Parva.Adhyaya 1.114

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

संवत्सराहिते गर्भे गान्धार्या जनमेजयआह्वयामास वै कुन्ती गर्भार्थं धर्ममच्युतम्

saṃvatsarāhite garbhe gāndhāryā janamejayaāhvayāmāsa vai kuntī garbhārthaṃ dharmamacyutam

सा बलिं त्वरिता देवी धर्मायोपजहार हजजाप जप्यं विधिवद्दत्तं दुर्वाससा पुरा

sā baliṃ tvaritā devī dharmāyopajahāra hajajāpa japyaṃ vidhivaddattaṃ durvāsasā purā

संगम्य सा तु धर्मेण योगमूर्तिधरेण वैलेभे पुत्रं वरारोहा सर्वप्राणभृतां वरम्

saṃgamya sā tu dharmeṇa yogamūrtidhareṇa vailebhe putraṃ varārohā sarvaprāṇabhṛtāṃ varam

ऐन्द्रे चन्द्रसमायुक्ते मुहूर्तेऽभिजितेऽष्टमेदिवा मध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्येऽभिपूजिते

aindre candrasamāyukte muhūrte'bhijite'ṣṭamedivā madhyagate sūrye tithau puṇye'bhipūjite

समृद्धयशसं कुन्ती सुषाव समये सुतम्जातमात्रे सुते तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी

samṛddhayaśasaṃ kuntī suṣāva samaye sutamjātamātre sute tasminvāguvācāśarīriṇī

एष धर्मभृतां श्रेष्ठो भविष्यति न संशयःयुधिष्ठिर इति ख्यातः पाण्डोः प्रथमजः सुतः

eṣa dharmabhṛtāṃ śreṣṭho bhaviṣyati na saṃśayaḥyudhiṣṭhira iti khyātaḥ pāṇḍoḥ prathamajaḥ sutaḥ

भविता प्रथितो राजा त्रिषु लोकेषु विश्रुतःयशसा तेजसा चैव वृत्तेन च समन्वितः

bhavitā prathito rājā triṣu lokeṣu viśrutaḥyaśasā tejasā caiva vṛttena ca samanvitaḥ

धार्मिकं तं सुतं लब्ध्वा पाण्डुस्तां पुनरब्रवीत्प्राहुः क्षत्रं बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु

dhārmikaṃ taṃ sutaṃ labdhvā pāṇḍustāṃ punarabravītprāhuḥ kṣatraṃ balajyeṣṭhaṃ balajyeṣṭhaṃ sutaṃ vṛṇu

ततस्तथोक्ता पत्या तु वायुमेवाजुहाव सातस्माज्जज्ञे महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रमः

tatastathoktā patyā tu vāyumevājuhāva sātasmājjajñe mahābāhurbhīmo bhīmaparākramaḥ

तमप्यतिबलं जातं वागभ्यवददच्युतम्सर्वेषां बलिनां श्रेष्ठो जातोऽयमिति भारत

tamapyatibalaṃ jātaṃ vāgabhyavadadacyutamsarveṣāṃ balināṃ śreṣṭho jāto'yamiti bhārata

इदमत्यद्भुतं चासीज्जातमात्रे वृकोदरेयदङ्कात्पतितो मातुः शिलां गात्रैरचूर्णयत्

idamatyadbhutaṃ cāsījjātamātre vṛkodareyadaṅkātpatito mātuḥ śilāṃ gātrairacūrṇayat

कुन्ती व्याघ्रभयोद्विग्ना सहसोत्पतिता किलनान्वबुध्यत संसुप्तमुत्सङ्गे स्वे वृकोदरम्

kuntī vyāghrabhayodvignā sahasotpatitā kilanānvabudhyata saṃsuptamutsaṅge sve vṛkodaram

ततः स वज्रसंघातः कुमारोऽभ्यपतद्गिरौपतता तेन शतधा शिला गात्रैर्विचूर्णितातां शिलां चूर्णितां दृष्ट्वा पाण्डुर्विस्मयमागमत्

tataḥ sa vajrasaṃghātaḥ kumāro'bhyapatadgiraupatatā tena śatadhā śilā gātrairvicūrṇitātāṃ śilāṃ cūrṇitāṃ dṛṣṭvā pāṇḍurvismayamāgamat

