bhavatatyanyānbalavānāsīddhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ

त्रिषु लोकेषु न त्वासीत्कश्चिद्विदुरसंमितःधर्मनित्यस्ततो राजन्धर्मे च परमं गतः

triṣu lokeṣu na tvāsītkaścidvidurasaṃmitaḥdharmanityastato rājandharme ca paramaṃ gataḥ

प्रनष्टं शंतनोर्वंशं समीक्ष्य पुनरुद्धृतम्ततो निर्वचनं लोके सर्वराष्ट्रेष्ववर्तत

pranaṣṭaṃ śaṃtanorvaṃśaṃ samīkṣya punaruddhṛtamtato nirvacanaṃ loke sarvarāṣṭreṣvavartata

वीरसूनां काशिसुते देशानां कुरुजाङ्गलम्सर्वधर्मविदां भीष्मः पुराणां गजसाह्वयम्

vīrasūnāṃ kāśisute deśānāṃ kurujāṅgalamsarvadharmavidāṃ bhīṣmaḥ purāṇāṃ gajasāhvayam

धृतराष्ट्रस्त्वचक्षुष्ट्वाद्राज्यं न प्रत्यपद्यतकरणत्वाच्च विदुरः पाण्डुरासीन्महीपतिः

dhṛtarāṣṭrastvacakṣuṣṭvādrājyaṃ na pratyapadyatakaraṇatvācca viduraḥ pāṇḍurāsīnmahīpatiḥ