Parva.Adhyaya 1.119

वैशंपायन उवाच · vaiśaṃpāyana uvāca

ततः क्षत्ता च राजा च भीष्मश्च सह बन्धुभिःददुः श्राद्धं तदा पाण्डोः स्वधामृतमयं तदा

tataḥ kṣattā ca rājā ca bhīṣmaśca saha bandhubhiḥdaduḥ śrāddhaṃ tadā pāṇḍoḥ svadhāmṛtamayaṃ tadā

कुरूंश्च विप्रमुख्यांश्च भोजयित्वा सहस्रशःरत्नौघान्द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ग्रामवरानपि

kurūṃśca vipramukhyāṃśca bhojayitvā sahasraśaḥratnaughāndvijamukhyebhyo dattvā grāmavarānapi

कृतशौचांस्ततस्तांस्तु पाण्डवान्भरतर्षभान्आदाय विविशुः पौराः पुरं वारणसाह्वयम्

kṛtaśaucāṃstatastāṃstu pāṇḍavānbharatarṣabhānādāya viviśuḥ paurāḥ puraṃ vāraṇasāhvayam

सततं स्मान्वतप्यन्त तमेव भरतर्षभम्पौरजानपदाः सर्वे मृतं स्वमिव बान्धवम्

satataṃ smānvatapyanta tameva bharatarṣabhampaurajānapadāḥ sarve mṛtaṃ svamiva bāndhavam

श्राद्धावसाने तु तदा दृष्ट्वा तं दुःखितं जनम्संमूढां दुःखशोकार्तां व्यासो मातरमब्रवीत्

śrāddhāvasāne tu tadā dṛṣṭvā taṃ duḥkhitaṃ janamsaṃmūḍhāṃ duḥkhaśokārtāṃ vyāso mātaramabravīt

अतिक्रान्तसुखाः कालाः प्रत्युपस्थितदारुणाःश्वः श्वः पापीयदिवसाः पृथिवी गतयौवना

atikrāntasukhāḥ kālāḥ pratyupasthitadāruṇāḥśvaḥ śvaḥ pāpīyadivasāḥ pṛthivī gatayauvanā

बहुमायासमाकीर्णो नानादोषसमाकुलःलुप्तधर्मक्रियाचारो घोरः कालो भविष्यति

bahumāyāsamākīrṇo nānādoṣasamākulaḥluptadharmakriyācāro ghoraḥ kālo bhaviṣyati

गच्छ त्वं त्यागमास्थाय युक्ता वस तपोवनेमा द्रक्ष्यसि कुलस्यास्य घोरं संक्षयमात्मनः

gaccha tvaṃ tyāgamāsthāya yuktā vasa tapovanemā drakṣyasi kulasyāsya ghoraṃ saṃkṣayamātmanaḥ

तथेति समनुज्ञाय सा प्रविश्याब्रवीत्स्नुषाम्अम्बिके तव पुत्रस्य दुर्नयात्किल भारताःसानुबन्धा विनङ्क्ष्यन्ति पौत्राश्चैवेति नः श्रुतम्

tatheti samanujñāya sā praviśyābravītsnuṣāmambike tava putrasya durnayātkila bhāratāḥsānubandhā vinaṅkṣyanti pautrāścaiveti naḥ śrutam

तत्कौसल्यामिमामार्तां पुत्रशोकाभिपीडिताम्वनमादाय भद्रं ते गच्छावो यदि मन्यसे

tatkausalyāmimāmārtāṃ putraśokābhipīḍitāmvanamādāya bhadraṃ te gacchāvo yadi manyase

तथेत्युक्ते अम्बिकया भीष्ममामन्त्र्य सुव्रतावनं ययौ सत्यवती स्नुषाभ्यां सह भारत

tathetyukte ambikayā bhīṣmamāmantrya suvratāvanaṃ yayau satyavatī snuṣābhyāṃ saha bhārata

ताः सुघोरं तपः कृत्वा देव्यो भरतसत्तमदेहं त्यक्त्वा महाराज गतिमिष्टां ययुस्तदा

tāḥ sughoraṃ tapaḥ kṛtvā devyo bharatasattamadehaṃ tyaktvā mahārāja gatimiṣṭāṃ yayustadā

अवाप्नुवन्त वेदोक्तान्संस्कारान्पाण्डवास्तदाअवर्धन्त च भोगांस्ते भुञ्जानाः पितृवेश्मनि

avāpnuvanta vedoktānsaṃskārānpāṇḍavāstadāavardhanta ca bhogāṃste bhuñjānāḥ pitṛveśmani

धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः क्रीडन्तः पितृवेश्मनिबालक्रीडासु सर्वासु विशिष्टाः पाण्डवाभवन्

dhārtarāṣṭraiśca sahitāḥ krīḍantaḥ pitṛveśmanibālakrīḍāsu sarvāsu viśiṣṭāḥ pāṇḍavābhavan

जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणेधार्तराष्ट्रान्भीमसेनः सर्वान्स परिमर्दति

jave lakṣyābhiharaṇe bhojye pāṃsuvikarṣaṇedhārtarāṣṭrānbhīmasenaḥ sarvānsa parimardati

हर्षादेतान्क्रीडमानान्गृह्य काकनिलीयनेशिरःसु च निगृह्यैनान्योधयामास पाण्डवः

harṣādetānkrīḍamānāngṛhya kākanilīyaneśiraḥsu ca nigṛhyainānyodhayāmāsa pāṇḍavaḥ

शतमेकोत्तरं तेषां कुमाराणां महौजसाम्एक एव विमृद्नाति नातिकृच्छ्राद्वृकोदरः

śatamekottaraṃ teṣāṃ kumārāṇāṃ mahaujasāmeka eva vimṛdnāti nātikṛcchrādvṛkodaraḥ

पादेषु च निगृह्यैनान्विनिहत्य बलाद्बलीचकर्ष क्रोशतो भूमौ घृष्टजानुशिरोक्षिकान्

pādeṣu ca nigṛhyainānvinihatya balādbalīcakarṣa krośato bhūmau ghṛṣṭajānuśirokṣikān

दश बालाञ्जले क्रीडन्भुजाभ्यां परिगृह्य सःआस्ते स्म सलिले मग्नः प्रमृतांश्च विमुञ्चति

daśa bālāñjale krīḍanbhujābhyāṃ parigṛhya saḥāste sma salile magnaḥ pramṛtāṃśca vimuñcati

फलानि वृक्षमारुह्य प्रचिन्वन्ति च ते यदातदा पादप्रहारेण भीमः कम्पयते द्रुमम्

phalāni vṛkṣamāruhya pracinvanti ca te yadātadā pādaprahāreṇa bhīmaḥ kampayate drumam

प्रहारवेगाभिहताद्द्रुमाद्व्याघूर्णितास्ततःसफलाः प्रपतन्ति स्म द्रुतं स्रस्ताः कुमारकाः

prahāravegābhihatāddrumādvyāghūrṇitāstataḥsaphalāḥ prapatanti sma drutaṃ srastāḥ kumārakāḥ

न ते नियुद्धे न जवे न योग्यासु कदाचनकुमारा उत्तरं चक्रुः स्पर्धमाना वृकोदरम्

na te niyuddhe na jave na yogyāsu kadācanakumārā uttaraṃ cakruḥ spardhamānā vṛkodaram

एवं स धार्तराष्ट्राणां स्पर्धमानो वृकोदरःअप्रियेऽतिष्ठदत्यन्तं बाल्यान्न द्रोहचेतसा

evaṃ sa dhārtarāṣṭrāṇāṃ spardhamāno vṛkodaraḥapriye'tiṣṭhadatyantaṃ bālyānna drohacetasā

ततो बलमतिख्यातं धार्तराष्ट्रः प्रतापवान्भीमसेनस्य तज्ज्ञात्वा दुष्टभावमदर्शयत्

tato balamatikhyātaṃ dhārtarāṣṭraḥ pratāpavānbhīmasenasya tajjñātvā duṣṭabhāvamadarśayat

तस्य धर्मादपेतस्य पापानि परिपश्यतःमोहादैश्वर्यलोभाच्च पापा मतिरजायत

tasya dharmādapetasya pāpāni paripaśyataḥmohādaiśvaryalobhācca pāpā matirajāyata

अयं बलवतां श्रेष्ठः कुन्तीपुत्रो वृकोदरःमध्यमः पाण्डुपुत्राणां निकृत्या संनिहन्यताम्

ayaṃ balavatāṃ śreṣṭhaḥ kuntīputro vṛkodaraḥmadhyamaḥ pāṇḍuputrāṇāṃ nikṛtyā saṃnihanyatām

अथ तस्मादवरजं ज्येष्ठं चैव युधिष्ठिरम्प्रसह्य बन्धने बद्ध्वा प्रशासिष्ये वसुंधराम्

atha tasmādavarajaṃ jyeṣṭhaṃ caiva yudhiṣṭhiramprasahya bandhane baddhvā praśāsiṣye vasuṃdharām

एवं स निश्चयं पापः कृत्वा दुर्योधनस्तदानित्यमेवान्तरप्रेक्षी भीमस्यासीन्महात्मनः

evaṃ sa niścayaṃ pāpaḥ kṛtvā duryodhanastadānityamevāntaraprekṣī bhīmasyāsīnmahātmanaḥ

