Parva.Adhyaya 1.111

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तत्रापि तपसि श्रेष्ठे वर्तमानः स वीर्यवान्सिद्धचारणसंघानां बभूव प्रियदर्शनः

tatrāpi tapasi śreṣṭhe vartamānaḥ sa vīryavānsiddhacāraṇasaṃghānāṃ babhūva priyadarśanaḥ

शुश्रूषुरनहंवादी संयतात्मा जितेन्द्रियःस्वर्गं गन्तुं पराक्रान्तः स्वेन वीर्येण भारत

śuśrūṣuranahaṃvādī saṃyatātmā jitendriyaḥsvargaṃ gantuṃ parākrāntaḥ svena vīryeṇa bhārata

केषांचिदभवद्भ्राता केषांचिदभवत्सखाऋषयस्त्वपरे चैनं पुत्रवत्पर्यपालयन्

keṣāṃcidabhavadbhrātā keṣāṃcidabhavatsakhāṛṣayastvapare cainaṃ putravatparyapālayan

स तु कालेन महता प्राप्य निष्कल्मषं तपःब्रह्मर्षिसदृशः पाण्डुर्बभूव भरतर्षभ

sa tu kālena mahatā prāpya niṣkalmaṣaṃ tapaḥbrahmarṣisadṛśaḥ pāṇḍurbabhūva bharatarṣabha

स्वर्गपारं तितीर्षन्स शतशृङ्गादुदङ्मुखःप्रतस्थे सह पत्नीभ्यामब्रुवंस्तत्र तापसाःउपर्युपरि गच्छन्तः शैलराजमुदङ्मुखाः

svargapāraṃ titīrṣansa śataśṛṅgādudaṅmukhaḥpratasthe saha patnībhyāmabruvaṃstatra tāpasāḥuparyupari gacchantaḥ śailarājamudaṅmukhāḥ

दृष्टवन्तो गिरेरस्य दुर्गान्देशान्बहून्वयम्आक्रीडभूतान्देवानां गन्धर्वाप्सरसां तथा

dṛṣṭavanto girerasya durgāndeśānbahūnvayamākrīḍabhūtāndevānāṃ gandharvāpsarasāṃ tathā

उद्यानानि कुबेरस्य समानि विषमाणि चमहानदीनितम्बांश्च दुर्गांश्च गिरिगह्वरान्

udyānāni kuberasya samāni viṣamāṇi camahānadīnitambāṃśca durgāṃśca girigahvarān

सन्ति नित्यहिमा देशा निर्वृक्षमृगपक्षिणःसन्ति केचिन्महावर्षा दुर्गाः केचिद्दुरासदाः

santi nityahimā deśā nirvṛkṣamṛgapakṣiṇaḥsanti kecinmahāvarṣā durgāḥ keciddurāsadāḥ

अतिक्रामेन्न पक्षी यान्कुत एवेतरे मृगाःवायुरेकोऽतिगाद्यत्र सिद्धाश्च परमर्षयः

atikrāmenna pakṣī yānkuta evetare mṛgāḥvāyureko'tigādyatra siddhāśca paramarṣayaḥ

गच्छन्त्यौ शैलराजेऽस्मिन्राजपुत्र्यौ कथं त्विमेन सीदेतामदुःखार्हे मा गमो भरतर्षभ

gacchantyau śailarāje'sminrājaputryau kathaṃ tvimena sīdetāmaduḥkhārhe mā gamo bharatarṣabha

पाण्डुरुवाचअप्रजस्य महाभागा न द्वारं परिचक्षतेस्वर्गे तेनाभितप्तोऽहमप्रजस्तद्ब्रवीमि वः

pāṇḍuruvācaaprajasya mahābhāgā na dvāraṃ paricakṣatesvarge tenābhitapto'hamaprajastadbravīmi vaḥ

ऋणैश्चतुर्भिः संयुक्ता जायन्ते मनुजा भुविपितृदेवर्षिमनुजदेयैः शतसहस्रशः

ṛṇaiścaturbhiḥ saṃyuktā jāyante manujā bhuvipitṛdevarṣimanujadeyaiḥ śatasahasraśaḥ

