Parva.Adhyaya 1.112

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

एवमुक्ता महाराज कुन्ती पाण्डुमभाषतकुरूणामृषभं वीरं तदा भूमिपतिं पतिम्

evamuktā mahārāja kuntī pāṇḍumabhāṣatakurūṇāmṛṣabhaṃ vīraṃ tadā bhūmipatiṃ patim

न मामर्हसि धर्मज्ञ वक्तुमेवं कथंचनधर्मपत्नीमभिरतां त्वयि राजीवलोचन

na māmarhasi dharmajña vaktumevaṃ kathaṃcanadharmapatnīmabhiratāṃ tvayi rājīvalocana

त्वमेव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारतवीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि

tvameva tu mahābāho mayyapatyāni bhāratavīra vīryopapannāni dharmato janayiṣyasi

स्वर्गं मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वयाअपत्याय च मां गच्छ त्वमेव कुरुनन्दन

svargaṃ manujaśārdūla gaccheyaṃ sahitā tvayāapatyāya ca māṃ gaccha tvameva kurunandana

न ह्यहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वदृते नरम्त्वत्तः प्रतिविशिष्टश्च कोऽन्योऽस्ति भुवि मानवः

na hyahaṃ manasāpyanyaṃ gaccheyaṃ tvadṛte naramtvattaḥ prativiśiṣṭaśca ko'nyo'sti bhuvi mānavaḥ

इमां च तावद्धर्म्यां त्वं पौराणीं शृणु मे कथाम्परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि यामहम्

imāṃ ca tāvaddharmyāṃ tvaṃ paurāṇīṃ śṛṇu me kathāmpariśrutāṃ viśālākṣa kīrtayiṣyāmi yāmaham

व्युषिताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिवःपुरा परमधर्मिष्ठः पूरोर्वंशविवर्धनः

vyuṣitāśva iti khyāto babhūva kila pārthivaḥpurā paramadharmiṣṭhaḥ pūrorvaṃśavivardhanaḥ

तस्मिंश्च यजमाने वै धर्मात्मनि महात्मनिउपागमंस्ततो देवाः सेन्द्राः सह महर्षिभिः

tasmiṃśca yajamāne vai dharmātmani mahātmaniupāgamaṃstato devāḥ sendrāḥ saha maharṣibhiḥ

अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयःव्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मनः

amādyadindraḥ somena dakṣiṇābhirdvijātayaḥvyuṣitāśvasya rājarṣestato yajñe mahātmanaḥ

व्युषिताश्वस्ततो राजन्नति मर्त्यान्व्यरोचतसर्वभूतान्यति यथा तपनः शिशिरात्यये

vyuṣitāśvastato rājannati martyānvyarocatasarvabhūtānyati yathā tapanaḥ śiśirātyaye

स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्राजसत्तमःप्राच्यानुदीच्यान्मध्यांश्च दक्षिणात्यानकालयत्

sa vijitya gṛhītvā ca nṛpatīnrājasattamaḥprācyānudīcyānmadhyāṃśca dakṣiṇātyānakālayat

अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वितः

aśvamedhe mahāyajñe vyuṣitāśvaḥ pratāpavānbabhūva sa hi rājendro daśanāgabalānvitaḥ

अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जनाःव्युषिताश्वः समुद्रान्तां विजित्येमां वसुंधराम्अपालयत्सर्ववर्णान्पिता पुत्रानिवौरसान्

apyatra gāthāṃ gāyanti ye purāṇavido janāḥvyuṣitāśvaḥ samudrāntāṃ vijityemāṃ vasuṃdharāmapālayatsarvavarṇānpitā putrānivaurasān

यजमानो महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो ददौ धनम्अनन्तरत्नान्यादाय आजहार महाक्रतून्सुषाव च बहून्सोमान्सोमसंस्थास्ततान च

yajamāno mahāyajñairbrāhmaṇebhyo dadau dhanamanantaratnānyādāya ājahāra mahākratūnsuṣāva ca bahūnsomānsomasaṃsthāstatāna ca

आसीत्काक्षीवती चास्य भार्या परमसंमताभद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि

āsītkākṣīvatī cāsya bhāryā paramasaṃmatābhadrā nāma manuṣyendra rūpeṇāsadṛśī bhuvi

कामयामासतुस्तौ तु परस्परमिति श्रुतिःस तस्यां कामसंमत्तो यक्ष्माणं समपद्यत

kāmayāmāsatustau tu parasparamiti śrutiḥsa tasyāṃ kāmasaṃmatto yakṣmāṇaṃ samapadyata

तेनाचिरेण कालेन जगामास्तमिवांशुमान्तस्मिन्प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्यास्य भृशदुःखिता

tenācireṇa kālena jagāmāstamivāṃśumāntasminprete manuṣyendre bhāryāsya bhṛśaduḥkhitā