ततो जलविहारार्थं कारयामास भारतचेलकम्बलवेश्मानि विचित्राणि महान्ति च

tato jalavihārārthaṃ kārayāmāsa bhāratacelakambalaveśmāni vicitrāṇi mahānti ca

प्रमाणकोट्यामुद्देशं स्थलं किंचिदुपेत्य चक्रीडावसाने सर्वे ते शुचिवस्त्राः स्वलंकृताःसर्वकामसमृद्धं तदन्नं बुभुजिरे शनैः

pramāṇakoṭyāmuddeśaṃ sthalaṃ kiṃcidupetya cakrīḍāvasāne sarve te śucivastrāḥ svalaṃkṛtāḥsarvakāmasamṛddhaṃ tadannaṃ bubhujire śanaiḥ

दिवसान्ते परिश्रान्ता विहृत्य च कुरूद्वहाःविहारावसथेष्वेव वीरा वासमरोचयन्

divasānte pariśrāntā vihṛtya ca kurūdvahāḥvihārāvasatheṣveva vīrā vāsamarocayan

खिन्नस्तु बलवान्भीमो व्यायामाभ्यधिकस्तदावाहयित्वा कुमारांस्ताञ्जलक्रीडागतान्विभुःप्रमाणकोट्यां वासार्थी सुष्वापारुह्य तत्स्थलम्

khinnastu balavānbhīmo vyāyāmābhyadhikastadāvāhayitvā kumārāṃstāñjalakrīḍāgatānvibhuḥpramāṇakoṭyāṃ vāsārthī suṣvāpāruhya tatsthalam

शीतं वासं समासाद्य श्रान्तो मदविमोहितःनिश्चेष्टः पाण्डवो राजन्सुष्वाप मृतकल्पवत्

śītaṃ vāsaṃ samāsādya śrānto madavimohitaḥniśceṣṭaḥ pāṇḍavo rājansuṣvāpa mṛtakalpavat

ततो बद्ध्वा लतापाशैर्भीमं दुर्योधनः शनैःगम्भीरं भीमवेगं च स्थलाज्जलमपातयत्

tato baddhvā latāpāśairbhīmaṃ duryodhanaḥ śanaiḥgambhīraṃ bhīmavegaṃ ca sthalājjalamapātayat

ततः प्रबुद्धः कौन्तेयः सर्वं संछिद्य बन्धनम्उदतिष्ठज्जलाद्भूयो भीमः प्रहरतां वरः

tataḥ prabuddhaḥ kaunteyaḥ sarvaṃ saṃchidya bandhanamudatiṣṭhajjalādbhūyo bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ

सुप्तं चापि पुनः सर्पैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाविषैःकुपितैर्दंशयामास सर्वेष्वेवाङ्गमर्मसु

suptaṃ cāpi punaḥ sarpaistīkṣṇadaṃṣṭrairmahāviṣaiḥkupitairdaṃśayāmāsa sarveṣvevāṅgamarmasu

दंष्ट्राश्च दंष्ट्रिणां तेषां मर्मस्वपि निपातिताःत्वचं नैवास्य बिभिदुः सारत्वात्पृथुवक्षसः

daṃṣṭrāśca daṃṣṭriṇāṃ teṣāṃ marmasvapi nipātitāḥtvacaṃ naivāsya bibhiduḥ sāratvātpṛthuvakṣasaḥ

प्रतिबुद्धस्तु भीमस्तान्सर्वान्सर्पानपोथयत्सारथिं चास्य दयितमपहस्तेन जघ्निवान्

pratibuddhastu bhīmastānsarvānsarpānapothayatsārathiṃ cāsya dayitamapahastena jaghnivān

भोजने भीमसेनस्य पुनः प्राक्षेपयद्विषम्कालकूटं नवं तीक्ष्णं संभृतं लोमहर्षणम्

bhojane bhīmasenasya punaḥ prākṣepayadviṣamkālakūṭaṃ navaṃ tīkṣṇaṃ saṃbhṛtaṃ lomaharṣaṇam

वैश्यापुत्रस्तदाचष्ट पार्थानां हितकाम्ययातच्चापि भुक्त्वाजरयदविकारो वृकोदरः

vaiśyāputrastadācaṣṭa pārthānāṃ hitakāmyayātaccāpi bhuktvājarayadavikāro vṛkodaraḥ

विकारं न ह्यजनयत्सुतीक्ष्णमपि तद्विषम्भीमसंहननो भीमस्तदप्यजरयत्ततः

vikāraṃ na hyajanayatsutīkṣṇamapi tadviṣambhīmasaṃhanano bhīmastadapyajarayattataḥ

एवं दुर्योधनः कर्णः शकुनिश्चापि सौबलःअनेकैरभ्युपायैस्ताञ्जिघांसन्ति स्म पाण्डवान्

evaṃ duryodhanaḥ karṇaḥ śakuniścāpi saubalaḥanekairabhyupāyaistāñjighāṃsanti sma pāṇḍavān

पाण्डवाश्चापि तत्सर्वं प्रत्यजानन्नरिंदमाःउद्भावनमकुर्वन्तो विदुरस्य मते स्थिताः

pāṇḍavāścāpi tatsarvaṃ pratyajānannariṃdamāḥudbhāvanamakurvanto vidurasya mate sthitāḥ