एतानि तु यथाकालं यो न बुध्यति मानवःन तस्य लोकाः सन्तीति धर्मविद्भिः प्रतिष्ठितम्

etāni tu yathākālaṃ yo na budhyati mānavaḥna tasya lokāḥ santīti dharmavidbhiḥ pratiṣṭhitam

यज्ञैश्च देवान्प्रीणाति स्वाध्यायतपसा मुनीन्पुत्रैः श्राद्धैः पितॄंश्चापि आनृशंस्येन मानवान्

yajñaiśca devānprīṇāti svādhyāyatapasā munīnputraiḥ śrāddhaiḥ pitṝṃścāpi ānṛśaṃsyena mānavān

ऋषिदेवमनुष्याणां परिमुक्तोऽस्मि धर्मतःपित्र्यादृणादनिर्मुक्तस्तेन तप्ये तपोधनाः

ṛṣidevamanuṣyāṇāṃ parimukto'smi dharmataḥpitryādṛṇādanirmuktastena tapye tapodhanāḥ

देहनाशे ध्रुवो नाशः पितॄणामेष निश्चयःइह तस्मात्प्रजाहेतोः प्रजायन्ते नरोत्तमाः

dehanāśe dhruvo nāśaḥ pitṝṇāmeṣa niścayaḥiha tasmātprajāhetoḥ prajāyante narottamāḥ

यथैवाहं पितुः क्षेत्रे सृष्टस्तेन महात्मनातथैवास्मिन्मम क्षेत्रे कथं वै संभवेत्प्रजा

yathaivāhaṃ pituḥ kṣetre sṛṣṭastena mahātmanātathaivāsminmama kṣetre kathaṃ vai saṃbhavetprajā

तापसा ऊचुःअस्ति वै तव धर्मात्मन्विद्म देवोपमं शुभम्अपत्यमनघं राजन्वयं दिव्येन चक्षुषा

tāpasā ūcuḥasti vai tava dharmātmanvidma devopamaṃ śubhamapatyamanaghaṃ rājanvayaṃ divyena cakṣuṣā

दैवदिष्टं नरव्याघ्र कर्मणेहोपपादयअक्लिष्टं फलमव्यग्रो विन्दते बुद्धिमान्नरः

daivadiṣṭaṃ naravyāghra karmaṇehopapādayaakliṣṭaṃ phalamavyagro vindate buddhimānnaraḥ

तस्मिन्दृष्टे फले तात प्रयत्नं कर्तुमर्हसिअपत्यं गुणसंपन्नं लब्ध्वा प्रीतिमवाप्स्यसि

tasmindṛṣṭe phale tāta prayatnaṃ kartumarhasiapatyaṃ guṇasaṃpannaṃ labdhvā prītimavāpsyasi

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

तच्छ्रुत्वा तापसवचः पाण्डुश्चिन्तापरोऽभवत्आत्मनो मृगशापेन जानन्नुपहतां क्रियाम्

tacchrutvā tāpasavacaḥ pāṇḍuścintāparo'bhavatātmano mṛgaśāpena jānannupahatāṃ kriyām

सोऽब्रवीद्विजने कुन्तीं धर्मपत्नीं यशस्विनीम्अपत्योत्पादने योगमापदि प्रसमर्थयन्

so'bravīdvijane kuntīṃ dharmapatnīṃ yaśasvinīmapatyotpādane yogamāpadi prasamarthayan

अपत्यं नाम लोकेषु प्रतिष्ठा धर्मसंहिताइति कुन्ति विदुर्धीराः शाश्वतं धर्ममादितः

apatyaṃ nāma lokeṣu pratiṣṭhā dharmasaṃhitāiti kunti vidurdhīrāḥ śāśvataṃ dharmamāditaḥ

इष्टं दत्तं तपस्तप्तं नियमश्च स्वनुष्ठितःसर्वमेवानपत्यस्य न पावनमिहोच्यते

iṣṭaṃ dattaṃ tapastaptaṃ niyamaśca svanuṣṭhitaḥsarvamevānapatyasya na pāvanamihocyate