यस्मिन्नहनि भीमस्तु जज्ञे भरतसत्तमदुर्योधनोऽपि तत्रैव प्रजज्ञे वसुधाधिप

yasminnahani bhīmastu jajñe bharatasattamaduryodhano'pi tatraiva prajajñe vasudhādhipa

जाते वृकोदरे पाण्डुरिदं भूयोऽन्वचिन्तयत्कथं नु मे वरः पुत्रो लोकश्रेष्ठो भवेदिति

jāte vṛkodare pāṇḍuridaṃ bhūyo'nvacintayatkathaṃ nu me varaḥ putro lokaśreṣṭho bhavediti

दैवे पुरुषकारे च लोकोऽयं हि प्रतिष्ठितःतत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते

daive puruṣakāre ca loko'yaṃ hi pratiṣṭhitaḥtatra daivaṃ tu vidhinā kālayuktena labhyate

इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम्अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युतिः

indro hi rājā devānāṃ pradhāna iti naḥ śrutamaprameyabalotsāho vīryavānamitadyutiḥ

तं तोषयित्वा तपसा पुत्रं लप्स्ये महाबलम्यं दास्यति स मे पुत्रं स वरीयान्भविष्यतिकर्मणा मनसा वाचा तस्मात्तप्स्ये महत्तपः

taṃ toṣayitvā tapasā putraṃ lapsye mahābalamyaṃ dāsyati sa me putraṃ sa varīyānbhaviṣyatikarmaṇā manasā vācā tasmāttapsye mahattapaḥ

ततः पाण्डुर्महातेजा मन्त्रयित्वा महर्षिभिःदिदेश कुन्त्याः कौरव्यो व्रतं सांवत्सरं शुभम्

tataḥ pāṇḍurmahātejā mantrayitvā maharṣibhiḥdideśa kuntyāḥ kauravyo vrataṃ sāṃvatsaraṃ śubham

आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितोऽभवत्उग्रं स तप आतस्थे परमेण समाधिना

ātmanā ca mahābāhurekapādasthito'bhavatugraṃ sa tapa ātasthe parameṇa samādhinā

आरिराधयिषुर्देवं त्रिदशानां तमीश्वरम्सूर्येण सह धर्मात्मा पर्यवर्तत भारत

ārirādhayiṣurdevaṃ tridaśānāṃ tamīśvaramsūryeṇa saha dharmātmā paryavartata bhārata

तं तु कालेन महता वासवः प्रत्यभाषतपुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

taṃ tu kālena mahatā vāsavaḥ pratyabhāṣataputraṃ tava pradāsyāmi triṣu lokeṣu viśrutam

देवानां ब्राह्मणानां च सुहृदां चार्थसाधकम्सुतं तेऽग्र्यं प्रदास्यामि सर्वामित्रविनाशनम्

devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca suhṛdāṃ cārthasādhakamsutaṃ te'gryaṃ pradāsyāmi sarvāmitravināśanam

इत्युक्तः कौरवो राजा वासवेन महात्मनाउवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवचः स्मरन्

ityuktaḥ kauravo rājā vāsavena mahātmanāuvāca kuntīṃ dharmātmā devarājavacaḥ smaran

नीतिमन्तं महात्मानमादित्यसमतेजसम्दुराधर्षं क्रियावन्तमतीवाद्भुतदर्शनम्

nītimantaṃ mahātmānamādityasamatejasamdurādharṣaṃ kriyāvantamatīvādbhutadarśanam

पुत्रं जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम्लब्धः प्रसादो देवेन्द्रात्तमाह्वय शुचिस्मिते

putraṃ janaya suśroṇi dhāma kṣatriyatejasāmlabdhaḥ prasādo devendrāttamāhvaya śucismite