अपुत्रा पुरुषव्याघ्र विललापेति नः श्रुतम्भद्रा परमदुःखार्ता तन्निबोध नराधिप

aputrā puruṣavyāghra vilalāpeti naḥ śrutambhadrā paramaduḥkhārtā tannibodha narādhipa

नारी परमधर्मज्ञ सर्वा पुत्रविनाकृतापतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता

nārī paramadharmajña sarvā putravinākṛtāpatiṃ vinā jīvati yā na sā jīvati duḥkhitā

पतिं विना मृतं श्रेयो नार्याः क्षत्रियपुंगवत्वद्गतिं गन्तुमिच्छामि प्रसीदस्व नयस्व माम्

patiṃ vinā mṛtaṃ śreyo nāryāḥ kṣatriyapuṃgavatvadgatiṃ gantumicchāmi prasīdasva nayasva mām

त्वया हीना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहेप्रसादं कुरु मे राजन्नितस्तूर्णं नयस्व माम्

tvayā hīnā kṣaṇamapi nāhaṃ jīvitumutsaheprasādaṃ kuru me rājannitastūrṇaṃ nayasva mām

पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि समेषु विषमेषु चत्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तिनम्

pṛṣṭhato'nugamiṣyāmi sameṣu viṣameṣu catvāmahaṃ naraśārdūla gacchantamanivartinam

छायेवानपगा राजन्सततं वशवर्तिनीभविष्यामि नरव्याघ्र नित्यं प्रियहिते रता

chāyevānapagā rājansatataṃ vaśavartinībhaviṣyāmi naravyāghra nityaṃ priyahite ratā

अद्य प्रभृति मां राजन्कष्टा हृदयशोषणाःआधयोऽभिभविष्यन्ति त्वदृते पुष्करेक्षण

adya prabhṛti māṃ rājankaṣṭā hṛdayaśoṣaṇāḥādhayo'bhibhaviṣyanti tvadṛte puṣkarekṣaṇa

अभाग्यया मया नूनं वियुक्ताः सहचारिणःसंयोगा विप्रयुक्ता वा पूर्वदेहेषु पार्थिव

abhāgyayā mayā nūnaṃ viyuktāḥ sahacāriṇaḥsaṃyogā viprayuktā vā pūrvadeheṣu pārthiva

तदिदं कर्मभिः पापैः पूर्वदेहेषु संचितम्दुःखं मामनुसंप्राप्तं राजंस्त्वद्विप्रयोगजम्

tadidaṃ karmabhiḥ pāpaiḥ pūrvadeheṣu saṃcitamduḥkhaṃ māmanusaṃprāptaṃ rājaṃstvadviprayogajam

अद्य प्रभृत्यहं राजन्कुशप्रस्तरशायिनीभविष्याम्यसुखाविष्टा त्वद्दर्शनपरायणा

adya prabhṛtyahaṃ rājankuśaprastaraśāyinībhaviṣyāmyasukhāviṣṭā tvaddarśanaparāyaṇā

दर्शयस्व नरव्याघ्र साधु मामसुखान्विताम्दीनामनाथां कृपणां विलपन्तीं नरेश्वर

darśayasva naravyāghra sādhu māmasukhānvitāmdīnāmanāthāṃ kṛpaṇāṃ vilapantīṃ nareśvara

एवं बहुविधं तस्यां विलपन्त्यां पुनः पुनःतं शवं संपरिष्वज्य वाक्किलान्तर्हिताब्रवीत्

evaṃ bahuvidhaṃ tasyāṃ vilapantyāṃ punaḥ punaḥtaṃ śavaṃ saṃpariṣvajya vākkilāntarhitābravīt

उत्तिष्ठ भद्रे गच्छ त्वं ददानीह वरं तवजनयिष्याम्यपत्यानि त्वय्यहं चारुहासिनि

uttiṣṭha bhadre gaccha tvaṃ dadānīha varaṃ tavajanayiṣyāmyapatyāni tvayyahaṃ cāruhāsini

आत्मीये च वरारोहे शयनीये चतुर्दशीम्अष्टमीं वा ऋतुस्नाता संविशेथा मया सह

ātmīye ca varārohe śayanīye caturdaśīmaṣṭamīṃ vā ṛtusnātā saṃviśethā mayā saha

एवमुक्ता तु सा देवी तथा चक्रे पतिव्रतायथोक्तमेव तद्वाक्यं भद्रा पुत्रार्थिनी तदा

evamuktā tu sā devī tathā cakre pativratāyathoktameva tadvākyaṃ bhadrā putrārthinī tadā

सा तेन सुषुवे देवी शवेन मनुजाधिपत्रीञ्शाल्वांश्चतुरो मद्रान्सुतान्भरतसत्तम

sā tena suṣuve devī śavena manujādhipatrīñśālvāṃścaturo madrānsutānbharatasattama

तथा त्वमपि मय्येव मनसा भरतर्षभशक्तो जनयितुं पुत्रांस्तपोयोगबलान्वयात्

tathā tvamapi mayyeva manasā bharatarṣabhaśakto janayituṃ putrāṃstapoyogabalānvayāt