सोऽहमेवं विदित्वैतत्प्रपश्यामि शुचिस्मितेअनपत्यः शुभाँल्लोकान्नावाप्स्यामीति चिन्तयन्

so'hamevaṃ viditvaitatprapaśyāmi śucismiteanapatyaḥ śubhām̐llokānnāvāpsyāmīti cintayan

मृगाभिशापान्नष्टं मे प्रजनं ह्यकृतात्मनःनृशंसकारिणो भीरु यथैवोपहतं तथा

mṛgābhiśāpānnaṣṭaṃ me prajanaṃ hyakṛtātmanaḥnṛśaṃsakāriṇo bhīru yathaivopahataṃ tathā

इमे वै बन्धुदायादाः षट्पुत्रा धर्मदर्शनेषडेवाबन्धुदायादाः पुत्रास्ताञ्शृणु मे पृथे

ime vai bandhudāyādāḥ ṣaṭputrā dharmadarśaneṣaḍevābandhudāyādāḥ putrāstāñśṛṇu me pṛthe

स्वयंजातः प्रणीतश्च परिक्रीतश्च यः सुतःपौनर्भवश्च कानीनः स्वैरिण्यां यश्च जायते

svayaṃjātaḥ praṇītaśca parikrītaśca yaḥ sutaḥpaunarbhavaśca kānīnaḥ svairiṇyāṃ yaśca jāyate

दत्तः क्रीतः कृत्रिमश्च उपगच्छेत्स्वयं च यःसहोढो जातरेताश्च हीनयोनिधृतश्च यः

dattaḥ krītaḥ kṛtrimaśca upagacchetsvayaṃ ca yaḥsahoḍho jātaretāśca hīnayonidhṛtaśca yaḥ

पूर्वपूर्वतमाभावे मत्वा लिप्सेत वै सुतम्उत्तमादवराः पुंसः काङ्क्षन्ते पुत्रमापदि

pūrvapūrvatamābhāve matvā lipseta vai sutamuttamādavarāḥ puṃsaḥ kāṅkṣante putramāpadi

अपत्यं धर्मफलदं श्रेष्ठं विन्दन्ति साधवःआत्मशुक्रादपि पृथे मनुः स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

apatyaṃ dharmaphaladaṃ śreṣṭhaṃ vindanti sādhavaḥātmaśukrādapi pṛthe manuḥ svāyambhuvo'bravīt

तस्मात्प्रहेष्याम्यद्य त्वां हीनः प्रजननात्स्वयम्सदृशाच्छ्रेयसो वा त्वं विद्ध्यपत्यं यशस्विनि

tasmātpraheṣyāmyadya tvāṃ hīnaḥ prajananātsvayamsadṛśācchreyaso vā tvaṃ viddhyapatyaṃ yaśasvini

शृणु कुन्ति कथां चेमां शारदण्डायनीं प्रतिया वीरपत्नी गुरुभिर्नियुक्तापत्यजन्मनि

śṛṇu kunti kathāṃ cemāṃ śāradaṇḍāyanīṃ pratiyā vīrapatnī gurubhirniyuktāpatyajanmani

पुष्पेण प्रयता स्नाता निशि कुन्ति चतुष्पथेवरयित्वा द्विजं सिद्धं हुत्वा पुंसवनेऽनलम्

puṣpeṇa prayatā snātā niśi kunti catuṣpathevarayitvā dvijaṃ siddhaṃ hutvā puṃsavane'nalam

कर्मण्यवसिते तस्मिन्सा तेनैव सहावसत्तत्र त्रीञ्जनयामास दुर्जयादीन्महारथान्

karmaṇyavasite tasminsā tenaiva sahāvasattatra trīñjanayāmāsa durjayādīnmahārathān

तथा त्वमपि कल्याणि ब्राह्मणात्तपसाधिकात्मन्नियोगाद्यत क्षिप्रमपत्योत्पादनं प्रति

tathā tvamapi kalyāṇi brāhmaṇāttapasādhikātmanniyogādyata kṣipramapatyotpādanaṃ prati