एवमुक्ता ततः शक्रमाजुहाव यशस्विनीअथाजगाम देवेन्द्रो जनयामास चार्जुनम्

evamuktā tataḥ śakramājuhāva yaśasvinīathājagāma devendro janayāmāsa cārjunam

जातमात्रे कुमारे तु वागुवाचाशरीरिणीमहागम्भीरनिर्घोषा नभो नादयती तदा

jātamātre kumāre tu vāguvācāśarīriṇīmahāgambhīranirghoṣā nabho nādayatī tadā

कार्तवीर्यसमः कुन्ति शिबितुल्यपराक्रमःएष शक्र इवाजेयो यशस्ते प्रथयिष्यति

kārtavīryasamaḥ kunti śibitulyaparākramaḥeṣa śakra ivājeyo yaśaste prathayiṣyati

अदित्या विष्णुना प्रीतिर्यथाभूदभिवर्धितातथा विष्णुसमः प्रीतिं वर्धयिष्यति तेऽर्जुनः

adityā viṣṇunā prītiryathābhūdabhivardhitātathā viṣṇusamaḥ prītiṃ vardhayiṣyati te'rjunaḥ

एष मद्रान्वशे कृत्वा कुरूंश्च सह केकयैःचेदिकाशिकरूषांश्च कुरुलक्ष्म सुधास्यति

eṣa madrānvaśe kṛtvā kurūṃśca saha kekayaiḥcedikāśikarūṣāṃśca kurulakṣma sudhāsyati

एतस्य भुजवीर्येण खाण्डवे हव्यवाहनःमेदसा सर्वभूतानां तृप्तिं यास्यति वै पराम्

etasya bhujavīryeṇa khāṇḍave havyavāhanaḥmedasā sarvabhūtānāṃ tṛptiṃ yāsyati vai parām

ग्रामणीश्च महीपालानेष जित्वा महाबलःभ्रातृभिः सहितो वीरस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति

grāmaṇīśca mahīpālāneṣa jitvā mahābalaḥbhrātṛbhiḥ sahito vīrastrīnmedhānāhariṣyati

जामदग्न्यसमः कुन्ति विष्णुतुल्यपराक्रमःएष वीर्यवतां श्रेष्ठो भविष्यत्यपराजितः

jāmadagnyasamaḥ kunti viṣṇutulyaparākramaḥeṣa vīryavatāṃ śreṣṭho bhaviṣyatyaparājitaḥ

तथा दिव्यानि चास्त्राणि निखिलान्याहरिष्यतिविप्रनष्टां श्रियं चायमाहर्ता पुरुषर्षभः

tathā divyāni cāstrāṇi nikhilānyāhariṣyativipranaṣṭāṃ śriyaṃ cāyamāhartā puruṣarṣabhaḥ

एतामत्यद्भुतां वाचं कुन्तीपुत्रस्य सूतकेउक्तवान्वायुराकाशे कुन्ती शुश्राव चास्य ताम्

etāmatyadbhutāṃ vācaṃ kuntīputrasya sūtakeuktavānvāyurākāśe kuntī śuśrāva cāsya tām

वाचमुच्चारितामुच्चैस्तां निशम्य तपस्विनाम्बभूव परमो हर्षः शतशृङ्गनिवासिनाम्

vācamuccāritāmuccaistāṃ niśamya tapasvināmbabhūva paramo harṣaḥ śataśṛṅganivāsinām

तथा देवऋषीणां च सेन्द्राणां च दिवौकसाम्आकाशे दुन्दुभीनां च बभूव तुमुलः स्वनः

tathā devaṛṣīṇāṃ ca sendrāṇāṃ ca divaukasāmākāśe dundubhīnāṃ ca babhūva tumulaḥ svanaḥ

उदतिष्ठन्महाघोषः पुष्पवृष्टिभिरावृतःसमवेत्य च देवानां गणाः पार्थमपूजयन्

udatiṣṭhanmahāghoṣaḥ puṣpavṛṣṭibhirāvṛtaḥsamavetya ca devānāṃ gaṇāḥ pārthamapūjayan

काद्रवेया वैनतेया गन्धर्वाप्सरसस्तथाप्रजानां पतयः सर्वे सप्त चैव महर्षयः

kādraveyā vainateyā gandharvāpsarasastathāprajānāṃ patayaḥ sarve sapta caiva maharṣayaḥ

भरद्वाजः कश्यपो गौतमश्च; विश्वामित्रो जमदग्निर्वसिष्ठःयश्चोदितो भास्करेऽभूत्प्रनष्टे; सोऽप्यत्रात्रिर्भगवानाजगाम

bharadvājaḥ kaśyapo gautamaśca; viśvāmitro jamadagnirvasiṣṭhaḥyaścodito bhāskare'bhūtpranaṣṭe; so'pyatrātrirbhagavānājagāma

मरीचिरङ्गिराश्चैव पुलस्त्यः पुलहः क्रतुःदक्षः प्रजापतिश्चैव गन्धर्वाप्सरसस्तथा

marīciraṅgirāścaiva pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥdakṣaḥ prajāpatiścaiva gandharvāpsarasastathā

दिव्यमाल्याम्बरधराः सर्वालंकारभूषिताःउपगायन्ति बीभत्सुमुपनृत्यन्ति चाप्सराःगन्धर्वैः सहितः श्रीमान्प्रागायत च तुम्बुरुः

divyamālyāmbaradharāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥupagāyanti bībhatsumupanṛtyanti cāpsarāḥgandharvaiḥ sahitaḥ śrīmānprāgāyata ca tumburuḥ

भीमसेनोग्रसेनौ च ऊर्णायुरनघस्तथागोपतिर्धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चाश्च सप्तमः

bhīmasenograsenau ca ūrṇāyuranaghastathāgopatirdhṛtarāṣṭraśca sūryavarcāśca saptamaḥ

युगपस्तृणपः कार्ष्णिर्नन्दिश्चित्ररथस्तथात्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः

yugapastṛṇapaḥ kārṣṇirnandiścitrarathastathātrayodaśaḥ śāliśirāḥ parjanyaśca caturdaśaḥ

कलिः पञ्चदशश्चात्र नारदश्चैव षोडशःसद्वा बृहद्वा बृहकः करालश्च महायशाः

kaliḥ pañcadaśaścātra nāradaścaiva ṣoḍaśaḥsadvā bṛhadvā bṛhakaḥ karālaśca mahāyaśāḥ

ब्रह्मचारी बहुगुणः सुपर्णश्चेति विश्रुतःविश्वावसुर्भुमन्युश्च सुचन्द्रो दशमस्तथा

brahmacārī bahuguṇaḥ suparṇaśceti viśrutaḥviśvāvasurbhumanyuśca sucandro daśamastathā

गीतमाधुर्यसंपन्नौ विख्यातौ च हहाहुहूइत्येते देवगन्धर्वा जगुस्तत्र नरर्षभम्

gītamādhuryasaṃpannau vikhyātau ca hahāhuhūityete devagandharvā jagustatra nararṣabham

तथैवाप्सरसो हृष्टाः सर्वालंकारभूषिताःननृतुर्वै महाभागा जगुश्चायतलोचनाः

tathaivāpsaraso hṛṣṭāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥnanṛturvai mahābhāgā jaguścāyatalocanāḥ

अनूना चानवद्या च प्रियमुख्या गुणावराअद्रिका च तथा साची मिश्रकेशी अलम्बुसा

anūnā cānavadyā ca priyamukhyā guṇāvarāadrikā ca tathā sācī miśrakeśī alambusā

मरीचिः शिचुका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमाअग्निका लक्षणा क्षेमा देवी रम्भा मनोरमा

marīciḥ śicukā caiva vidyutparṇā tilottamāagnikā lakṣaṇā kṣemā devī rambhā manoramā

असिता च सुबाहुश्च सुप्रिया सुवपुस्तथापुण्डरीका सुगन्धा च सुरथा च प्रमाथिनी

asitā ca subāhuśca supriyā suvapustathāpuṇḍarīkā sugandhā ca surathā ca pramāthinī

काम्या शारद्वती चैव ननृतुस्तत्र संघशःमेनका सहजन्या च पर्णिका पुञ्जिकस्थला

kāmyā śāradvatī caiva nanṛtustatra saṃghaśaḥmenakā sahajanyā ca parṇikā puñjikasthalā

क्रतुस्थला घृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपिउम्लोचेत्यभिविख्याता प्रम्लोचेति च ता दशउर्वश्येकादशीत्येता जगुरायतलोचनाः

kratusthalā ghṛtācī ca viśvācī pūrvacittyapiumlocetyabhivikhyātā pramloceti ca tā daśaurvaśyekādaśītyetā jagurāyatalocanāḥ

धातार्यमा च मित्रश्च वरुणोंऽशो भगस्तथाइन्द्रो विवस्वान्पूषा च त्वष्टा च सविता तथा

dhātāryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathāindro vivasvānpūṣā ca tvaṣṭā ca savitā tathā

पर्जन्यश्चैव विष्णुश्च आदित्याः पावकार्चिषःमहिमानं पाण्डवस्य वर्धयन्तोऽम्बरे स्थिताः

parjanyaścaiva viṣṇuśca ādityāḥ pāvakārciṣaḥmahimānaṃ pāṇḍavasya vardhayanto'mbare sthitāḥ

मृगव्याधश्च शर्वश्च निरृतिश्च महायशाःअजैकपादहिर्बुध्न्यः पिनाकी च परंतपः

mṛgavyādhaśca śarvaśca nirṛtiśca mahāyaśāḥajaikapādahirbudhnyaḥ pinākī ca paraṃtapaḥ

दहनोऽथेश्वरश्चैव कपाली च विशां पतेस्थाणुर्भवश्च भगवान्रुद्रास्तत्रावतस्थिरे

dahano'theśvaraścaiva kapālī ca viśāṃ patesthāṇurbhavaśca bhagavānrudrāstatrāvatasthire

अश्विनौ वसवश्चाष्टौ मरुतश्च महाबलाःविश्वेदेवास्तथा साध्यास्तत्रासन्परिसंस्थिताः

aśvinau vasavaścāṣṭau marutaśca mahābalāḥviśvedevāstathā sādhyāstatrāsanparisaṃsthitāḥ

कर्कोटकोऽथ शेषश्च वासुकिश्च भुजंगमःकच्छपश्चापकुण्डश्च तक्षकश्च महोरगः

karkoṭako'tha śeṣaśca vāsukiśca bhujaṃgamaḥkacchapaścāpakuṇḍaśca takṣakaśca mahoragaḥ

आययुस्तेजसा युक्ता महाक्रोधा महाबलाःएते चान्ये च बहवस्तत्र नागा व्यवस्थिताः

āyayustejasā yuktā mahākrodhā mahābalāḥete cānye ca bahavastatra nāgā vyavasthitāḥ

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश्च गरुडश्चासितध्वजःअरुणश्चारुणिश्चैव वैनतेया व्यवस्थिताः

tārkṣyaścāriṣṭanemiśca garuḍaścāsitadhvajaḥaruṇaścāruṇiścaiva vainateyā vyavasthitāḥ

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं विस्मिता मुनिसत्तमाःअधिकां स्म ततो वृत्तिमवर्तन्पाण्डवान्प्रति

taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ vismitā munisattamāḥadhikāṃ sma tato vṛttimavartanpāṇḍavānprati

पाण्डुस्तु पुनरेवैनां पुत्रलोभान्महायशाःप्राहिणोद्दर्शनीयाङ्गीं कुन्ती त्वेनमथाब्रवीत्

pāṇḍustu punarevaināṃ putralobhānmahāyaśāḥprāhiṇoddarśanīyāṅgīṃ kuntī tvenamathābravīt

नातश्चतुर्थं प्रसवमापत्स्वपि वदन्त्युतअतः परं चारिणी स्यात्पञ्चमे बन्धकी भवेत्

nātaścaturthaṃ prasavamāpatsvapi vadantyutaataḥ paraṃ cāriṇī syātpañcame bandhakī bhavet

स त्वं विद्वन्धर्ममिमं बुद्धिगम्यं कथं नु माम्अपत्यार्थं समुत्क्रम्य प्रमादादिव भाषसे

sa tvaṃ vidvandharmamimaṃ buddhigamyaṃ kathaṃ nu māmapatyārthaṃ samutkramya pramādādiva bhāṣase